Αγωνία σε Καστελλόριζο και Κάλυμνο – Περισσότεροι από 50 Έλληνες ψαράδες βρίσκονται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα που επιχειρεί να επιβάλει η Άγκυρα
Μια νέα, εξαιρετικά σοβαρή ελληνοτουρκική αντιπαράθεση αρχίζει να διαμορφώνεται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αυτή τη φορά με «όχημα» την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η απόφαση της Τουρκίας να θεσμοθετήσει δύο λεγόμενα «εθνικά θαλάσσια πάρκα», ένα στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και ένα τεράστιας έκτασης στην Ανατολική Μεσόγειο, προκαλεί έντονη ανησυχία στην Αθήνα αλλά και πραγματικό φόβο στους Έλληνες επαγγελματίες αλιείς.
Και το σημείο που συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη προσοχή είναι ένα:
το Καστελόριζο.
Ο τουρκικός σχεδιασμός στην περιοχή Φετιγιέ–Κας καλύπτει επισήμως 21.706,03 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ίδιου του τουρκικού υπουργείου Γεωργίας και Δασών. Το δεύτερο πάρκο, στο Βόρειο Αιγαίο, καλύπτει περίπου 1.742,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι σχετικές αποφάσεις δημοσιεύθηκαν στις 16 Αυγούστου μετά τα προεδρικά διατάγματα της 15ης Αυγούστου.
Πίσω όμως από την περιβαλλοντική ρητορική, η ελληνική πλευρά βλέπει μια προσπάθεια δημιουργίας νέων τετελεσμένων στις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη απορρίψει κατηγορηματικά τον τουρκικό σχεδιασμό, επισημαίνοντας ότι τα δύο πάρκα επεκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και, στον βαθμό που καταλαμβάνουν ανοικτή θάλασσα ή περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δεν παράγουν κανένα νομικό αποτέλεσμα για την Ελλάδα.
Το Καστελόριζο στο επίκεντρο της νέας τουρκικής κίνησης
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τη γεωγραφία του πάρκου Φετιγιέ–Κας.
Ο χάρτης που συνοδεύει τον τουρκικό σχεδιασμό δημιουργεί την εικόνα μιας θαλάσσιας ζώνης που παρεμβάλλεται ανάμεσα στη Ρόδο και το σύμπλεγμα του Καστελόριζου, γεγονός που στην Αθήνα ερμηνεύεται ως ακόμη μία προσπάθεια της Τουρκίας να υποβαθμίσει στην πράξη τη θαλάσσια επήρεια του ακριτικού νησιού. Η συγκεκριμένη διάταξη έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και αναλύσεις περί απόπειρας αποκοπής του Καστελόριζου από τον υπόλοιπο ελληνικό νησιωτικό χώρο.
Το διακύβευμα, επομένως, δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό. Είναι γεωπολιτικό.
Το Καστελόριζο βρίσκεται στην καρδιά της ελληνοτουρκικής διαφοράς για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Και κάθε κίνηση που επιχειρεί να δημιουργήσει διαφορετική εικόνα κυριαρχίας, δικαιοδοσίας ή ελέγχου γύρω από το νησί αποκτά αμέσως στρατηγικό χαρακτήρα.
Οι ψαράδες βρίσκονται ξαφνικά στην πρώτη γραμμή
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση, πολύ πιο άμεση και καθημερινή.
Στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές δεν υπάρχουν μόνο χάρτες και διπλωματικές διεκδικήσεις. Υπάρχουν Έλληνες ψαράδες που εργάζονται εκεί εδώ και χρόνια.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ που μετέδωσε το STAR, περισσότεροι από 50 Έλληνες επαγγελματίες αλιείς, κυρίως από την Κάλυμνο, δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή.
Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικό ψαρότοπο για ξιφία και τόνο, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε απόπειρα της Τουρκίας να εφαρμόσει στην πράξη περιορισμούς αλιείας θα έχει άμεσες οικονομικές συνέπειες για δεκάδες ελληνικές οικογένειες.
