Η αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας στη θάλασσα υπήρξε διαχρονικά ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στρατιωτικής ισορροπίας στo Αγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι σύγχρονοι κατευθυνόμενοι πύραυλοι κατά πλοίων αποτελούν ίσως το σημαντικότερο όπλο μιας φρεγάτας, κορβέτας ή παράκτιας πυροβολαρχίας.
Τα δύο πιο σύγχρονα συστήματα που βρίσκονται σήμερα εκατέρωθεν του Αιγαίου είναι: ο γαλλικός Exocet MM40 Block 3C της MBDA και ο τουρκικός ATMACA της Roketsan. Πρόκειται για δύο πυραύλους, σχεδιασμένους να προσβάλουν πολεμικά πλοία σε μεγάλες αποστάσεις, αξιοποιώντας πτήση sea-skimming, προηγμένη καθοδήγηση και δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου. Η σύγκριση μεταξύ των δύο συστημάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο Exocet αποτελεί βασικό οπλικό σύστημα του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, ενώ ο ATMACA εξελίσσεται σταδιακά στο κύριο αντιπλοϊκό όπλο του Τουρκικού Ναυτικού.
Ο Exocet MM40 Block 3C
Ο Exocet συγκαταλέγεται στα πλέον γνωστά αντιπλοϊκά πυραυλικά συστήματα παγκοσμίως. Η οικογένεια Exocet υπηρετεί από τη δεκαετία του 1970 σε δεκάδες ναυτικά και έχει αποκτήσει σημαντική πολεμική φήμη από συγκρούσεις όπως ο Πόλεμος των Φώκλαντ και ο Πόλεμος Ιράν–Ιράκ. Η έκδοση MM40 Block 3C αποτελεί την πλέον σύγχρονη μορφή του πυραύλου. Η MBDA τον περιγράφει ως έναν πύραυλο μεγάλου βεληνεκούς με δυνατότητα προσβολής τόσο θαλάσσιων όσο και χερσαίων στόχων. Το επιχειρησιακό του βεληνεκές ανήκει στην κατηγορία των 200+ km, ενώ χρησιμοποιεί turbojet κινητήρα σε συνδυασμό με πυραυλοκινητήρα εκτόξευσης. Η σημαντικότερη βελτίωση του Block 3C αφορά τον νέο ενεργό ερευνητή ραντάρ J-band με δυνατότητες προηγμένης επεξεργασίας σημάτων και αυξημένης αντοχής σε ηλεκτρονικά αντίμετρα. Η έκδοση αυτή σχεδιάστηκε ειδικά για να αντιμετωπίζει σύγχρονα περιβάλλοντα ηλεκτρονικού πολέμου και πυκνή κυκλοφορία στόχων σε παράκτιες περιοχές. Επιπλέον, ο πύραυλος μπορεί να ακολουθεί σύνθετες τρισδιάστατες διαδρομές μέσω προγραμματισμένων waypoints, να πραγματοποιεί επιθέσεις από διαφορετικές κατευθύνσεις και να συμμετέχει σε συντονισμένες ομοβροντίες πολλαπλών πυραύλων ώστε να κορέσει την εχθρική αεράμυνα. Ταυτόχρονα η έκδοση MM40 Block 3C που διαθέτει το Πολεμικό Ναυτικό δύναται να προσβάλει και παράκτιους στόχους.
