Ρήγμα στις οικονομικές σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας: Ισραηλινές εταιρείες εγκαταλείπουν την τουρκική αγορά.
Οι πολιτικές εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας συνεχίζουν να επηρεάζουν άμεσα τις οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών, οδηγώντας ολοένα και περισσότερες ισραηλινές επιχειρήσεις στην αποχώρηση από την τουρκική αγορά.
Τελευταίο παράδειγμα αποτελεί η εταιρεία ειδών υγιεινής Hamat, η οποία αποφάσισε να τερματίσει τη λειτουργία της θυγατρικής της MCP στη Σμύρνη, ενισχύοντας την τάση σταδιακής αποδέσμευσης του ισραηλινού επιχειρηματικού κόσμου από την τουρκική βιομηχανία.
Η Hamat εγκαταλείπει την Τουρκία
Η ισραηλινή εταιρεία ανακοίνωσε ότι κλείνει το εργοστάσιό της, το οποίο κατασκεύαζε κεραμικά είδη υγιεινής, επικαλούμενη:
τις δυσκολίες διάθεσης των προϊόντων στην τουρκική αγορά,
τις περιορισμένες δυνατότητες εξαγωγών προς άλλες χώρες,
και το δυσμενές επιχειρηματικό περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί μετά την επιδείνωση των σχέσεων Άγκυρας – Τελ Αβίβ.
Η απόφαση θεωρείται αναμενόμενη μετά την ιδιαίτερα αυστηρή αντιισραηλινή εμπορική πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η οικονομική παρουσία του Ισραήλ στην Τουρκία συρρικνώνεται
Μετά την αποχώρηση της Hamat, η παρουσία ισραηλινών επενδύσεων στην Τουρκία περιορίζεται πλέον σε ελάχιστες εταιρείες, ενώ οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν επιλέξει είτε να αποχωρήσουν είτε να μειώσουν σημαντικά τη δραστηριότητά τους.
Σύμφωνα με αναλυτές, η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζει μια σταδιακή οικονομική αποσύνδεση των δύο χωρών, η οποία ακολουθεί τη σημαντική μείωση του διμερούς εμπορίου.
Οι ισραηλινές εξαγωγές προς την Τουρκία σχεδόν μηδενίστηκαν
Η ερευνήτρια του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ (INSS), δρ. Γκάλια Λίντενστραους, επισημαίνει ότι:
οι ισραηλινές εξαγωγές προς την Τουρκία έχουν ουσιαστικά σταματήσει,
ενώ οι περιορισμένες εισαγωγές τουρκικών προϊόντων συνεχίζονται κυρίως μέσω τρίτων χωρών.
Όπως σημειώνει:
«Οι ισραηλινές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία αντιμετωπίζουν πλέον σοβαρές δυσκολίες, όπως αποδεικνύει και η αποχώρηση της Hamat.»
Κατάρρευση του διμερούς εμπορίου
Τα στοιχεία για το 2025 αποτυπώνουν τη δραματική επιδείνωση των οικονομικών σχέσεων.
Οι εισαγωγές του Ισραήλ από την Τουρκία περιορίστηκαν στα:
924 εκατομμύρια δολάρια, έναντι περίπου 2 δισ. δολαρίων το 2024.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η πτώση στις ισραηλινές εξαγωγές, οι οποίες:
από 598,6 εκατ. δολάρια υποχώρησαν μόλις στα 10,9 εκατ. δολάρια.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον Μάιο του 2024, να επιβάλει πλήρες εμπορικό εμπάργκο κατά του Ισραήλ.
Ποιες ισραηλινές εταιρείες παραμένουν στην Τουρκία
Παρά το δυσμενές περιβάλλον, ορισμένες μεγάλες ισραηλινές επιχειρήσεις συνεχίζουν να διατηρούν παρουσία στην Τουρκία.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται:
Netafim, η οποία παράγει συστήματα άρδευσης αποκλειστικά για την τουρκική αγορά.