Ο πρόεδρος Μέσης και Παράκτιας Αλιείας Καλύμνου Κώστας Σουρούκος αποτυπώνει με μία φράση τον φόβο που υπάρχει σήμερα στους αλιείς:
«Άμα αυτοί το θεωρήσουν δικό τους πάρκο και πάμε, θα μας συλλάβουν».
Η δήλωση αυτή είναι ίσως η πιο αποκαλυπτική για το πραγματικό πρόβλημα.
Γιατί η κρίσιμη ερώτηση πλέον δεν είναι τι αποτυπώνει ένας τουρκικός χάρτης.
Η κρίσιμη ερώτηση είναι τι θα γίνει όταν ένα ελληνικό αλιευτικό εισέλθει σε περιοχή την οποία η Άγκυρα έχει εντάξει μονομερώς σε δικό της “εθνικό πάρκο”.
Τι θα γίνει εάν η Τουρκία επιχειρήσει να εφαρμόσει τους περιορισμούς;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος.
Ένα θαλάσσιο πάρκο δεν είναι απλώς μια χρωματισμένη περιοχή πάνω σε έναν χάρτη.
Συνοδεύεται από κανονισμούς, περιορισμούς αλιείας, περιβαλλοντική επιτήρηση, ελέγχους και δυνατότητα επιβολής διοικητικών μέτρων εντός της δικαιοδοσίας του κράτους που το έχει θεσμοθετήσει.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ τονίζει ακριβώς γι’ αυτό ότι η Τουρκία δεν μπορεί να επεκτείνει μονομερώς τέτοιου είδους εθνική δικαιοδοσία σε περιοχές πέραν των αρμοδιοτήτων της.
Το επικίνδυνο σενάριο, ωστόσο, αρχίζει εάν η Άγκυρα επιχειρήσει να μεταφέρει τον χάρτη από το χαρτί στη θάλασσα.
Τι θα συμβεί, για παράδειγμα, εάν τουρκική ακτοφυλακή επιχειρήσει να ελέγξει ελληνικό αλιευτικό;
Τι θα γίνει εάν ζητήσει από ελληνικά σκάφη να εγκαταλείψουν την περιοχή;
Τι θα συμβεί εάν επιχειρηθεί κατάσχεση αλιευτικών εργαλείων ή επιβολή προστίμου;
Ένα περιβαλλοντικό ζήτημα μπορεί τότε μέσα σε λίγα λεπτά να μετατραπεί σε κρίση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
«Εμείς είμαστε αποκλεισμένοι» – Η αγωνία στο Καστελόριζο
Για τους αλιείς του Καστελόριζου, το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Οι επαγγελματίες του μικρού ακριτικού νησιού εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα ελεύθερης δραστηριοποίησης στις γύρω θαλάσσιες περιοχές.
Ο ψαράς Δημήτρης Αχλαδιώτης περιγράφει με ωμό τρόπο τον φόβο των κατοίκων:
«Αν τηρηθεί αυτό το πράγμα, εμείς είμαστε αποκλεισμένοι».
Η λέξη «αποκλεισμένοι» αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην περίπτωση του Καστελόριζου.
Δεν αφορά μόνο την αλιεία.
Αφορά τη δυνατότητα ενός ελληνικού νησιού να έχει οικονομική ζωή, θαλάσσια συνέχεια και ανεμπόδιστη επικοινωνία με τον υπόλοιπο ελληνικό χώρο.
Το πραγματικό παιχνίδι πίσω από τα «θαλάσσια πάρκα»
Η Τουρκία παρουσιάζει επισήμως τα δύο πάρκα ως μέρος της πολιτικής της για την προστασία της βιοποικιλότητας και την επίτευξη διεθνών περιβαλλοντικών στόχων.
Το ίδιο το τουρκικό υπουργείο αναφέρει ότι η θεσμοθέτηση συνδέεται με τον στόχο προστασίας του 30% των χερσαίων και θαλάσσιων εκτάσεων και με τον τουρκικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Ωστόσο υπάρχει μια λεπτομέρεια που δεν περνά απαρατήρητη.
Το τουρκικό υπουργείο εντάσσει ευθέως την πρωτοβουλία στη λογική της «Mavi Vatan» – της “Γαλάζιας Πατρίδας”.
