Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Ενδιαφέρουσες προεκτάσεις σχολιασμού, που τροφοδοτήθηκαν ακόμη περισσότερο μετά την επιχείρηση Έρευνας Διάσωσης Μάχης (CSAR) και του δευτέρου μέλους του πληρώματος, έχει η περίπτωση της απώλειας του F-15E στο Ιράν, στις 3 Απριλίου.
Ως γνωστόν, το αεροπλάνο κατέπεσε σε περιοχή της επαρχίας Κοχγκιλουγιέ και Μπογιέρ-Αχμάντ στο νοτιοδυτικό Ιράν. Η πόλη Ντεχντάστ, πλησίον του σημείου της συντριβής στα όρη Ζάγκρος, απέχει περίπου 240 χλμ. από την μεθόριο με το Κουβέιτ. Το F-15E της 494 Μοίρας Μαχητικών, ήταν ένα από τα 14 που αναπτύχθηκαν στις 17 Ιανουαρίου στην αεροπορική βάση Μουαφάκ Σαλτί στην Ιορδανία, η οποία σε ευθεία απέχει περί τα 1.500 χλμ. από την περιοχή συντριβής.
Οι αρχικές αναφορές σε αμερικανικά μέσα, έκαναν λόγο για πτήση του μαχητικού σε χαμηλό ύψος και με χαμηλή ταχύτητα. Ο απόστρατος σμήναρχος της USAF Τζέφρυ Φίσερ, σχολίασε ότι ανέκαθεν διατηρούσε φόβους για την υπέρμετρη έκθεση των αμερικανικών μαχητικών, που είναι υποχρεωμένα να πετούν σε μικρό υψόμετρο, κατά τις επιχειρήσεις αναχαιτίσεως ανεπάνδρωτων επιθέσεως όπως το Shahed 136.
Εκ των ανωτέρω, σχηματίζεται η εντύπωση ότι το F-15E εκτελούσε αποστολή προωθημένης αναχαιτίσεως απειλών τύπου Shahed, στην επικράτεια του Ιράν, σε μια προσπάθεια αντιμετωπίσεώς τους πολύ πριν φθάσουν στους στόχους τους. Επειδή οι συγκεκριμένες απειλές πετούν σε χαμηλό υψόμετρο, τα αμερικανικά μαχητικά περιπολούν σε ανάλογα υψόμετρα, επιδιώκοντας τον εντοπισμό τους μέσω των εξελιγμένων λειτουργιών των ραντάρ τεχνολογίας ψηφιακής σάρωσης (AESA).
Σε τέτοιο προφίλ πτήσεως, τα μαχητικά εκτίθενται ακόμη και σε βλήματα εδάφους – αέρος βραχέως και λίαν βραχέως βεληνεκούς (SHORADS – VSHORADS) υπέρυθρης κατευθύνσεως. Το Ιράν υποστήριξε ότι χρησιμοποίησε το εγχώριας αναπτύξεως σύστημα AD-08 Majid της συγκεκριμένης κατηγορίας, το οποίο στηρίζεται σε σύνολο ηλεκτροπτικού και υπερύθρου αισθητήρα για τον παθητικό εντοπισμό στόχων σε αποστάσεις μέχρι 15 χλμ. Το σύστημα μπορεί να συνεργαστεί με ραντάρ τύπου Kashef-99 για την ιχνηλάτηση στόχων σε αποστάσεις 12-30 χλμ. αλλά κατ’ αυτό τον τρόπο η ηλεκτρομαγνητική εκπομπή, παρέχει προειδοποίηση στον στόχο.
Το θύμα, δεν φαίνεται να έλαβε κάποια προειδοποιητική ένδειξη, ούτε και το ζεύγος του, αφού το πιθανότερο είναι ότι δεν πετούσε μόνο του.
