Νέο κύμα επιθετικής ρητορικής καταγράφεται στην Τουρκία με αφορμή την επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου, με το τουρκικό μέσο Yeni Akit να παρουσιάζει το Great Sea Interconnector όχι ως ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το μήνυμα που επιχειρεί να περάσει η τουρκική πλευρά είναι σαφές και ιδιαίτερα προκλητικό:
«Μην κάνετε υπολογισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο αγνοώντας την Τουρκία».
Στο ίδιο πλαίσιο, Ελλάδα, Κυπριακή Δημοκρατία και Γαλλία μπαίνουν ταυτόχρονα στο στόχαστρο, καθώς στην Άγκυρα υπάρχει έντονη ανησυχία για την προοπτική επανέναρξης των ερευνών στον βυθό μεταξύ Κρήτης και Κύπρου, αλλά και για ενδεχόμενη ενεργότερη γαλλική παρουσία στο έργο.
Η Άγκυρα βλέπει το GSI ως γεωπολιτική απειλή
Το τουρκικό δημοσίευμα επιχειρεί από την αρχή να μετατρέψει ένα έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης σε ζήτημα «θαλάσσιας κυριαρχίας».
Σύμφωνα με το κείμενο, η προετοιμασία Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας για την επανεκκίνηση του Great Sea Interconnector – GSI προκαλεί νέα συζήτηση στην Τουρκία, καθώς αναμένεται έκδοση NAVTEX για έρευνες στον βυθό.
Η τουρκική πλευρά ισχυρίζεται ότι μέρος της σχεδιαζόμενης διαδρομής περνά από περιοχές για τις οποίες η Άγκυρα προβάλλει δικές της διεκδικήσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της νέας τουρκικής επίθεσης.
Η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει το πόντισμα ενός ευρωπαϊκού ηλεκτρικού καλωδίου με τις μονομερείς τουρκικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Δεν είναι απλώς μια τεχνική εργασία»
Τη γραμμή αυτή υιοθετεί ο Τουργκάι Γιαζιτζί, πρόεδρος της Ένωσης Πολιτισμού και Εκπαίδευσης «Αμπντουλχαμίτ Χαν».
Ο Γιαζιτζί υποστηρίζει ότι οι έρευνες που αναμένεται να πραγματοποιηθούν μετά την έκδοση νέας NAVTEX «δεν πρέπει να θεωρηθούν απλώς μια τεχνική εργασία».
Κατά την άποψή του, η Τουρκία πρέπει να παρακολουθεί στενά κάθε βήμα του έργου, από την ανακοίνωση της NAVTEX μέχρι την είσοδο του ερευνητικού σκάφους στις σχετικές περιοχές.
Πρόκειται για μια διατύπωση που αποκαλύπτει ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει το GSI μόνο ως ενεργειακή υποδομή.
Το αντιμετωπίζει ως δοκιμασία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία θέλει επανέναρξη των ερευνών
Σύμφωνα με το τουρκικό δημοσίευμα, η Λευκωσία επιδιώκει να επανεκκινήσουν οι έρευνες του βυθού που απαιτούνται πριν από την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου Κρήτης–Κύπρου.
Μετά τις προηγούμενες διακοπές που συνδέθηκαν με την ένταση στην περιοχή, Αθήνα και Λευκωσία εργάζονται για την επανενεργοποίηση του σχεδιασμού.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται:
η έκδοση νέας NAVTEX, η ανάπτυξη ερευνητικού σκάφους και η εκτέλεση εργασιών σε προκαθορισμένες συντεταγμένες.
Αυτό είναι ακριβώς που προκαλεί την αντίδραση της Άγκυρας.
Γιατί το καλώδιο ενοχλεί τόσο πολύ την Τουρκία
Το Great Sea Interconnector έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα απλό υποθαλάσσιο καλώδιο.
Η ηλεκτρική σύνδεση της Κρήτης με την Κύπρο και στη συνέχεια με το Ισραήλ δημιουργεί έναν μόνιμο ενεργειακό διάδρομο Ανατολικής Μεσογείου–Ευρώπης.
Και αυτό έχει γεωπολιτικές συνέπειες.
Η Κύπρος παύει να αποτελεί ενεργειακά απομονωμένο νησί.
