Μια σημαντική και βαθιά πολιτική μεταβολή καταγράφεται στον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα αντιμετωπίζει πλέον τη στρατιωτική της παρουσία στη Σαουδική Αραβία.
Η νέα τριμερής αμυντική προσέγγιση μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας αλλάζει τα δεδομένα και οδηγεί την ελληνική πλευρά σε αναθεώρηση του πλαισίου παραμονής της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στο βασίλειο.
Μέχρι σήμερα, η παρουσία της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας – της γνωστής ΕΛΔΥΣΑ – αξιολογούνταν σε ετήσια βάση.
Πλέον αυτό αλλάζει.
Η Αθήνα περνά σε μηνιαία επαναξιολόγηση της αποστολής.
Η αλλαγή μπορεί να φαίνεται διαδικαστική.
Δεν είναι.
Πρόκειται για ένα σαφές γεωπολιτικό μήνυμα προς το Ριάντ:
η ελληνική στρατιωτική συνδρομή δεν είναι δεδομένη, ούτε ανεξάρτητη από τις συμμαχίες που επιλέγει να οικοδομεί η Σαουδική Αραβία.
Από ετήσια αξιολόγηση σε μηνιαίο «τεστ»
Η αλλαγή της διαδικασίας επαναξιολόγησης είναι εντυπωσιακή.
Μέχρι σήμερα, η αποστολή των ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία αντιμετωπιζόταν ως σταθερή στρατηγική συνεργασία μεγάλης διάρκειας.
Η ετήσια αξιολόγηση προσέφερε προβλεψιμότητα.
Η μηνιαία αξιολόγηση, αντίθετα, εισάγει κάτι εντελώς διαφορετικό:
πολιτική ευελιξία και δυνατότητα ταχείας αντίδρασης.
Πρακτικά, η ελληνική κυβέρνηση αποκτά πλέον τη δυνατότητα να επανεξετάζει κάθε μήνα εάν η συνέχιση της αποστολής εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα.
Και εάν όχι, μπορεί να αποφασίσει:
αποχώρηση, μετακίνηση ή αλλαγή του επιχειρησιακού αποτυπώματος της ελληνικής δύναμης.
Το μήνυμα προς τη Σαουδική Αραβία
Η κίνηση έχει σαφές πολιτικό περιεχόμενο.
Η Ελλάδα προστατεύει κρίσιμες σαουδαραβικές υποδομές με ένα από τα σημαντικότερα αντιαεροπορικά συστήματα που διαθέτει.
Άρα το ερώτημα για την Αθήνα είναι εύλογο:
μέχρι ποιο σημείο μπορεί η Ελλάδα να παρέχει άμεση στρατιωτική προστασία σε ένα κράτος που ταυτόχρονα αναπτύσσει στρατηγική αμυντική συνεργασία με την Τουρκία;
Και ιδιαίτερα όταν η Τουρκία:
αμφισβητεί ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο, προωθεί τη “Γαλάζια Πατρίδα” και διατηρεί ευρύ φάσμα διεκδικήσεων απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η Αθήνα δείχνει ότι δεν είναι διατεθειμένη να αντιμετωπίζει αυτές τις εξελίξεις ως άσχετες μεταξύ τους.
Η Τουρκία αλλάζει την εξίσωση
Η παρουσία του Πακιστάν στο νέο τριμερές σχήμα έχει ασφαλώς τη δική της βαρύτητα.
Όμως για την Ελλάδα, ο καθοριστικός παράγοντας είναι η Τουρκία.
Η Άγκυρα επιχειρεί να οικοδομήσει ένα ευρύτερο περιφερειακό δίκτυο στρατιωτικών και πολιτικών συνεργασιών που επεκτείνεται:
από τον Περσικό Κόλπο και τη Μέση Ανατολή έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας σε ένα τέτοιο σχήμα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από την Αθήνα ως ουδέτερη εξέλιξη.
Ιδίως όταν η Ελλάδα έχει τοποθετήσει στρατιωτικό προσωπικό και ένα κρίσιμο αντιαεροπορικό σύστημα για να προστατεύει σαουδαραβικές εγκαταστάσεις.
