ΙΣΤΟΡΙΑ

GRID_STYLE

Post/Page

Weather Location

Classic Header

{fbt_classic_header}

Στενά των Δαρδανελίων Παράβαση της Συνθήκης του Μοντρέ και ο πόλεμος που Έρχεται

Γράφει ο Σμήναρχος Ε/Α Ι. Κ. Μπασουράκος
Η Αμερική  ως ειπώθηκε στα μήντια ζήτησε από την Τουρκία άδεια διέλευσης πολεμικών της πλοίων από τα στενά …


Γράφει ο Σμήναρχος Ε/Α Ι. Κ. Μπασουράκος

Η Αμερική  ως ειπώθηκε στα μήντια ζήτησε από την Τουρκία άδεια διέλευσης πολεμικών της πλοίων από τα στενά των Δαρδανελίων* πιθανόν  ως απάντηση στο περιστατικό που έλαβε χώρα στο στενό του  Κερτς (Αζοφ θάλασσα) μεταξύ Ουκρανικών και Ρωσικών  πολεμικών πλοίων .Αν αυτό αληθεύει και επικρατήσει ως μια στρατηγική κίνηση αντιπερισπασμού της Αμερικής απέναντι στην Ρωσία τότε η Τουρκία θα κληθεί  να πάρει άμεση θέση ως αρμόδια δύναμη που ασκεί έλεγχο σε όλο το μήκος των στενών των Δαρδανελίων*.Ας ρίξουμε όμως μια γρήγορη ματιά στο ιστορικό των στενών και  για το καθεστώς αυτών σύμφωνα με την εν ισχύ Διεθνή συνθήκη .

Με τον όρο Στενά  και το νομικό καθεστώς που τα διέπει  εννοούμε τα Στενά των Δαρδανελίων,  τα Στενά του Βοσπόρου και τη Θάλασσα του Μαρμαρά.Μια συνεχή θαλάσσια λωρίδα 330 χιλιομέτρων που ενώνει το Αιγαίο με την Μαύρη θάλασσα. Το νομικό καθεστώς των στενών  που διέπει τη ναυσιπλοΐα  έχει αλλάξει πολλές φορές στο πέρασμα του χρόνου σε μια  προσπάθεια να επωφεληθούν από πλευράς τους ει δυνατόν όλες οι Μεγάλες Δυνάμεις.

Η αρχή  έγινε με  την Συνθήκη του Κιουτσούκ – Καϊναρτζή το 1774  που ήταν το αποτέλεσμα του πρώτου μεγάλου Ρώσο-Τουρκικού πολέμου (1768-74)  όπου η Ρωσία εξασφάλισε το δικαίωμα να διατηρεί στόλο στον Εύξεινο Πόντο, αποκτώντας το δικαίωμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας των υπό Ρωσική σημαία εμπορικών πλοίων σ’ αυτόν, καθώς και του ελεύθερου εμπορίου των Ρώσων υπηκόων στην Οθωμανική επικράτεια.

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο  με τη Συνθήκη των Σεβρών  το 1920 , έγινε μια  προσπάθεια για να αλλάξει το καθεστώς των στενών αλλά  η συνθήκη ποτέ  δεν εφαρμόστηκε.
Στην συνέχεια  ακολούθησε η Συνθήκη της Λωζάνης τον Ιούλιο του  1923    με την οποία  ορίστηκε, μεταξύ άλλων, πως η διέλευση των πλοίων θα ήταν ελεύθερη και μια  Διεθνή Επιτροπή θα επιτηρούσε την τήρηση των συμφωνιών. Μεταξύ άλλων προέβλεπε ότι τα Δαρδανέλια και ο Βόσπορος έπρεπε να αποστρατιωτικοποιηθούν (εκτός από τη θάλασσα του Μαρμαρά), όπως αποστρατιωτικοποιημένα έπρεπε να είναι και τα νησιά  Ίμβρος και Τένεδος (και Λήμνος και Σαμοθράκη από την ελληνική πλευρά). 

Αργότερα ακολούθησε η Συνθήκη του Μοντρέ  στις 20 Ιουλίου 1936  που έλαβε χώρα στην Ελβετική πόλη Μοντρέ με διαπραγματευτές από τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, τη Γιουγκοσλαβία και τις τότε χώρες που βρέχονται από τη Μαύρη Θάλασσα και ισχύει μέχρι σήμερα  περιέχοντας  ιδιαίτερα πολύπλοκες ρυθμίσεις που αφορούν τη διέλευση των ξένων  πλοίων.



Τα κυριότερα σημεία της Σύμβασης του Μοντρέ εστιάζονται στα παρακάτω σημεία :

α. Επιτρέπεται   σε καιρό ειρήνης  η ελευθερία διέλευσης όλων των εμπορικών πλοίων.

