Ένα από τα συνήθη λάθη που γίνονται όταν μιλάμε για ισορροπία δυνάμεων, είναι η κατ’ αρχάς καθαρά αριθμητική σύγκριση συστημάτων και κατά δεύτερον η μερική σύγκριση δυνατοτήτων των οπλικών συστημάτων αυτών με βάση κυρίως τα όπλα που μπορούν να φέρουν. Όμως πέραν των αριθμών και των μεταφερόμενων όπλων υπάρχει ένας εξίσου σημαντικός και κατά περίπτωση σημαντικότερος παράγοντας που είναι η δυνατότητα εντοπισμού και δημιουργίας τακτικής εικόνας. Γιατί όπως είναι γνωστό, αυτός που βλέπει πρώτος πάντα έχει το τακτικό πλεονέκτημα και μπορεί να ταχθεί καλύτερα στο πεδίο και να βάλει πρώτος. Το γνωστό “First Look, First Shoot, First Kill”.
Επομένως η έγκαιρη αναγνώριση, δημιουργία τακτικής εικόνας και διαμοιρασμού στόχων μπορεί να έχει καταλυτικό αποτέλεσμα ακόμη και σε υπέρτερες αριθμητικά δυνάμεις. Σε αυτό το σημείο είναι που εισέρχεται το επόμενο συγκριτικό που είναι ο αριθμός και το είδος των όπλων που μπορεί να φέρει ένα οπλικό σύστημα έτσι ώστε εκμεταλλευόμενο την έγκαιρη αναγνώριση να επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Ως εκ τούτου, η έγκαιρη (πρώτη) αναγνώριση επαφίεται σε τρεις διαφορετικούς παράγοντες. Ο πρώτος είναι οι διαθέσιμοι αισθητήρες που χωρίζονται σε ραντάρ έρευνας και ηλεκτροπτικά συστήματα. Ο δεύτερος είναι τα συστήματα ESM που έχουν τη δυνατότητα έρευνας και καταγραφής εκπομπών στο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο, τρίτον οι διαθέσιμες τακτικές ζεύξεις δεδομένων και τέταρτον δορυφορική επισκόπιση και επικοινωνίες.
Αισθητήρες Έρευνας
Στους αισθητήρες έρευνας κατα κύριο λόγο έχουμε τα ραντάρ έρευνας που φέρουν διάφορα οπλικά συστήματα. Είναι τα σταθερά ραντάρ αεράμυνας της Π.Α., τα ραντάρ των μαχητικών αεροσκαφών, τα ιπτάμενα ραντάρ, τα ραντάρ έρευνας αέρος και επιφανείας των κύριων μονάδων του πολεμικού ναυτικού. Η τεχνολογία των ραντάρ τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί και σε όλες τις παραπάνω πλατφόρμες διατίθενται ραντάρ τεχνολογίας AESA 3D ή 4D τα οποία διαθέτουν δυνατότητες αποκάλυψης δυσκολότερων στόχων σε μεγαλύτερες αποστάσεις.
Όσον αφορά τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις η αναλογία ραντάρ παλαιότερης γενιάς με ραντάρ AESA θεωρούμε ότι βρίσκεται σήμερα σε ικανοποιητικό επίπεδο ενώ με εξαγγελθείσες νέες προμήθειες αυτή η αναλογία πρόκειται να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο. Έτσι σήμερα στην πολεμική αεροπορία ραντάρ AESA διαθέτουν το 60% των αεροσκαφών F-16Block 52/52+ ο οποίος πρόκειται να βελτιωθεί τα επόμενα χρόνια με την ολοκλήρωση του προγράμματος αναβάθμισης των συγκεκριμένων αεροσκαφών. Ενώ στα σκαριά είναι και το πρόγραμμα αναβάθμισης ακόμη 38 F-16Block 50 στο επίπεδο αυτό. Επίσης ραντάρ τύπου AESA φέρουν και τα νεότερα και κατά πολύ ικανότερα γαλλικά Rafale όπως και τα υπό παραλαβή 20 αμερικάνικα F-35. Επομένως στην αυγή της δεκαετίας του 2030 το μεγαλύτερο ποσοστό μαχητικών αεροσκαφών της Π.Α. θα διαθέτει ραντάρ τεχνολογίας AESA και όχι μόνο όπως θα δούμε παρακάτω. Πέραν αυτών ραντάρ AESA διαθέτουν και τα τέσσερα ΑΣΕΠΕ της Π.Α. ενώ τα υπό προμήθεια ραντάρ που θα συνοδεύουν τον θόλο του Αχιλλέα και πρόκειται να έχουν παραδοθεί μέσα στην επόμενη τριετία (σύμφωνα με τον υπουργό Άμυνας) θα είναι όλα πολυλειτουργικά ραντάρ AESA τελευταίας τεχνολογίας. Κάποια από αυτά πρόκειται δε, να αντικαταστήσουν και υπάρχονται παλαιότερα ραντάρ της Π.Α. του σταθερού δίκτυου έγκαιρης προειδοποίησης.