Ο ATMACA
Ο πύραυλος τουρκικής προέλευσης τύπου ATMACA αναπτύχθηκε από την Roketsan ως μέρος της τουρκικής προσπάθειας στρατηγικής απεξάρτησης από ξένα οπλικά συστήματα και προορίζεται να αντικαταστήσει σταδιακά τους αμερικανικούς Harpoon που χρησιμοποιούσε επί δεκαετίες το Τουρκικό Ναυτικό απ’ όπου προέρχεται και σχεδιαστικά. Πρόκειται επίσης για έναν υποηχητικό πύραυλο με εμβέλεια περίπου 200 km, ενεργό ερευνητή ραντάρ και δυνατότητα πτήσης πολύ χαμηλού ύψους πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Χρησιμοποιεί συνδυασμό INS/GPS, βαρομετρικού και ραντάρ υψομέτρου για τη ναυτιλία του προς τον στόχο. Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του ATMACA είναι η ενσωμάτωση αμφίδρομης ζεύξης δεδομένων (data link), η οποία επιτρέπει ενημέρωση στόχου κατά την πτήση, επαναστόχευση, ακύρωση αποστολής ή ακόμη και επανεπίθεση. Αυτές οι δυνατότητες είναι ιδιαίτερα σημαντικές σε ένα δικτυοκεντρικό περιβάλλον μάχης όπου η τακτική εικόνα μεταβάλλεται διαρκώς. Επιπλέον, διαθέτει διατρητική πολεμική κεφαλή περίπου 220 kg, σημαντικά βαρύτερη από την αντίστοιχη του Exocet, γεγονός που αυξάνει θεωρητικά τις καταστροφικές του δυνατότητες έναντι μεγάλων πολεμικών πλοίων.
Τεχνική Σύγκριση
Σε επίπεδο διαστάσεων και επιδόσεων, οι δύο πύραυλοι είναι κοντά. Αμφότεροι έχουν διάμετρο 350 mm, μήκος περίπου πέντε μέτρων, χρησιμοποιούν turbojet κινητήρες και επιτυγχάνουν υψηλές υποηχητικές ταχύτητες της τάξης του Mach 0,85–0,90. Το πλεονέκτημα του Exocet βρίσκεται κυρίως στην τεχνολογία του ερευνητή και στις δυνατότητες ECCM (Electronic Counter-Counter Measures). Η MBDA δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη δυνατότητα αναγνώρισης του σωστού στόχου μέσα σε σχηματισμό πλοίων και στην αντίσταση έναντι παρεμβολών. Αντίθετα, ο ATMACA φαίνεται να υπερέχει σε επίπεδο διασύνδεσης με το δίκτυο μάχης και μεταβολής της αποστολής μετά την εκτόξευση. Σε πραγματικές επιχειρήσεις, η δυνατότητα αλλαγής στόχου μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα πολύτιμη, ειδικά όταν η στοχοποίηση βασίζεται σε δεδομένα από UAV, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας ή ελικόπτερα.
Η Χρήση από το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό
Η Ελλάδα διατηρεί μακρόχρονη σχέση με την οικογένεια Exocet. Οι παλαιότερες εκδόσεις έχουν υπηρετήσει τόσο σε πολεμικά πλοία όσο και σε παράκτιες πυροβολαρχίες. Σήμερα, οι Exocet αποτελούν σημαντικό τμήμα της αντιπλοϊκής ισχύος του Πολεμικού Ναυτικού και της άμυνας των νησιών. Η ένταξη των νέων φρεγατών FDI HN (Κίμων) ενισχύει περαιτέρω τη σημασία του Exocet. Η ύπαρξη κοινής γαλλικής τεχνολογικής φιλοσοφίας μεταξύ αισθητήρων, συστημάτων μάχης και πυραύλων προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα διαλειτουργικότητας και υποστήριξης. Παράλληλα, η εμπειρία δεκαετιών που διαθέτει το Πολεμικό Ναυτικό στη χρήση Exocet μειώνει το επιχειρησιακό ρίσκο και το κόστος ένταξης νέων εκδόσεων. Σήμερα η έκδοση Block 3C επιχειρεί στο πολεμικό ναυτικό από τις νέες φρεγάτες FDI HN κλάσης ΚΙΜΩΝ και τις τελευταίες ΤΠΚ S-VITA κλάσης Ρούσσεν. Στο περιβάλλον του Αιγαίου, όπου οι αποστάσεις είναι σχετικά μικρές και η παρουσία πολλών νησιών δημιουργεί περίπλοκες γωνίες εμπλοκής, οι δυνατότητες του Block 3C για σύνθετες διαδρομές και βελτιωμένη αναγνώριση στόχων αποκτούν ιδιαίτερη αξία.