Αυτό αλλάζει το πολιτικό πλαίσιο.
Για την Αθήνα, η ανησυχία είναι ότι η προστασία του περιβάλλοντος χρησιμοποιείται ως εργαλείο χαρτογραφικής και διοικητικής κατοχύρωσης ευρύτερων τουρκικών διεκδικήσεων.
Με άλλα λόγια:
πρώτα εμφανίζεται ένας χάρτης,
μετά θεσμοθετείται ένας διοικητικός μηχανισμός,
στη συνέχεια επιβάλλονται περιορισμοί,
και στο τέλος μπορεί να επιχειρηθεί η δημιουργία μιας νέας πραγματικότητας στο πεδίο.
Αυτό ακριβώς είναι το ενδεχόμενο τετελεσμένου που θέλει να αποτρέψει η ελληνική πλευρά.
Γιατί το Καστελόριζο είναι στρατηγικός στόχος της τουρκικής επιχειρηματολογίας
Το Καστελόριζο έχει τεράστια γεωπολιτική σημασία επειδή βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται οι θαλάσσιες γεωγραφίες Ελλάδας, Κύπρου και Ανατολικής Μεσογείου.
Η Τουρκία εδώ και χρόνια αμφισβητεί την έκταση της θαλάσσιας επήρειας που μπορεί να έχει το σύμπλεγμα της Μεγίστης.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι μικρά ελληνικά νησιά κοντά στις τουρκικές ακτές δεν μπορούν να δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες με τον τρόπο που υποστηρίζει η Ελλάδα.
Η Αθήνα αντιθέτως επιμένει στα δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Επομένως, ένας χάρτης που εμφανίζει μια τουρκική διοικητική ζώνη να παρεμβάλλεται μεταξύ Ρόδου και Καστελόριζου δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκομμένα από αυτή τη μεγάλη στρατηγική διαφορά.
Δεν αλλάζει από μόνος του τα νομικά δεδομένα.
Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί πολιτικά και επιχειρησιακά για να ενισχύσει την τουρκική αφήγηση.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ: «Δεν δημιουργούνται τετελεσμένα»
Η επίσημη ελληνική απάντηση είναι απολύτως σαφής.
Το υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει ότι κανένα κράτος δεν δικαιούται να θεσπίζει μονομερώς εθνικές θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές πέραν της εθνικής του δικαιοδοσίας και υπογραμμίζει ότι η τουρκική κίνηση δεν δημιουργεί κανένα νομικό αποτέλεσμα στις περιοχές ανοικτής θάλασσας ή επί των ελληνικών δικαιωμάτων στην υφαλοκρηπίδα.
Το ΥΠΕΞ προειδοποίησε επίσης ότι τέτοιες μονομερείς κινήσεις υπονομεύουν τις προσπάθειες διατήρησης σχέσεων αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Πρόκειται ουσιαστικά για μία προειδοποίηση προς την Άγκυρα:
οι χάρτες δεν δημιουργούν κυριαρχία.
Το ερώτημα όμως παραμένει εάν η Τουρκία θα αρκεστεί στη χαρτογράφηση ή εάν θα επιχειρήσει να επιβάλει τις αποφάσεις της επιχειρησιακά.
Δήμαρχος Καστελόριζου: «Δεν φοβόμαστε τους λεονταρισμούς»
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο δήμαρχος Καστελόριζου Νίκος Ασβέστης στέλνει μήνυμα αποφασιστικότητας.
Χαρακτηρίζει τις τουρκικές κινήσεις μονομερείς και παράνομες και υπενθυμίζει ότι το Καστελόριζο είναι κατοικημένο ελληνικό νησί με μόνιμο πληθυσμό, οικονομική ζωή και δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Παρά την πίεση, το μήνυμα από το ακριτικό νησί είναι ότι οι κάτοικοι δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν τις δραστηριότητές τους ούτε να αποδεχθούν στην πράξη τετελεσμένα που χαράσσονται σε τουρκικούς χάρτες.