Τα βλήματα που χρησιμοποιεί το AD-08 Majid έχουν βεληνεκές 8 χλμ. και ο φάκελος εμπλοκής τους σε υψόμετρο, ορίζεται σε 6 χλμ. Τα Shahed 136 πετούν συνήθως πολύ χαμηλά αλλά προκειμένου να καταστούν εύκολος στόχος βαρέων πολυβόλων, επιλέγεται η πτήση σε υψόμετρο 1.500-2.000 μέτρων.
Για το πως εντοπίσθηκε το F-15E, μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν. Αλλά η παρουσία μιας μικρής και ταχυκίνητης πλατφόρμας 4×4, όπως αυτή στην οποία φέρεται το AD-08 Majid, σε επίκαιρο σημείο που διευκολύνει τον παθητικό εντοπισμό, είναι ισχυρή πιθανότητα.
Από εκεί και πέρα, το ότι το αεροπλάνο εβλήθη, σημαίνει ότι κατά πάσα πιθανότητα το πλήρωμα δεν έλαβε προειδοποιητική ένδειξη προσεγγγίζοντος βλήματος, ώστε να αντιδράσει με ελιγμούς αποφυγής. Στα F-15E εγκαθίσταται το Σύστημα Παθητικής Ενεργού Προειδοποιήσεως Επιβιώσεως AN/ALQ-250 EPAWSS της BAE Systems, το οποίο όμως σε αμερικανική υπηρεσία δεν είναι ολοκληρωμένο με το Κοινό Σύστημα Προειδοποίησης Βλημάτων AN/AAR-57A(V) που είναι σχεδιασμένο για τον εντοπισμό απειλών υπερύθρου κατευθύνσεως. Το τελευταίο, εξοπλίζει κατά κόρον ελικόπτερα και αεροπλάνα σταθερών πτερύγων όλων των κλάδων των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ. Αν και πιστοποιημένο στα AV-8B Harrier, F-15E, F-16 και F/A-18, το σύστημα, αναφερόμενου κόστους μονάδος 260.000 $, δεν περιλήφθηκε στα Strike Eagle της USAF. Αντίθετη άποψη είχε η αεροπορία της Νοτίου Κορέας, που έχει επιδείξει ενδιαφέρον να συμπεριλάβει το AN/AAR-57, στο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού 70 F-15K.
Η επιλογή της USAF να μην προσθέσει τον συγκεκριμένο αισθητήρα, δείχνει ότι αποδίδει έμφαση στις απειλές από βλήματα κατευθύνσεως ραντάρ και, προφανώς, υποτίμηση των απειλών από SHORADS και VSHORADS. Η συγκεκριμένη επιτελική εκτίμηση – αξιολόγηση, είχε μοιραία συνέπεια στην περίπτωση του F-15E, που λόγω αποστολής επιχειρούσε εντός του φακέλου εμπλοκής τέτοιων βλημάτων εδάφους – αέρος.
Ο εφοδιασμός των F-15E και F-15EX Eagle II με το AN/ALQ-250 EPAWSS αποφασίσθηκε το 2023 και στις αρχές του 2024 η USAF ολοκλήρωσε την Αρχική Αξιολόγηση και Επιχειρησιακή Δοκιμή (IOT&E). Τα F-15E χρειάσθηκε να αναλάβουν αποστολές αναχαιτίσεως απειλών τύπου Shahed 136 και πυραύλων πτήσεως (cruise) τον Απρίλιο του 2024. Έκτοτε, δεν αξιολογήθηκε ως προτεραιότητα η συμπλήρωση των δυνατοτήτων του AN/ALQ-250 EPAWSS, έναντι απειλών βλημάτων υπερύθρου κατευθύνσεως.
Η ύπαρξη συστήματος προειδοποίησης βλημάτων υπερύθρων, όπως κάθε σύστημα, μπορεί να μην είναι πανάκεια, σίγουρα όμως βελτιώνει τους όρους επιβιώσεως κάθε αεροπορικής πλατφόρμας. Και αυτό απεδείχθη με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο, στην περίπτωση του A-10C+ που χάθηκε, στην προσπάθεια διασώσεως του πληρώματος του F-15E.