Η Ελλάδα ενισχύει τον ρόλο της ως γέφυρα προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Και η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά μια νέα υποδομή που λειτουργεί χωρίς να εξαρτάται από την Τουρκία.
Αυτό ακριβώς είναι που ενοχλεί την τουρκική στρατηγική.
«Μην δημιουργήσετε τετελεσμένα χωρίς την Τουρκία»
Ο Γιαζιτζί στέλνει ανοιχτή προειδοποίηση σε Αθήνα και Λευκωσία.
Υποστηρίζει ότι:
«Η προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο αγνοώντας την Τουρκία δεν είναι ρεαλιστική».
Καλεί παράλληλα την Άγκυρα να αξιοποιήσει όλα τα διπλωματικά και νομικά μέσα, αλλά και να είναι έτοιμη να αντιδράσει «επί του πεδίου» εάν θεωρήσει ότι παραβιάζονται τα τουρκικά συμφέροντα.
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Διότι η φράση «επί του πεδίου» αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρήσει ξανά να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ή ναυτική παρουσία ως μέσο πίεσης.
Το ελληνικό ερώτημα είναι διαφορετικό
Για την Αθήνα, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει και πάλι να μετατρέψει μια τεχνική δραστηριότητα σε κρίση κυριαρχίας.
Η Ελλάδα έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μηχανισμός επιβολής τουρκικών διεκδικήσεων.
Από την ελληνική οπτική, η Άγκυρα προσπαθεί να δημιουργήσει τετελεσμένα όχι επειδή κατασκευάζεται το καλώδιο, αλλά επειδή επιχειρεί να επιβάλει την άποψη ότι καμία δραστηριότητα στην περιοχή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς τη δική της συγκατάθεση.
Και αυτή είναι η πραγματική γεωπολιτική μάχη.
Η Γαλλία μπαίνει στο κάδρο
Ιδιαίτερη θέση στο τουρκικό δημοσίευμα καταλαμβάνει η Γαλλία.
Η πιθανότητα γαλλικών εταιρειών να έχουν αυξημένο ρόλο στο έργο και η συζήτηση για πιθανή χρήση γαλλικού ερευνητικού σκάφους προκαλούν ήδη έντονο ενδιαφέρον στην Άγκυρα.
Το Yeni Akit επισημαίνει σωστά μια βασική διάκριση:
άλλο γαλλικό ερευνητικό πλοίο και άλλο γαλλικό πολεμικό πλοίο.
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με το ίδιο το τουρκικό δημοσίευμα, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη επίσημη πληροφορία ότι γαλλικά πολεμικά πλοία θα συνοδεύσουν τις έρευνες.
Ωστόσο, η τουρκική πλευρά αντιμετωπίζει ακόμη και το ενδεχόμενο μιας τέτοιας παρουσίας ως σοβαρή αλλαγή των ισορροπιών.
«Αν έρθει γαλλικό πολεμικό, αλλάζουν όλα»
Η τουρκική ανησυχία είναι εμφανής.
Εάν γαλλικές ναυτικές μονάδες βρεθούν στην περιοχή για να υποστηρίξουν ή να επιτηρήσουν τις δραστηριότητες του έργου, η Άγκυρα εκτιμά ότι η αντιπαράθεση δεν θα αφορά πλέον μόνο Τουρκία, Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία.
Θα εμπλέκεται πλέον άμεσα και η Γαλλία.
Και αυτό είναι κάτι που η Τουρκία θέλει να αποφύγει.
Γιατί μια παρουσία του γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού στην Ανατολική Μεσόγειο θα ανέβαζε δραματικά το κόστος οποιασδήποτε απόπειρας παρεμπόδισης των ερευνών.
Το μήνυμα προς το Παρίσι
Ο Γιαζιτζί απευθύνει ξεχωριστή προειδοποίηση στη Γαλλία.
Υποστηρίζει ότι οι σχέσεις δύο χωρών του ΝΑΤΟ δεν πρέπει να επιβαρυνθούν περαιτέρω λόγω του ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και προσθέτει:
«Η στρατιωτική εμπλοκή της Γαλλίας στην περιοχή θα διαταράξει ακόμη περισσότερο τις ήδη ευαίσθητες ισορροπίες».
Η φράση αυτή δείχνει κάτι πολύ σημαντικό.