Η εμπιστοσύνη στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και την Πολιτεία αποτελεί ταυτόχρονα μήνυμα προς την Αθήνα:
το Καστελόριζο χρειάζεται διαρκή και έμπρακτη παρουσία.
Από τον χάρτη στο πεδίο – Εκεί θα κριθούν όλα
Η μεγάλη δοκιμασία δεν έχει έρθει ακόμη.
Θα έρθει όταν αρχίσει η ουσιαστική εφαρμογή του τουρκικού σχεδιασμού.
Όταν βγουν τα ελληνικά αλιευτικά.
Όταν εμφανιστούν τουρκικά περιπολικά.
Όταν προκύψει το πρώτο περιστατικό ελέγχου, απομάκρυνσης ή αμφισβήτησης.
Τότε θα φανεί αν τα «θαλάσσια πάρκα» αποτελούν αποκλειστικά έναν περιβαλλοντικό σχεδιασμό ή ένα νέο εργαλείο άσκησης γεωπολιτικής πίεσης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Και το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ότι ένα τέτοιο προηγούμενο δεν θα μείνει μόνο στο Καστελόριζο.
Αν μια μονομερής τουρκική χαρτογράφηση αρχίσει να παράγει πραγματικούς περιορισμούς στην ελληνική δραστηριότητα, τότε δημιουργείται ένα μοντέλο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σε άλλες αμφισβητούμενες από την Άγκυρα περιοχές.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα.
Η αλιεία μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής παρουσίας
Για δεκαετίες, τα ελληνικά αλιευτικά δεν αποτελούν απλώς οικονομική δραστηριότητα στα ακριτικά νησιά.
Αποτελούν συνεχή ελληνική παρουσία στη θάλασσα.
Από την Κάλυμνο μέχρι το Καστελόριζο, οι ψαράδες είναι άνθρωποι που γνωρίζουν αυτές τις περιοχές καλύτερα από οποιονδήποτε χάρτη.
Εάν λοιπόν δημιουργηθεί κλίμα φόβου που τους αναγκάζει να αποφεύγουν παραδοσιακούς ψαρότοπους, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι και γεωπολιτικό.
Η σταδιακή απουσία ελληνικών σκαφών από μια θαλάσσια περιοχή μπορεί να λειτουργήσει επικοινωνιακά υπέρ εκείνου που επιδιώκει να εμφανίσει την περιοχή ως χώρο δικής του διοικητικής επιρροής.
Γι’ αυτό η υπόθεση των ψαράδων της Καλύμνου και του Καστελόριζου δεν είναι μία τοπική ιστορία.
Είναι υπόθεση εθνικής παρουσίας στο νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Η Άγκυρα δοκιμάζει τα όρια – Η Αθήνα καλείται να αποτρέψει το τετελεσμένο
Η Τουρκία γνωρίζει ότι τα όρια στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν αλλάζουν με ένα προεδρικό διάταγμα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τέτοιες κινήσεις είναι αδιάφορες.
Η πραγματική αξία τους για την Άγκυρα βρίσκεται στη σταδιακή δημιουργία πρακτικών, χαρτών και διοικητικών πράξεων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να στηρίξουν την τουρκική στρατηγική αφήγηση.
Η ελληνική απάντηση, επομένως, δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια διπλωματική ανακοίνωση.
Χρειάζεται συνεχής παρουσία, διεθνής ανάδειξη του ζητήματος, στήριξη των ακριτικών πληθυσμών και σαφής αποτροπή κάθε απόπειρας εφαρμογής παράνομων περιορισμών εις βάρος ελληνικών σκαφών.
Γιατί στο Καστελόριζο το ζήτημα είναι πολύ μεγαλύτερο από την αλιεία.
Είναι η μάχη για το εάν μια μονομερής τουρκική γραμμή πάνω σε έναν χάρτη θα μείνει απλώς γραμμή ή θα επιχειρηθεί να μετατραπεί σε πραγματικότητα πάνω στη θάλασσα.
Και αυτό είναι ένα τετελεσμένο που η Ελλάδα δεν μπορεί να επιτρέψει να δημιουργηθεί.