Ένα A-10C+ που παρείχε αεροπορική κάλυψη στην περιοχή ενδιαφέροντος στις 3 Απριλίου, φέρεται να απετέλεσε και αυτό στόχο πυρών από το έδαφος. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσιάσθηκαν φωτογραφίες που εμφανίζουν ένα A-10C+ σε χαμηλή πτήση, με μικρή ζημιά στο δεξί κάθετο σταθερό. Πιθανώς το αεροπλάνο δέχθηκε επίθεση ή επιθέσεις από σύστημα κατηγορίας SHORADS – VSHORADS. Όπως έγινε γνωστό, το μοιραίο A-10 κατέπεσε στον Περσικό κόλπο, προφανώς κατά την προσπάθεια του χειριστή να προσγειωθεί στο Κουβέιτ. Το περιστατικό δείχνει ότι, εφόσον η φωτογραφία σχετίζεται, πιθανώς το αεροπλάνο υπέστη ζημιά από βλήμα, που όμως δεν είχε άμεσο αποτέλεσμα καταρρίψεως, επειδή ίσως ο ιπτάμενος αντέδρασε με ελιγμό. Εν τούτοις, η ζημιά σταδιακώς επηρέασε την ικανότητα πτήσεως, οπότε ο ιπτάμενος υποχρεώθηκε σε εγκατάλειψη, έχοντας όμως κατορθώσει να βρεθεί εκτός εχθρικής επικράτειας.
Ένα τέτοιο σενάριο έχει βάση, επειδή τα A-10C+ φέρουν το σύστημα προειδοποιήσεως βλημάτων υπερύθρων AN/AAR-47. με αισθητήρες εγκατεστημένους στα ακροπτερύγια και την ουραία απόληξη της ατράκτου. Η εγκατάσταση των συστημάτων έλαβε χώρα στα τέλη της δεκαετίας του 2000 και προέκυψε ως επιχειρησιακή απαίτηση, ακριβώς επειδή αναγνωριζόταν η τρωτότητά τους στις χαμηλές πτήσεις έναντι των βλημάτων υπερύθρων. Προηγουμένως, ένα από τα αρχικά έγγραφα, κατά την επιτελική επεξεργασία υπηρεσιακών εισηγήσεων για εξοπλισμό των A-10 με το AN/AAR-47, εμφάνιζε το ύψος δαπάνης για εγκατάσταση σε 56 αεροπλάνα, σε μόλις 19,1 εκατ. $, συμπεριλαμβανομένου του κόστους Έρευνας & Ανάπτυξης, εργασιών και ανταλλακτικών.
Στην θεαματική επιχείρηση CSAR για τον χειριστή οπλικών συστημάτων του F-15E, η οποία έλαβε χώρα στις 5 Απριλίου, οι Αμερικανοί υποχρεώθηκαν να καταστρέψουν αεροπλάνα και ελικόπτερα. Μερικές εκατοντάδες προσωπικού, ενεπλάκησαν σε αποστολές σχετιζόμενες με την διπλή προσπάθεια CSAR και τέθηκε σε διακινδύνευση η ζωή τους επί τριήμερο. Δημιουργήθηκαν οι συνθήκες για πολύ υψηλό τίμημα. Και όλα αυτά, επειδή η λήψη αποφάσεων που αφορούν τα επιμέρους συστήματα και εξοπλισμό σε μείζονες πλατφόρμες/ οπλικά συστήματα, ιεράρχησε υψηλότερα ως σκοπό την επιδίωξη συγκρατήσεως του ύψους της δαπάνης.
Οι προεκτάσεις, πρέπει να αποτελέσουν γόνιμο πεδίο επιτελικού προβληματισμού της ελληνικής στρατιωτικής ηγεσίας, η οποία σταθερά υποβαθμίζει και εξαιρεί συστήματα αυτοπροστασίας και αποστολής, όταν προμηθεύεται αεροπλάνα και ελικόπτερα. Η διαμόρφωση των αποστολών και των όρων των μελλοντικών επιχειρήσεων, δεν μπορεί να θεωρούνται “πρόβλημα των επόμενων”…