Η Χρήση από το Τουρκικό Ναυτικό
Η Τουρκία έχει εντάξει τον ATMACA στις κορβέτες κλάσης Ada, ενώ προβλέπεται η τοποθέτησή του στις νέες φρεγάτες κλάσης Istanbul, στις αναβαθμισμένες φρεγάτες κλάσης G, στα περιπολικά ανοικτής θαλάσσης και σε μελλοντικές μονάδες επιφανείας. Ενώ μέσα από τελευταίες εξελίξεις, έκδοση του ATMACA πρόκειται να εξοπλίσει και αριθμό επάκτιων πυροβολαρχιών. Με αυτόν τον τρόπο η Άγκυρα θα προσπαθήσει να κλειδώσει μεγάλο μέρος του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου από τα παράλια. Η φιλοσοφία του προγράμματος συνδέεται με την ευρύτερη επιδίωξη της Άγκυρας για ανάπτυξη εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Σε αντίθεση με τον Exocet, ο οποίος εξαρτάται από ξένη γραμμή παραγωγής, ο ATMACA ελέγχεται πλήρως από την τουρκική βιομηχανία, επιτρέποντας ταχύτερες αναβαθμίσεις και μεγαλύτερη ευελιξία εξαγωγών. Το γεγονός ότι ο πύραυλος διαθέτει δυνατότητες επαναστόχευσης μέσω data link τον καθιστά ιδιαίτερα κατάλληλο για συνεργασία με τα τουρκικά UAV, τα οποία σήμερα αποτελούν βασικό στοιχείο του τουρκικού δικτύου επιτήρησης και στοχοποίησης.
Συμπεράσματα
Ο Exocet MM40 Block 3C και ο ATMACA αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στην ίδια επιχειρησιακή αποστολή. Ο γαλλικός πύραυλος βασίζεται στην εμπειρία μισού αιώνα επιχειρησιακής χρήσης, διαθέτει εξαιρετικά ώριμο τεχνολογικό υπόβαθρο και φαίνεται να υπερέχει σε τομείς όπως η αντοχή σε ηλεκτρονικά αντίμετρα, η αναγνώριση στόχων και η συνολική αξιοπιστία. Ο τουρκικός ATMACA, από την άλλη πλευρά, αποτελεί μια σύγχρονη, δικτυοκεντρική λύση με μεγαλύτερη πολεμική κεφαλή, δυνατότητα επαναστόχευσης και σημαντικά περιθώρια μελλοντικής εξέλιξης στο πλαίσιο της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας. Σε καθαρά τεχνολογικούς όρους, ο Exocet Block 3C φαίνεται να διατηρεί ένα μικρό προβάδισμα ως προς την επιβιωσιμότητα και την αποτελεσματικότητα απέναντι σε καλά προστατευμένους στόχους. Ωστόσο, ο ATMACA μειώνει σημαντικά την παραδοσιακή διαφορά μεταξύ των δύο ναυτικών και έχει μεγάλο περιθώριο περαιτέρω εξέλιξης ώστε να εξελιχθεί σε έναν από τους πλέον αξιόλογους αντιπλοϊκούς πυραύλους της νέας γενιάς.Το συμαντικότερο όμως όλων είναι η αυτοδυναμία της Τουρκίας στην εξέλιξη και παράγωγή του όπλου χωρίς περιορισμούς. Το γενικότερο αποτέλεσμα είναι ότι τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία διαθέτουν πλέον όπλα υψηλότατων επιδόσεων, γεγονός που καθιστά τον έλεγχο της πληροφορίας, των αισθητήρων και του ηλεκτρονικού πολέμου ακόμη σημαντικότερο από το ίδιο το βλήμα που φέρει κάθε πλοίο όπως έχουμε αναφέρει πολλάκις μέσα από πλειάδα άρθρων στο Defencereview.gr.