Από την πλευρά του ναυτικού σε λίγα χρόνια όλες ή σχεδόν όλες οι κύριες μεγάλες μονάδες του στόλου θα διαθέτουν ραντάρ τύπου AESA, ενώ πρόκειται να ακολουθήσουν και οι επτά S-Vita όταν και αυτές αναβαθμιστούν με νέα ραντάρ στο κοντινό μέλλον. Έτσι οι μεγάλες μονάδες του στόλου θα έχουν ως εξής: οι τέσσερις νέας κατασκευής γαλλικές φρεγάτες FDI HN φέρουν το τελευταίας τεχνολογίας ραντάρ Sea Fire τύπου AESA τεχνολογίας GaN, οι 2+2 μεταχειρισμένες ιταλικές φρεγάτες Fremm It που πρόκειται να παραδοθούν τα επόμενα χρόνια (όταν υπογραφεί η συμφωνία με την ιταλική πλευρά) φέρουν το επίσης ικανότατο ραντάρ Kronos Grand Naval τεχνολογίας AESA της Leonardo ενώ τέλος, οι υπό αναβάθμιση φρεγάτες MEKO 200HN Θα φέρουν το επίσης τεχνολογίας AESA NS110 της Thales Netherlands. Και τα τρία αυτά ραντάρ είναι παρόμιων δυνατοτήτων με μέγιστη εμβέλεια 250-300 χιλιόμετρα.
Κάνοντας μια σύγκριση με τα διαθέσιμα ραντάρ σήμερα αλλά και στο κοντινό μέλλον της THK και του TDK καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει μια ποιοτική διαφορά των προαναφερόμενων αισθητήρων υπέρ της ελληνικής πλευράς τόσο στην Π.Α όσο και στο Π.Ν. η οποία στο μέλλον πρόκεται να μεγαλώσει περαιτέρω. Και αυτό γιατί τα ελληνικά συστήματα θα φέρουν την αφρόκρεμα των ευρωπαϊκών, ισραηλινών και αμερικάνικων συστημάτων ενώ τα αντίστοιχα τουρκικά θα φέρουν είτε παλαιότερης τεχνολογίας είτε τουρκικής σχεδίασης και κατασκευής συστήματα. Με εξαίρεση τα 40 Eurofighter Typhoon όταν αυτά παραδοθούν στην ΤΗΚ.
Αντίστοιχη διαφορά αν και ίσως μικρότερη σε εύρος δυνατοτήτων είναι τα παθητικά μέσα ανίχνευσης τύπου E/O. Εδώ τον κύριο λόγο έχουν τα σύστήματα που είναι εγκατεστειμένα στα πλοία του πολεμικού ναυτικού. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι γενικά υπάρχει μια ισορροπία στον συγκεκριμένο τομέα μιας και υπάρχουν πλοία του Π.Ν. με εγκατεστημένα ελληνικά προϊόντα ή ευρωπαϊκά παλαιότερης τεχνολογίας ενώ τη μεγάλη διαφορά θα την κάνουν οι φρεγάτες FDI HN και FREM It.
