Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αυστηροποιήσει ορισμένες διαδικασίες, αλλά ταυτόχρονα εισάγει και σημαντικές μεταβατικές διατάξεις, δίνοντας σε πολλές περιπτώσεις μια τελευταία ευκαιρία τακτοποίησης στρατολογικών υποχρεώσεων
Η ψήφιση του νέου νόμου 5265/2026 «Χάρτης Μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη Νέα Εποχή» φέρνει τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων ετών στη στρατολογική νομοθεσία. Οι νέες ρυθμίσεις δεν αφορούν μόνο όσους πρόκειται να καταταγούν άμεσα, αλλά και χιλιάδες Έλληνες του εξωτερικού, ανυπότακτους, φοιτητές, στρατεύσιμους με προβλήματα υγείας και πολίτες που διατηρούν εδώ και χρόνια εκκρεμότητες με τη Στρατολογία.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αυστηροποιήσει ορισμένες διαδικασίες, αλλά ταυτόχρονα εισάγει και σημαντικές μεταβατικές διατάξεις, δίνοντας σε πολλές περιπτώσεις μια τελευταία ευκαιρία τακτοποίησης στρατολογικών υποχρεώσεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ρυθμίσεις για τους Μόνιμους Κατοίκους Εξωτερικού. Με τον νέο νόμο αλλάζουν τα κριτήρια απόκτησης της ιδιότητας, καθώς τίθενται πλέον αυστηρότερες προϋποθέσεις που συνδέονται με τη διαμονή στο εξωτερικό ήδη από την ηλικία των 16 έως 18 ετών. Ωστόσο, μέσω μεταβατικής διάταξης του άρθρου 242 παρ. 9, ο νομοθέτης προβλέπει ότι έως την 31η Δεκεμβρίου 2028 μπορεί ακόμη να εφαρμοστεί το παλαιό καθεστώς για όσους προλάβουν να ολοκληρώσουν εγκαίρως τη σχετική διαδικασία μέσω των προξενικών αρχών. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα κρίσιμη ρύθμιση για πολλούς Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό και επιχειρούν να τακτοποιήσουν το στρατολογικό τους καθεστώς.
Σημαντικές είναι και οι αλλαγές για τους ανυπότακτους. Το άρθρο 281 του νέου νόμου προβλέπει ότι όσοι έχουν διατελέσει ή διατελούν σε ανυποταξία και μέχρι τις 31.12.2027 εκπληρώσουν τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις ή απαλλαγούν νόμιμα για λόγους υγείας, απαλλάσσονται από τις ποινικές και διοικητικές συνέπειες της ανυποταξίας. Το αξιοσημείωτο στοιχείο της νέας ρύθμισης είναι ότι τα διοικητικά πρόστιμα όχι μόνο διαγράφονται, αλλά επιστρέφονται ακόμη και ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί, ως αχρεωστήτως καταβληθέντα. Η διάταξη αυτή επιχειρεί ουσιαστικά να θεραπεύσει μια διαχρονική άνιση μεταχείριση εις βάρος όσων είχαν ήδη πληρώσει τα σχετικά πρόστιμα.
Παράλληλα, ο νέος νόμος αλλάζει και το πλαίσιο εξαγοράς της στρατιωτικής θητείας. Το παλαιό καθεστώς της εξαγοράς στο 33ο έτος περιορίζεται πλέον σημαντικά, καθώς ο νέος κανόνας μεταφέρει το ηλικιακό όριο στα 40 έτη. Παρόλα αυτά, μέσω μεταβατικών διατάξεων, διατηρούνται ορισμένα δικαιώματα για στρατολογικές κλάσεις που είχαν ήδη θεμελιώσει δυνατότητα υπαγωγής στο προηγούμενο σύστημα.
Αλλαγές επέρχονται και στις αναβολές λόγω σπουδών και υγείας, ενώ αυστηρότερος φαίνεται να γίνεται και ο έλεγχος από τις στρατιωτικές υγειονομικές επιτροπές στις περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων αναβολών. Ταυτόχρονα, όμως, ο νόμος διατηρεί τη δυνατότητα νόμιμης απαλλαγής για όσους αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας, καθώς και ειδικές προβλέψεις για μειωμένη στρατιωτική θητεία σε συγκεκριμένες κοινωνικές κατηγορίες.
Το βέβαιο είναι ότι ο νέος στρατολογικός νόμος δημιουργεί ένα εντελώς νέο τοπίο. Πολλές από τις νέες διατάξεις απαιτούν προσεκτική ερμηνεία και σωστό χειρισμό, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις τα χρονικά περιθώρια που δίνει ο νομοθέτης είναι περιορισμένα. Για χιλιάδες στρατεύσιμους και Έλληνες του εξωτερικού, η έγκαιρη νομική ενημέρωση ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για την οριστική διευθέτηση εκκρεμοτήτων που παραμένουν ανοιχτές εδώ και χρόνια.
*Ο Χαράλαμπος Χάχαλης (hachalis@gmail.com) είναι δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω με εξειδίκευση στο στρατιωτικό και στρατολογικό δίκαιο και μέλος του Ομίλου Νομικών Σ. Προβατά - Διευθύντρια Μ. Αθανασάκη