Μια πιθανή αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ δεν θα άλλαζε μόνο τις ισορροπίες στη Συμμαχία, αλλά ολόκληρο το σύστημα ασφάλειας της Δύσης. Η Ευρώπη, η Ελλάδα και η Τουρκία θα έμπαιναν σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας και πίεσης.
Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαρίσει κανείς είναι πως δεν έχει γίνει αποχώρηση. Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια ανοιχτή απειλή με πολύ μεγάλο πολιτικό βάρος. Ο Ντόναλντ Τραμπ είπε στην The Telegraph ότι το σκέφτεται σοβαρά. Και μόνο αυτό αρκεί για να ανησυχήσει η Ευρώπη. Σε τέτοια θέματα, πολλές φορές η αναστάτωση ξεκινά πριν γίνει η πράξη.
Αν όμως οι ΗΠΑ έφευγαν πράγματι από το ΝΑΤΟ, τότε δεν θα άλλαζε απλώς μια συμμαχία. Θα άλλαζε όλο το σύστημα ασφάλειας της Δύσης που έχει στηθεί από το 1949. Το ΝΑΤΟ στηρίχθηκε σε έναν βασικό κανόνα. Αν χτυπηθεί ένας σύμμαχος, πίσω του είναι και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί βρίσκεται το πραγματικό βάρος της Συμμαχίας. Όχι στα χαρτιά και όχι στις ανακοινώσεις. Στο ότι πίσω από το ΝΑΤΟ υπάρχει η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου.
Χωρίς την Ουάσιγκτον, το Άρθρο 5 θα παρέμενε τυπικά στη θέση του, αλλά θα έχανε το πιο βαρύ του μέρος. Είναι η ρήτρα που λέει πως επίθεση σε έναν θεωρείται επίθεση σε όλους. Μόνο που αυτό δεν σημαίνει πως πατιέται ένα κουμπί και ξεκινά αυτόματα πόλεμος. Κάθε χώρα αποφασίζει τι βοήθεια θα δώσει.
Σήμερα αυτή η δέσμευση ακούγεται ισχυρή επειδή όλοι ξέρουν ότι πίσω της υπάρχει η αμερικανική ισχύς. Αν οι ΗΠΑ φύγουν, η ίδια φράση θα ακούγεται πολύ πιο αδύναμη στα αυτιά της Μόσχας.
Εκεί βρίσκεται η ουσία. Η Ρωσία δεν χρειάζεται να δει αμέσως κενό στον χάρτη για να κερδίσει κάτι. Της αρκεί να δει αμφιβολία. Να πιστέψει ότι οι Ευρωπαίοι θα αργήσουν να αποφασίσουν, ότι θα συγκρουστούν μεταξύ τους, ότι κάποιοι θα φοβηθούν περισσότερο από άλλους. Η αποτροπή δεν είναι μόνο θέμα όπλων. Είναι και η βεβαιότητα ότι απέναντι θα βρεθεί μια σταθερή γραμμή. Αν αυτή αρχίσει να δείχνει ρωγμές, τότε ξεκινούν οι δοκιμές.
Οι ΗΠΑ δεν είναι απλώς ο πιο ισχυρός παίκτης του ΝΑΤΟ. Είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται όλο το σχήμα. Δίνουν δορυφόρους, πληροφορίες, στρατηγικές μεταφορές, εναέριο ανεφοδιασμό, αντιαεροπορική κάλυψη, διοίκηση, βάσεις, ισχυρή ναυτική παρουσία και πάνω απ’ όλα την πυρηνική ομπρέλα.
Στα στοιχεία της Συμμαχίας, καλύπτουν περίπου το 60 τοις εκατό των συνολικών αμυντικών δαπανών του ΝΑΤΟ. Με απλά λόγια, αν φύγει αυτό το κομμάτι, η Ευρώπη δεν χάνει απλώς έναν σύμμαχο. Χάνει αυτόν που σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος.
Πώς αλλάζει η ισορροπία ισχύος στην Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ
Γι’ αυτό η πρώτη συνέπεια θα ήταν ένας έντονος επανεξοπλισμός στην Ευρώπη. Όχι επειδή το θέλουν όλοι, αλλά επειδή δεν θα έχουν πολλές επιλογές. Κράτη που για δεκαετίες βασίζονταν στην αμερικανική προστασία θα αναγκαστούν να αγοράσουν περισσότερα όπλα, να γεμίσουν αποθήκες πυρομαχικών, να ενισχύσουν πιο γρήγορα τις ένοπλες δυνάμεις τους και να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα.