Η Άγκυρα δεν ανησυχεί μόνο για το καλώδιο.
Ανησυχεί για το ενδεχόμενο διαμόρφωσης ενός ευρύτερου μετώπου Ελλάδας–Κύπρου–Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα και η Γαλλία αλλάζουν τις ισορροπίες
Η παρουσία της Γαλλίας έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το Παρίσι έχει σταθερά αυξημένη στρατηγική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, οι αμυντικές σχέσεις Ελλάδας–Γαλλίας έχουν ενισχυθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια.
Η Τουρκία γνωρίζει ότι ένα επεισόδιο με ελληνικό ερευνητικό σκάφος είναι ένα πράγμα.
Ένα περιστατικό στο οποίο θα βρίσκονται στην περιοχή γαλλικά ναυτικά μέσα είναι εντελώς διαφορετικό.
Για αυτό το τουρκικό δημοσίευμα επιμένει τόσο πολύ στο Παρίσι.
«Δεν είναι απλώς ένα καλώδιο»
Ο Γιαζιτζί συνοψίζει την τουρκική ανησυχία με μια χαρακτηριστική φράση:
«Σήμερα μπορεί να μιλάμε για ένα καλώδιο που θα τοποθετηθεί κάτω από τη θάλασσα. Αλλά το ζήτημα δεν είναι μόνο το καλώδιο».
Κατά τον ίδιο, το πραγματικό ερώτημα είναι:
από ποια θαλάσσια περιοχή περνά, ποιοι παράγοντες βρίσκονται πίσω από το έργο και ποια γεωπολιτική τάξη επιχειρείται να δημιουργηθεί στην περιοχή.
Αυτή η φράση είναι ίσως η πιο αποκαλυπτική ολόκληρου του τουρκικού δημοσιεύματος.
Διότι παραδέχεται ουσιαστικά ότι ο πραγματικός φόβος της Άγκυρας δεν είναι τεχνικός. Είναι γεωπολιτικός.
Το καλώδιο μπορεί να αλλάξει τον ενεργειακό χάρτη
Το Great Sea Interconnector αποτελεί κρίσιμο κρίκο σε έναν νέο ενεργειακό σχεδιασμό.
Κρήτη και Κύπρος συνδέονται ηλεκτρικά.
Η Κύπρος αποκτά πρόσβαση στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο.
Η Ελλάδα ενισχύει τον ρόλο της ως ενεργειακός κόμβος.
Και στο ευρύτερο σχέδιο, το Ισραήλ μπορεί να αποκτήσει πρόσθετο ενεργειακό διάδρομο προς την Ευρώπη.
Όλα αυτά περιορίζουν τη δυνατότητα της Τουρκίας να παρουσιάζεται ως αναντικατάστατη ενεργειακή γέφυρα Ανατολής–Δύσης.
«Καμία εξίσωση χωρίς την Τουρκία»
Ο Γιαζιτζί καταλήγει σε μια ακόμη χαρακτηριστική δήλωση:
«Καμία εξίσωση στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να είναι μόνιμη χωρίς την Τουρκία».
Η συγκεκριμένη φράση συμπυκνώνει ολόκληρη τη στρατηγική αντίληψη της Άγκυρας.
Η Τουρκία δεν ζητά απλώς να προστατεύσει όσα θεωρεί δικαιώματά της.
Απαιτεί ουσιαστικά να συμμετέχει υποχρεωτικά σε κάθε γεωπολιτικό, ενεργειακό ή θαλάσσιο σχεδιασμό της περιοχής.
Αυτή είναι η βασική αιτία σύγκρουσης με Ελλάδα και Κύπρο.
Η Αθήνα δεν μπορεί να αποδεχθεί τουρκικό βέτο
Για την Ελλάδα, η αποδοχή αυτής της λογικής θα είχε τεράστιες συνέπειες.
Θα σήμαινε ότι κάθε ερευνητική δραστηριότητα, κάθε ηλεκτρική διασύνδεση και κάθε ενεργειακό έργο στην Ανατολική Μεσόγειο θα έπρεπε προηγουμένως να λαμβάνει υπόψη την τουρκική έγκριση.
Αυτό θα ισοδυναμούσε στην πράξη με άτυπο τουρκικό βέτο σε ολόκληρη την περιοχή.