ICL (Israel Chemicals), που λειτουργεί εργοστάσιο στην περιοχή της Προύσας για παραγωγή φωσφορικών και βιομηχανικών προϊόντων.
Teva Pharmaceuticals, η οποία συνεχίζει τις εμπορικές δραστηριότητες και τις συνεργασίες της στον φαρμακευτικό τομέα μέσω της έδρας της στην Κωνσταντινούπολη.
Άλλες εταιρείες έχουν ήδη αποχωρήσει
Αντίθετα, αρκετές ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν επιλέξει να εγκαταλείψουν πλήρως την τουρκική αγορά.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η Central Bottling Company (Coca-Cola Israel), η οποία ολοκλήρωσε την αποεπένδυσή της από την Τουρκία κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η εταιρεία είχε αποκτήσει στο παρελθόν την Tuborg Turkey, η οποία τότε κατείχε περίπου 35% της τουρκικής αγοράς μπίρας.
Το πολιτικό κλίμα παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο
Ισραηλινός επιχειρηματίας που εξακολουθεί να συνεργάζεται διεθνώς με τουρκικές εταιρείες εκτιμά ότι τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει όσο η κυβέρνηση Ερντογάν διατηρεί την ίδια στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Όπως επισημαίνει:
στην Τουρκία υπάρχουν κύκλοι που επιθυμούν αποκλιμάκωση,
ωστόσο δεν αναμένονται ουσιαστικές αλλαγές πριν από μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις.
Κατά την ίδια εκτίμηση, σημαντικό μέρος της έντασης συνδέεται και με τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Η κλωστοϋφαντουργία άλλαξε σελίδα
Ένας ακόμη τομέας που επηρεάστηκε δραματικά είναι η κλωστοϋφαντουργία.
Το Ισραήλ, το οποίο επί δεκαετίες βασιζόταν στην τουρκική παραγωγή ενδυμάτων και υφασμάτων, έχει πλέον σχεδόν αποχωρήσει πλήρως από την τουρκική αγορά.
Σήμερα, η παρουσία ισραηλινών επιχειρήσεων στον συγκεκριμένο κλάδο περιορίζεται ουσιαστικά σε ένα μόνο εργοστάσιο παραγωγής καλτσών της Delta Galil.
Οι επιχειρηματικοί κίνδυνοι αυξάνονται
Οι ισραηλινές επιχειρήσεις που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στην Τουρκία αντιμετωπίζουν ολοένα μεγαλύτερους κινδύνους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η απόφαση της Τουρκίας να απαγορεύσει τον ελλιμενισμό πλοίων της ισραηλινής ναυτιλιακής εταιρείας ZIM, μετά από έντονες διαμαρτυρίες και κινητοποιήσεις στα τουρκικά λιμάνια.
Παρόμοιες αντιδράσεις σημειώθηκαν ακόμη και εναντίον της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας του Αζερμπαϊτζάν SOCAR, επειδή συνέχισε να προμηθεύει πετρέλαιο στο Ισραήλ μέσω του αγωγού Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν.
Οι οικονομικοί δεσμοί δεν έχουν κοπεί πλήρως
Παρά την ένταση, οι οικονομικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων των δύο χωρών δεν έχουν εξαφανιστεί.
Όπως επισημαίνει η δρ. Λίντενστραους:
«Πολλές εμπορικές συνεργασίες βασίζονται σε σχέσεις δεκαετιών και σε αμοιβαίο οικονομικό όφελος.»
Η μικρή γεωγραφική απόσταση μεταξύ των δύο χωρών διατηρεί χαμηλό το κόστος μεταφοράς, γεγονός που εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.
Ωστόσο, αρκετές επιχειρήσεις επιλέγουν πλέον να συνεχίζουν τις συναλλαγές διακριτικά και μέσω τρίτων χωρών, προκειμένου να αποφύγουν πολιτικές ή κοινωνικές αντιδράσεις στην Τουρκία.