β. Επιτρέπεται σε καιρό ειρήνης η ελευθερία διέλευσης όλων των πολεμικών πλοίων κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις όπως, η προειδοποίηση των Τουρκικών Αρχών, χρονικοί περιορισμοί, τύπο  πλοίου και  τεχνικές προδιαγραφές του ενώ ειδικά για την Σοβιετική Ένωση προέβλεπε ότι δεν χρειαζόταν άδεια για τα δικά της πλοία, εκτός από τα αεροπλανοφόρα και τα υποβρύχια.

γ. Σε περίπτωση που η Τουρκία συμμετέχει σε  πόλεμο,  η διέλευση πολεμικών πλοίων υπόκειται  στην κρίση της . Εάν είναι ουδέτερη, αναγνωρίζεται το δικαίωμα διέλευσης μόνο των πολεμικών πλοίων των ουδετέρων.

• Η διέλευση των πολεμικών πλοίων των εμπολέμων γενικά απαγορεύεται αλλά επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση  η διέλευση πλοίων που εκτελούν αποστολή κατ’ εντολή  του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ή δυνάμεων που ανήκουν σε κράτος με το οποίο έχει υπογράψει συνθήκη αμοιβαίας βοήθειας (π.χ. χώρας μέλους του  ΝΑΤΟ).  

Μια ακόμη επιβεβαίωση  για την ισχύ της Συνθήκης του Μοντρέ  έρχεται από την  Σύμβαση του ΟΗΕ  για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) που τέθηκε σε ισχύ το Νοέμβριο του 1994, για το θέμα των Στενών Διεθνούς Ναυσιπλοΐας  που αναφέρει  στο άρθρο 35 παρ. γ  ότι :  ''δεν θίγεται το νομικό καθεστώς τους όπου η διέλευση ρυθμίζεται από ισχύουσες Διεθνείς Συμβάσεις που ισχύουν επί μακρόν χρόνο  και που ειδικά αφορούν τέτοια στενά''. Δηλαδή επιβεβαιώνει ότι  δεν απαιτούνται επιπρόσθετες  τροποποιήσεις.  Μεταξύ των 157 κρατών που συμμετείχαν καταψήφισαν τέσσερα κράτη: ΗΠΑ, Ισραήλ, Τουρκία και Βενεζουέλα.

Παρά τις δυσκολίες που παρουσιάσθηκαν τα προηγούμενα χρόνια με κάποια  ναυτικά ατυχήματα και κάποιες αντεγκλήσεις σχετικά με τη νομιμότητα διέλευσης ορισμένων τύπων πλοίων και ιδίως  πολεμικών των ΗΠΑ και της Ρωσίας τα προβλήματα ξεπεράσθηκαν με συμμόρφωση στην εν ισχύ  σχετική  Συνθήκη .

Ιστορικά έχει αποδειχθεί ότι όποιος ελέγχει τα στενά ρυθμίζει  κατά κάποιον τρόπο και την έκβαση του πολέμου σε εγγύς μέτωπα εφόσον ελέγχει ποιες Ναυτικές Δυνάμεις  θα περάσουν από αυτά και  ποιες όχι . Είναι φανερό ότι τα στενά έχουν στρατηγική σημασία και αποτελούν το κλειδί για την ανάπτυξη της οικονομίας  των γειτονικών χωρών αλλά και ευρύτερα καθώς και τον έλεγχο των ισορροπιών στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. 

Αξίζει να σημειωθεί  ότι  τον τελευταίο καιρό οι πολιτικές παρεμβάσεις του Τούρκου προέδρου αναφορικά με τις εν ισχύ συνθήκες που αφορούν την Τουρκία και τον περιβάλλοντα χώρο της πιθανόν να στοχεύουν εκτός από τα ανατολικά νησιά του Αιγαίου και το καθεστώς των στενών για τον πλήρη έλεγχο τους. Ο καιρός γάρ εγγύς και εκ των πραγμάτων Ελλάδα και Τουρκία θα πρέπει να πάρουν αποφάσεις και να δώσουν απαντήσεις  στα αιτήματα που θέτουν Αμερική και Ρωσία σχετικά  με γεωπολιτικά και γεωοικονομικά ζητήματα που εστιάζονται στον  έλεγχο του Αιγαίου και Κύπρου , της Μαύρης θάλασσας, την διέλευση των αγωγών μέσω αυτής  και μέσω Τουρκίας και των Βαλκανικών χωρών. Ζητήματα υψίστης προτεραιότητας και για τις δύο χώρες που στο επόμενο χρονικό διάστημα μπορεί να αποτελέσουν την αιτία για αλλαγές συμμαχιών με απρόβλεπτες εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή μας. Πληρ.Wikipedia.  

Ο  ΣΜΗΝΑΡΧΟΣ Ε/Α Ι.Κ.ΜΠΑΣΟΥΡΑΚΟΣ  διετέλεσε : ΕΠΙΤΕΛΗΣ ΓΕΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ,ΜΕΛΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ ΝΑΤΟ,ΜΕΛΟΣ  ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ, ICAO AIR TRAFFIC CONTROL HAF & CAA