Συστήματα Η/Π ESM
Όπως αναφέραμε και στην αρχή τα συστήματα ESM έχουν σημαντικό ρόλο στην έγκαιρη προειδοποίηση με την ανίχνευση εκπομπών στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, την κατηγοριοποίηση της απειλής και τον εντοπισμό. Το Μέτρο Ηλεκτρονικής Υποστήριξης είναι το τμήμα του ηλεκτρονικού πολέμου που περιλαμβάνει ενέργειες που λαμβάνονται για την αναζήτηση, αναχαίτιση, εντοπισμό, καταγραφή και ανάλυση ακτινοβολούμενης ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας, με σκοπό την εκμετάλλευση τέτοιων ακτινοβολιών για την υποστήριξη στρατιωτικών επιχειρήσεων. Έτσι, το ESM είναι μια σημαντική πηγή πληροφοριών Electronic Warfare (EW) για τη διεξαγωγή ηλεκτρονικών αντίμετρων και ηλεκτρονικών αντί-αντίμετρων. Το ESM περιλαμβάνει, γενικά, τη συλλογή πληροφοριών EW μέσω της Ηλεκτρονικής (Ψηφιακής πλέον) Καταγραφής και Αποτύπωσης Πληροφοριών Μάχης (αναφέρεται ως ELINT), της Παρακολούθηση – Υποκλοπές Επικοινωνιών (COMINT) και των δεκτών ESM.
Οι δυνατότητες των μέσων της Π.Α και του Π.Ν. στο φάσμα αυτό θεωρούνται ικανοποιητικές ενώ οι νεότερες προσθήκες μαζί με την αναβάθμιση οπλικών συστημάτων θα επιφέρει και αναβάθμιση των ικανοτήτων αυτών. Σήμερα τα κορυφαία συστήματα φέρονται από τις φρεγάτες FDI HN (Sentinel & Altesse –H) και τα μαχητικά αεροσκάφη Rafale. Ενώ στο μέλλον θα προστεθούν εκείνα των φρεγατών FREMM It (Nettuno 4100), των μαχητικών F-35, των υπό αναβάθμιση υποβρυχίων, των υπό αναβάθμιση ΤΠΚ S-Vita, των υπο αναβάθμιση ΜΕΚΟ 200ΗΝ (SM150) και των υπό αναβάθμιση Ρ-3Η. Ελπίζουμε δε αυτές να επεκταθούν με την αναβάθμιση των ελληνικών ΑΣΕΠΕ και με την επιλογή ενός σύγχρονου συστήματος Η/Π για τα ελληνικά F-16 Viper.
Από τουρκικής πλευράς ισχύει περίπου ότι και με τα ραντάρ. Δηλαδή υπάρχει μία εκτεταμένη τουρκοποίηση των συστημάτων που φέρουν τα πλοία και τα αεροσκάφη τους με συστήματα τουρκικής ανάπτυξης όπως το ARES 2-Α & ARES 2-NC κ.α.
Ζεύξεις δεδομένων
Όλα τα παραπάνω δημιουργούν μια σημεική τακτική εικόνα για το κάθε σύστημα που τα φέρει. Όμως στο σύγχρονο πεδίο μάχης όπου η ταχύτητα εναλλαγής είναι τεράστια και πολλαπλές απειλές μπορούν να εμφανιστούν ξαφνικά κάνοντας χρήση του εδαφικού αναγλύφου επιβάλλεται η ολοκλήρωση των πλατφορμών σε μια ενιαία τακτική εικόνα.
Η εφαρμογή του Δικτυοκεντρικού Πολέμου στις επιχειρήσεις επιτυγχάνεται κυρίως με τα Τακτικά Δίκτυα Ζεύξης Δεδομένων ή αλλιώς Tactical Data Links. Η Ελληνική Αεράμυνα στηρίζεται στα Tactical Data Links και είναι αυτά που την καθιστούν ικανή να αξιοποιήσει πλήρως τα οπλικά συστήματα που διαθέτει. Το πιο σημαντικό από τα Δίκτυα αυτά είναι το Link 16, το οποίο αποτελεί ένα ασφαλές και ταυτόχρονα, ολοκληρωμένο δίκτυο παγκοσμίως.