Η εισήγηση Δένδια αλλάζει το δόγμα της αποστολής
Στο επίκεντρο της ελληνικής αντίδρασης βρίσκεται η εισήγηση του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια.
Η λογική είναι απλή:
σε ένα περιβάλλον όπου οι συμμαχίες αλλάζουν με ταχύτητα, η Ελλάδα δεν μπορεί να δεσμεύεται με αργούς μηχανισμούς επανεξέτασης.
Η εισήγηση για μηνιαία αξιολόγηση έγινε δεκτή από τον πρωθυπουργό και από την ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών.
Αυτό δείχνει πλήρη κυβερνητική ευθυγράμμιση.
Δεν πρόκειται λοιπόν για τεχνική απόφαση του Πενταγώνου.
Πρόκειται για πολιτική απόφαση υψηλού επιπέδου.
Οι Patriot μετατρέπονται σε γεωπολιτικό μοχλό
Η Ελλάδα δεν διαθέτει απεριόριστο αριθμό αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot.
Κάθε πυροβολαρχία αποτελεί πολύτιμο εθνικό στρατιωτικό κεφάλαιο.
Το γεγονός ότι μία ελληνική συστοιχία βρίσκεται επί μακρόν στη Σαουδική Αραβία σημαίνει ότι η Αθήνα έχει επενδύσει πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες στη σχέση της με το Ριάντ.
Γι’ αυτό και η νέα διαδικασία επαναξιολόγησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Οι Patriot παύουν να είναι απλώς αμυντικό σύστημα. Μετατρέπονται και σε εργαλείο στρατηγικής διαπραγμάτευσης.
Η Ελλάδα δεν θέλει να «ασφαλίζει» ένα περιβάλλον αυξανόμενης τουρκικής επιρροής
Η Αθήνα βρίσκεται μπροστά σε μια νέα εξίσωση.
Από τη μία θέλει να διατηρήσει ισχυρές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία.
Από την άλλη δεν μπορεί να αγνοήσει ότι η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στο Ριάντ μπορεί να μεταβάλει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί η ελληνική αποστολή.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι:
μπορεί η Ελλάδα να συνεχίσει να προσφέρει στρατηγική αεράμυνα σε ένα κράτος το οποίο ενδεχομένως εμβαθύνει αμυντικά τη συνεργασία του με την Τουρκία;
Η νέα απόφαση δείχνει ότι η απάντηση δεν είναι πλέον αυτόματα θετική.
Τι είναι η ΕΛΔΥΣΑ
Η Ελληνική Δύναμη Σαουδικής Αραβίας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ελληνικές στρατιωτικές αποστολές εκτός συνόρων.
Βασίζεται σε μία πυροβολαρχία κατευθυνόμενων βλημάτων Patriot της Πολεμικής Αεροπορίας και στελεχώνεται σταθερά από περίπου:
120 έως 140 αξιωματικούς και υπαξιωματικούς.
Στην αποστολή συμμετέχουν:
χειριστές ραντάρ, τεχνικοί αντιαεροπορικών συστημάτων, προσωπικό επικοινωνιών, υποστήριξης και ασφάλειας.
Πρόκειται δηλαδή για πλήρη επιχειρησιακή ανάπτυξη και όχι για συμβολική στρατιωτική παρουσία.
Το ελληνικό σύστημα στο Γιανμπού
Η ελληνική πυροβολαρχία είναι αναπτυγμένη κοντά στην πόλη Γιανμπού, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας.
Η περιοχή έχει τεράστια στρατηγική σημασία.
Εκεί βρίσκονται κρίσιμες:
ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια και υποδομές που συνδέονται με την οικονομική ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας.
Η αποστολή των ελληνικών Patriot είναι ακριβώς η προστασία αυτών των εγκαταστάσεων από εναέριες απειλές.
PAC-2, PAC-3 και πλήρες επιχειρησιακό σύστημα
Ο εξοπλισμός που έχει αναπτυχθεί περιλαμβάνει:
κεντρικό σταθμό ελέγχου πυρός, τρισδιάστατο ραντάρ, μονάδες επικοινωνιών, συστήματα παροχής ισχύος και εκτοξευτές.