Ποιος θα εγγυάται τελικά την Ευρώπη αν δεν το κάνει η Αμερική. Η Γαλλία έχει πυρηνικά. Η Βρετανία επίσης. Καμία όμως δεν μπορεί μόνη της να καλύψει όσα δίνουν οι ΗΠΑ.
Το δεύτερο σοκ θα ήταν πολιτικό. Το ΝΑΤΟ κρατιέται και επειδή όλοι ξέρουν ποιος είναι ο τελικός πυλώνας. Αν αυτός φύγει, θα ξεκινήσει αμέσως η συζήτηση για το ποιος χαράζει γραμμή. Η Γερμανία βλέπει αλλιώς το ρίσκο. Η Γαλλία αλλιώς. Η Πολωνία και οι Βαλτικές χώρες νιώθουν τη ρωσική πίεση πολύ πιο άμεσα.
Η Ιταλία κοιτά και προς τη Μεσόγειο. Η Τουρκία κινείται πάντα σε πολλά μέτωπα. Χωρίς αμερικανικό βάρος στο κέντρο, αυτές οι διαφορές θα φαίνονται όλο και πιο έντονα.
Για την Τουρκία, ένα τέτοιο σενάριο θα άνοιγε χώρο. Η γεωγραφική της θέση θα γινόταν ακόμη πιο σημαντική. Ελέγχει τα Στενά, έχει μπροστά της τη Μαύρη Θάλασσα και βρίσκεται δίπλα σε Μέση Ανατολή και Καύκασο.
Σε μια Συμμαχία χωρίς τις ΗΠΑ, η Άγκυρα θα μετρούσε περισσότερο ως περιφερειακή στρατιωτική δύναμη και άρα θα είχε μεγαλύτερη δυνατότητα να ζητά ανταλλάγματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα γινόταν αμέσως κυρίαρχη. Σημαίνει όμως ότι θα είχε περισσότερο χώρο να πιέζει, να παζαρεύει και να δοκιμάζει τα όρια.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα η αμφισβήτηση της αμερικανικής ομπρέλας
Για την Ελλάδα, το θέμα είναι πολύ πιο σοβαρό απ’ όσο ακούγεται σε έναν τίτλο. Η Αθήνα σήμερα στηρίζεται σε τρία βασικά στηρίγματα.
Στο ΝΑΤΟ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη στενή διμερή σχέση με τις ΗΠΑ. Αν το ΝΑΤΟ έχανε την Αμερική, τότε η Ελλάδα θα έπρεπε να στηριχτεί περισσότερο στη δική της ισχύ, στις διμερείς συμφωνίες της και στα σχήματα συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Θα ανέβαινε η σημασία των βάσεων, του ναυτικού, της αεράμυνας, των αποθεμάτων και της άμεσης ετοιμότητας. Σε τέτοιες συνθήκες δεν αρκεί να έχεις δίκιο. Πρέπει να μπορείς και να το στηρίξεις.
Υπάρχει και ένα σημείο που συχνά μπερδεύει τον κόσμο. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν απλώς να φύγουν αύριο το πρωί με μια δήλωση. Η ίδια η συνθήκη του ΝΑΤΟ προβλέπει αποχώρηση με προειδοποίηση ενός έτους. Επιπλέον, στην αμερικανική νομοθεσία υπάρχει πια ρύθμιση που λέει πως ο πρόεδρος δεν μπορεί να αποσύρει μόνος του τη χώρα από το ΝΑΤΟ χωρίς έγκριση από τα δύο τρίτα της Γερουσίας ή πράξη του Κογκρέσου. Άρα η διαδικασία δεν είναι εύκολη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η απειλή είναι άδεια. Σημαίνει ότι η κρίση μπορεί να ξεκινήσει πολύ πριν ολοκληρωθεί κάτι τέτοιο νομικά.
Υπάρχει και ένα ακόμη πρακτικό αποτέλεσμα. Αν ο κόσμος αρχίσει να πιστεύει ότι η αμερικανική ομπρέλα τρίζει, τότε επηρεάζονται και οι αγορές, η ενέργεια, η ναυτιλία, οι επενδύσεις και τα ασφάλιστρα κινδύνου. Δεν μιλάμε μόνο για στρατούς. Μιλάμε για το μήνυμα ότι ο ευρωατλαντικός χώρος μπαίνει σε πιο σκληρή περίοδο. Και όταν βγει προς τα έξω ένα τέτοιο μήνυμα, το ακούνε ταυτόχρονα η Μόσχα, η Άγκυρα, το Πεκίνο και κάθε χώρα που ψάχνει κενό ισχύος.
Από τη στιγμή που ειπώθηκε αυτό, η Ευρώπη αναγκάζεται να δει τον χάρτη χωρίς τις παλιές βεβαιότητες. Εκεί αρχίζει όλη η ανησυχία.