Η νέα αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν Σαουδική Αραβία, Πακιστάν και Τουρκία, αν και απέχει πολύ από το να θεωρείται ιδανική εξέλιξη για το Ισραήλ, «δεν κλείνει εντελώς την πόρτα στην εξομάλυνση» των σχέσεων μεταξύ Ριάντ και Ιερουσαλήμ, δήλωσε στην Jerusalem Post ο δρ. Γιοέλ Γκουζάνσκι, επικεφαλής του Τομέα Έρευνας για τον Κόλπο στο Institute for National Security Studies (INSS).
Οι τρεις χώρες, με σουνιτική πλειοψηφία, υπέγραψαν την αμυντική συμφωνία την Παρασκευή, έπειτα από μήνες επιθέσεων από το Ιράν και οργανώσεις που συνδέονται μαζί του εναντίον κρατών του Κόλπου.
«Επίθεση στον έναν θα θεωρείται επίθεση σε όλους»
Παρότι παραμένει ασαφές πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, τα κράτη-μέλη ανέφεραν σε κοινή ανακοίνωσή τους ότι στόχος της είναι να ενισχύσει τη συλλογική αποτροπή απέναντι σε οποιαδήποτε πράξη επιθετικότητας.
Η συμφωνία προβλέπει ότι:
μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Γιατί η Σαουδική Αραβία μπήκε στη συμφωνία
Η Σαουδική Αραβία, η οποία σύμφωνα με την ανάλυση έχει δεχθεί τις σοβαρότερες πιέσεις από τις τρεις χώρες, πιθανότατα εντάχθηκε στο σύμφωνο προκειμένου να αποκτήσει περισσότερες επιλογές και μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ, καθώς η εμπιστοσύνη προς την Ουάσιγκτον μειώνεται στην περιοχή, εκτίμησε ο Γκουζάνσκι.
Όπως εξήγησε:
«Οι χώρες χρειάζονται σταθερότητα. Οι Σαουδάραβες χρειάζονται σταθερότητα. Είναι επίσης ένα σημάδι ότι υπάρχουν, ας πούμε, ερωτήματα σχετικά με την ετοιμότητα και την ικανότητα των ΗΠΑ να βοηθήσουν τα κράτη του Κόλπου».
Και πρόσθεσε:
«Οι Σαουδάραβες αισθάνονται ότι δεν μπορούν να βασίζονται στις ΗΠΑ – όχι επειδή οι ΗΠΑ δεν θέλουν, αλλά επειδή αυτή η κυβέρνηση, όπως σχεδόν κάθε κυβέρνηση, έχει πολιτικούς, οικονομικούς και στρατιωτικούς περιορισμούς. Χρειάζονται λοιπόν περισσότερες επιλογές. Αυτό είναι hedging, δηλαδή στρατηγική εξισορρόπησης κινδύνου».
Γιατί το Ριάντ δεν στρέφεται περισσότερο προς το Ισραήλ
Υπήρχαν θεωρίες ότι οι επιθέσεις του Ιράν θα οδηγούσαν τα κράτη του Κόλπου σε στενότερη προσέγγιση με το Ισραήλ, λόγω των αμυντικών και τεχνολογικών δυνατοτήτων του.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γκουζάνσκι, η αυξανόμενη εικόνα του Ισραήλ ως «ηγεμονικής δύναμης» καθιστά μια τέτοια προσέγγιση δυσκολότερη.
Ιδιαίτερο ρόλο παίζει και η αντίληψη ότι το Ισραήλ εμπλέκεται σε «ατελείωτους πολέμους», κάτι που δεν συνάδει με τη σταθερότητα την οποία επιδιώκει το Ριάντ.
Με το Ισραήλ να μην θεωρείται αυτή τη στιγμή από τη Σαουδική Αραβία ο ιδανικός εταίρος, ο Γκουζάνσκι εξέφρασε έντονη ανησυχία για το τι μπορεί να σημαίνει η σαουδαραβική προσέγγιση με χώρες που διατηρούν ανοιχτά εχθρική στάση απέναντι στο Ισραήλ.
«Ανησυχώ για την Τουρκία και το Πακιστάν»
Ο Γκουζάνσκι δήλωσε:
«Ανησυχώ επειδή οι Τούρκοι και οι Πακιστανοί έχουν πραγματικά αντι-ισραηλινή στάση, η οποία μπορεί να επηρεάσει τη Σαουδική Αραβία. Ελπίζω ότι η Σαουδική Αραβία θα επηρεάσει εκείνους, αλλά ίσως θα ήταν υπερβολικά αφελές να το πιστεύουμε».