Η πυροβολαρχία διαθέτει βλήματα:
PAC-2 και PAC-3.
Αυτό της επιτρέπει να αντιμετωπίζει διαφορετικές κατηγορίες απειλών, από αεροσκάφη και μη επανδρωμένα συστήματα έως βαλλιστικούς πυραύλους.
Δεν πρόκειται λοιπόν για μια αποστολή χαμηλής έντασης.
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην αεράμυνα μιας από τις σημαντικότερες ενεργειακές περιοχές της Μέσης Ανατολής.
Πραγματική επιχειρησιακή δράση
Η ελληνική συστοιχία δεν βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία μόνο για αποτρεπτικούς λόγους.
Έχει ενταχθεί στο συνολικό αντιαεροπορικό δίκτυο του βασιλείου και έχει επιχειρησιακό ρόλο στην αντιμετώπιση απειλών που προέρχονται από την ευρύτερη περιοχή.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
βαλλιστικοί πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτοξεύονται από την περιοχή της Υεμένης.
Η αποστολή προσφέρει επομένως πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία στο ελληνικό προσωπικό.
Παράλληλα, όμως, η Σαουδική Αραβία απολαμβάνει άμεση αμυντική προστασία από ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Το κόστος καλύπτεται από το Ριάντ
Υπάρχει και μία κρίσιμη οικονομική παράμετρος.
Στο πλαίσιο της διμερούς συμφωνίας, η Σαουδική Αραβία καλύπτει:
μεταφορά, συντήρηση, διαμονή, αποζημίωση προσωπικού και συνολικό λειτουργικό κόστος της αποστολής.
Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία της ελληνικής δύναμης δεν επιβαρύνει άμεσα τον ελληνικό προϋπολογισμό.
Όμως το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πλέον οικονομικό.
Είναι στρατηγικό.
Η Αθήνα θέλει πλήρη ελευθερία κινήσεων
Η μηνιαία επαναξιολόγηση επιτρέπει στην ελληνική κυβέρνηση να αντιδρά γρήγορα σε οποιαδήποτε αλλαγή του περιφερειακού περιβάλλοντος.
Αν το νέο αμυντικό σχήμα Τουρκίας–Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας αποκτήσει βαθύτερο επιχειρησιακό χαρακτήρα, η Αθήνα δεν θα χρειάζεται να περιμένει μέχρι την επόμενη ετήσια αξιολόγηση.
Θα μπορεί να πάρει απόφαση μέσα σε εβδομάδες.
Αυτό αποτελεί τεράστια διαφορά.
Το ελληνικό μήνυμα προς το Ριάντ είναι διπλό
Η Αθήνα δεν διακόπτει τη συνεργασία.
Δεν αποσύρει άμεσα τους Patriot.
Δεν επιλέγει ρήξη.
Αλλά ταυτόχρονα λέει στη Σαουδική Αραβία:
«Η συνεργασία μας εξαρτάται από το συνολικό στρατηγικό περιβάλλον».
Και αυτή η θέση μπορεί να γίνει ακόμη πιο σημαντική εάν η τριμερής συμφωνία αποκτήσει πρακτικά στρατιωτικά χαρακτηριστικά.
Από την «αυτόματη παράταση» στη στρατηγική αιρεσιμότητα
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της ελληνικής απόφασης.
Η αποστολή δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως αυτονόητη συνέχεια μιας καλής διμερούς σχέσης.
Μπαίνει σε καθεστώς:
στρατηγικής αιρεσιμότητας.
Κάθε μήνα η Αθήνα θα μπορεί να εξετάζει:
Πώς εξελίσσονται οι σχέσεις Ριάντ–Άγκυρας.
Τι επιχειρησιακό περιεχόμενο αποκτά το νέο τριμερές σχήμα.
Εάν η παρουσία των Patriot εξακολουθεί να εξυπηρετεί τα ελληνικά συμφέροντα.