Πρόκειται για έναν πολλαπλασιαστή ισχύος στο Δικτυοκεντρικό περιβάλλον που προσδίδει σημαντικές δυνατότητες για την επιτυχή διεξαγωγή των πολεμικών της επιχειρήσεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε ΝΑΤΟϊκό επίπεδο, το οποίο με την κατάλληλη διαχείρισή του μπορεί να δώσει σημαντικό πλεονέκτημα στην έκβαση της μάχης. Λόγω της καλά σχεδιασμένης αρχιτεκτονικής του, και του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί προσφέρει μετάδοση δεδομένων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο καθώς και ασφάλεια, αφού παρουσιάζει αντοχή σε εχθρικές παρεμβολές.
Η ψηφιακή διασύνδεση για την ανταλλαγή τακτικής εικόνας έχει τεράστια πλεονεκτήματα στο σύγχρονο πεδίο μάχης, καθώς επιτρέπει την άμεση σύνθεση της επικρατούσας κατάστασης σε ξηρά, θάλασσα και αέρα από διαφορετικούς αισθητήρες. Η εικόνα αυτή έχει το πλεονέκτημα ότι ενοποιείται και αποστέλλεται σε πραγματικό χρόνο σε μαχητικά αεροσκάφη, μονάδες επιφανείας, μονάδες αεράμυνας καθώς και σε Κέντρα C4I επιδρώντας καταλυτικά στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
Μέχρι την έλευση των μαχητικών Rafale και την έναρξη του προγράμματος αναβάθμισης των F-16 σε Viper μόνο συκεκριμένες λίγες πλατφόρμες είχαν δυνατότητα ζεύξης Link 16. Σε αντίθεση με την τουρκική πλευρά που ήδη μεγάλο μέρος των αεροσκαφών της και άλλων συστημάτων έκανε ήδη πολλά χρόνια χρήση των δυνατοτήτων του Link 16. Σήμερα όμως δε νοείται κύριο οπλικό σύστημα της Π.Α. και του Π.Ν. να μην φέρει Link 16 την ώρα ο όγκος των πληροφοριών (Data, Voice, Video) είναι πολύ μεγάλος από τη μία και από την άλλη, ήδη τα νέα συστήματα περνάνε στην επόμενη γενιά με χρήση ΑΙ. Ευτυχώς όπως φαίνεται το Link 16 γίνεται πια κύρια απαίτηση στα νέα συστήματα που παραλαμβάνονται όπως και σε εκείνα υπό αναβάθμιση.
Διάστημα
Η τέταρτη διάσταση είναι η χρήση του διαστήματος σε στρατιωτικές εφαρμογές. Το διάστημα και οι στρατιωτικοί ή οι πολιτικοί δορυφόροι έχουν τη δυνατότητα κάλυψης μεγαλύτερων αποστάσεων και ασφάλειας όσον αφορά την επισκόπηση (εύρεση και στοχοποίηση σε μεγάλο στρατηγικό βάθος για χρήση από στρατηγικά όπλα, όπως πύραυλοι κρουζ και βαλλιστικοί πύραυλοι) και ασφαλείς επικοινωνίες με τα κέντρα επιχειρήσεων όταν αεροσκάφη και πλοία βρίσκονται εκτός εμβέλειας του τοπικού / εθνικού δικτύου επικοινωνιών.
Σήμερα η Ελλάδα έχει πρόσβαση τόσο σε δορυφορικές επικοινωνίες μέσω των δορυφόρων τηλεπικοινωνιών και επισκόπιση μέσω του προγράμματος Helios αλλά και τον αστερισμό ελληνικών δορυφόρων επισκόπησης ICEYE του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων που η τοποθέτηση σε τροχιά βρίσκεται σε εξέλιξη και των νέων που πρόκειται να μπουν σε τροχιά το επόμενο διάστημα.