Και συνέχισε:
«Η συμφωνία δεν θα στοχεύει επίσημα το Ισραήλ, αλλά πρόκειται για χώρες που ανησυχούν για το Ισραήλ. Οι περισσότερες από αυτές είναι αντι-ισραηλινές».
Πακιστανός υπουργός Άμυνας: «Το Ισραήλ είναι απειλή για ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο»
Μόλις μία ημέρα μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν Khawaja Asif δήλωσε σε πακιστανικά μέσα ενημέρωσης ότι θα πρέπει να υπάρξει:
«ένα ενιαίο στρατιωτικό μέτωπο» απέναντι στο Ισραήλ.
Ο ίδιος περιέγραψε το Ισραήλ ως:
«απειλή για ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο».
Παράλληλα υποστήριξε:
«Η στάση τους απέναντι στους Παλαιστινίους και η αντι-ισλαμική νοοτροπία τους δεν πρόκειται να εξαφανιστούν. Συνεχίζουν να υποκινούν τις μουσουλμανικές χώρες τη μία εναντίον της άλλης».
Η δήλωση αυτή φαίνεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να αποδίδει στο Ισραήλ μέρος της ευθύνης ακόμη και για τις επιθέσεις του Ιράν εναντίον μουσουλμανικών κρατών.
«Ο ισλαμικός κόσμος πρέπει να σταθεί ενωμένος»
Ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας πρόσθεσε:
«Όσο το παλαιστινιακό ζήτημα δεν επιλύεται οριστικά, ο ισλαμικός κόσμος πρέπει να σταθεί απέναντί τους ως ένα ενιαίο σώμα».
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση ενισχύει τις ανησυχίες στο Ισραήλ ότι η νέα αμυντική αρχιτεκτονική μπορεί σταδιακά να αποκτήσει και πολιτικό χαρακτήρα που θα στρέφεται εναντίον της Ιερουσαλήμ.
Η Τουρκία βλέπει τον εαυτό της ως περιφερειακή δύναμη
Αναφερόμενος στην Άγκυρα, ο Γκουζάνσκι δήλωσε:
«Οι Τούρκοι βλέπουν τους εαυτούς τους ως περιφερειακή δύναμη».
Και πρόσθεσε:
«Είναι πολύ ευαίσθητοι απέναντι στο Ισραήλ και σε ό,τι κάνει το Ισραήλ».
Για τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο αναλυτής χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, δηλώνοντας ότι:
«Ο Ερντογάν είναι, για να το πούμε ήπια, πολύ αρνητικός απέναντι στο Ισραήλ. Είναι αντι-ισραηλινός. Είναι αντισημίτης».
Φόβοι για ένταξη Κατάρ και Αιγύπτου
Με πληροφορίες να αναφέρουν ότι και άλλες χώρες μπορεί να εξετάζουν το ενδεχόμενο ένταξης στη συμφωνία, μεταξύ αυτών το Κατάρ και η Αίγυπτος, ο Γκουζάνσκι προειδοποίησε ότι οι προοπτικές:
«δεν φαίνονται καλές» για το Ισραήλ.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Κατάρ και στη δυνατότητά του να επηρεάζει την κοινή γνώμη μέσω του Al Jazeera.
Θα μετατραπεί πραγματικά σε στρατιωτική συμμαχία;
Παρά τις ανησυχίες, ο Γκουζάνσκι εκτίμησε ότι η συμφωνία μπορεί τελικά να παραμείνει σε μεγάλο βαθμό διπλωματικού και πολιτικού χαρακτήρα.
Δεν απέκλεισε την αποστολή κάποιου αμυντικού εξοπλισμού μεταξύ των μελών, όμως εμφανίστηκε δύσπιστος ως προς το ενδεχόμενο η Τουρκία να είναι πραγματικά διατεθειμένη να εμπλακεί σε πόλεμο εναντίον του Ιράν.
Με άλλα λόγια, παρά τη ρητορική περί συλλογικής άμυνας, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα πόσο μακριά είναι διατεθειμένες να φτάσουν στην πράξη η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία εάν ένα από τα μέλη δεχθεί επίθεση.