Και ακριβώς για αυτό το GSI αποκτά σημασία πέρα από την ενέργεια.
Γίνεται δοκιμασία για το κατά πόσο η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία μπορούν να υλοποιούν ευρωπαϊκά έργα χωρίς να αποδέχονται τις μονομερείς διεκδικήσεις της Άγκυρας.
Η NAVTEX μπορεί να γίνει το επόμενο σημείο έντασης
Στο αμέσως επόμενο διάστημα, το ενδιαφέρον στρέφεται στις συντεταγμένες της νέας NAVTEX.
Η Άγκυρα θα παρακολουθεί:
πού ακριβώς θα κινηθεί το ερευνητικό σκάφος, ποια τμήματα του βυθού θα εξεταστούν και εάν θα υπάρχει παρουσία πολεμικών πλοίων στην περιοχή.
Ακριβώς εκεί μπορεί να δημιουργηθεί το επόμενο επεισόδιο.
Εάν η Τουρκία θεωρήσει ότι οι εργασίες διέρχονται από περιοχή που η ίδια διεκδικεί, δεν μπορεί να αποκλειστεί νέα έκδοση τουρκικής NAVTEX ή ανάπτυξη τουρκικών ναυτικών μονάδων.
Ο φόβος ενός νέου επεισοδίου τύπου Κάσου
Η εμπειρία προηγούμενων ερευνών έχει δείξει πόσο γρήγορα μια τεχνική επιχείρηση μπορεί να μετατραπεί σε διπλωματική και στρατιωτική κρίση.
Η ανάπτυξη πολεμικών πλοίων, η έκδοση αντικρουόμενων NAVTEX και η παρουσία ερευνητικών σκαφών σε περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει διεκδικήσεις μπορούν να δημιουργήσουν περιβάλλον υψηλού κινδύνου για νέα ένταση.
Η Αθήνα, συνεπώς, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αποφασιστική προώθηση του έργου και στην αποφυγή ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Η Ανατολική Μεσόγειος ξανά στο «κόκκινο»
Το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά το καλώδιο Κρήτης–Κύπρου.
Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε μια περίοδο κατά την οποία συγκρούονται ταυτόχρονα:
θαλάσσιες διεκδικήσεις, ενεργειακοί διάδρομοι, στρατιωτικές συμμαχίες, υποθαλάσσιες υποδομές και μεγάλα οικονομικά συμφέροντα.
Η Τουρκία επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι τίποτα δεν θα υλοποιηθεί χωρίς τη δική της συμμετοχή.
Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία, αντίθετα, δεν μπορούν να αποδεχθούν ότι η Άγκυρα διαθέτει δικαίωμα βέτο πάνω σε έργα τα οποία θεωρούν νόμιμα και στρατηγικά κρίσιμα.
Και η πιθανή ενεργότερη παρουσία της Γαλλίας προσθέτει έναν ακόμη ισχυρό παίκτη στην εξίσωση.
Το μήνυμα της Άγκυρας και η ελληνική απάντηση
Η τουρκική προειδοποίηση είναι σαφής:
«Μην κάνετε υπολογισμούς χωρίς την Τουρκία».
Η απάντηση που προκύπτει από τον ελληνικό στρατηγικό σχεδιασμό είναι εξίσου σαφής:
η Ανατολική Μεσόγειος δεν μπορεί να μετατραπεί σε περιοχή όπου η Τουρκία θα εγκρίνει ή θα απορρίπτει μονομερώς κάθε ελληνική, κυπριακή ή ευρωπαϊκή δραστηριότητα.
Το Great Sea Interconnector δεν είναι απλώς ένα καλώδιο.
Είναι ενεργειακή υποδομή.
Είναι ευρωπαϊκή σύνδεση.
Είναι γεωπολιτικός διάδρομος.
Και πάνω απ’ όλα, είναι άλλη μία δοκιμασία για το ποιος τελικά μπορεί να επιβάλει τους κανόνες του παιχνιδιού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι επόμενες NAVTEX, η πορεία του ερευνητικού σκάφους και –κυρίως– το εάν θα εμφανιστούν γαλλικά ναυτικά μέσα στην περιοχή θα καθορίσουν εάν η νέα τουρκική ρητορική θα παραμείνει στα πρωτοσέλιδα ή θα μετατραπεί σε νέα κρίση επί του πεδίου.