Εάν το περιφερειακό περιβάλλον απαιτεί επαναφορά του συστήματος στην Ελλάδα ή ανάπτυξή του αλλού.
Οι Patriot είναι πολύτιμοι και για την ελληνική αεράμυνα
Η σημασία της απόφασης αυξάνεται επειδή η Ελλάδα βρίσκεται σε περίοδο συνολικής αναδιοργάνωσης της αεράμυνάς της.
Η ελληνική πυροβολαρχία Patriot αποτελεί κρίσιμο μέρος της δυνατότητας αντιμετώπισης:
βαλλιστικών πυραύλων, αεροσκαφών και σύνθετων αεροπορικών απειλών.
Όσο αυξάνεται η ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, τόσο πιο σημαντικό γίνεται το ερώτημα εάν ένα τόσο κρίσιμο σύστημα πρέπει να παραμένει για απεριόριστο χρονικό διάστημα στη Σαουδική Αραβία.
Η νέα Μέση Ανατολή αλλάζει και την ελληνική στρατηγική
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε περίοδο ταχύτατης αναδιάταξης.
Η Σαουδική Αραβία διαφοροποιεί τις στρατηγικές της επιλογές.
Η Τουρκία επιχειρεί να αυξήσει το αποτύπωμά της.
Το Πακιστάν αποκτά μεγαλύτερο ρόλο.
Το Ισραήλ αναζητεί νέα αντίβαρα.
Η Ινδία παρακολουθεί με ανησυχία.
Και η Ελλάδα δεν μπορεί να παραμένει απλός θεατής.
Η Αθήνα δείχνει ότι οι συμμαχίες έχουν κόστος
Η νέα ελληνική στάση στέλνει ένα σημαντικό μήνυμα όχι μόνο στη Σαουδική Αραβία αλλά και ευρύτερα.
Οι στρατηγικές σχέσεις δεν λειτουργούν σε κενό.
Ένα κράτος δεν μπορεί να απολαμβάνει ελληνική στρατιωτική συνδρομή και ταυτόχρονα να θεωρεί ότι η ενίσχυση δεσμών με μια χώρα που αμφισβητεί ευθέως ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα δεν θα έχει καμία επίπτωση.
Η Αθήνα επιχειρεί πλέον να συνδέσει τις αμυντικές της δεσμεύσεις με το συνολικό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Το πραγματικό μήνυμα: Οι ελληνικοί Patriot δεν είναι δεδομένοι
Αυτό είναι τελικά το σημαντικότερο συμπέρασμα.
Η Ελλάδα δεν αποχωρεί ακόμη από τη Σαουδική Αραβία.
Αλλά αλλάζει εντελώς τους κανόνες.
Από ετήσια αξιολόγηση σε μηνιαία.
Από σταθερή δέσμευση σε διαρκή επανεξέταση.
Από σχεδόν αυτόματη παρουσία σε άμεση δυνατότητα αποχώρησης.
Και η χρονική σύμπτωση με τη νέα στρατηγική προσέγγιση Τουρκίας–Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας προσδίδει στην απόφαση πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.
Η Ελλάδα βάζει κόκκινη γραμμή
Η Αθήνα θέλει καλές σχέσεις με το Ριάντ.
Θέλει συνεργασία στη Μέση Ανατολή.
Θέλει στρατηγικές συμμαχίες.
Αλλά παράλληλα στέλνει ένα μήνυμα:
καμία ελληνική στρατιωτική συνδρομή δεν μπορεί να θεωρείται ανεξάρτητη από την ασφάλεια της ίδιας της Ελλάδας.
Και όσο η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει το στρατιωτικό και πολιτικό της αποτύπωμα σε χώρες με τις οποίες η Αθήνα έχει αναπτύξει στενή συνεργασία, τόσο η Ελλάδα θα επαναξιολογεί τις δικές της δεσμεύσεις.
Οι Patriot στο Γιανμπού μετατρέπονται έτσι από σύμβολο ελληνοσαουδαραβικής στρατηγικής συνεργασίας σε βαρόμετρο της νέας ισορροπίας δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.