Μια συμφωνία με σαφές βιομηχανικό, τεχνολογικό και δυνητικά αμυντικό αποτύπωμα ανοίγει νέο κεφάλαιο για την ελληνική ναυπηγική βιομηχανία. Τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, ο Όμιλος Qualco και η Olympic Marine ενώνουν δυνάμεις για την ανάπτυξη ενός Μη Επανδρωμένου Αυτόνομου Σκάφους Επιφανείας πολλαπλών ρόλων, με σχεδίαση, λογισμικό και κατασκευή στην Ελλάδα.
Το Μνημόνιο Συνεργασίας που ανακοινώθηκε την Πέμπτη 13 Αυγούστου αφορά τη μελέτη, ανάπτυξη, παραγωγή και επίδειξη ενός ελληνικού USV – Unmanned Surface Vehicle, σε μια περίοδο κατά την οποία τα μη επανδρωμένα ναυτικά συστήματα μετατρέπονται σε έναν από τους πιο κρίσιμους τομείς της παγκόσμιας αμυντικής και τεχνολογικής αγοράς.
Η σημασία της συμφωνίας ξεπερνά την κατασκευή ενός νέου σκάφους.
Για πρώτη φορά επιχειρείται η συνένωση ελληνικής ναυπηγικής εμπειρίας, προηγμένων σύνθετων υλικών, τεχνητής νοημοσύνης και αυτόνομου λογισμικού σε μια ενιαία πλατφόρμα που θα μπορεί να αποκτήσει τόσο στρατιωτικές όσο και πολιτικές εφαρμογές.
Τρεις ελληνικοί πυλώνες σε ένα κοινό πρόγραμμα
Το νέο εγχείρημα στηρίζεται σε τρεις διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές τεχνολογικές βάσεις.
Τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά φέρνουν τη βαριά ναυπηγική εμπειρία, τις υποδομές και τη γνώση σύνθετων ναυτικών συστημάτων.
Ο Όμιλος Qualco εισέρχεται στο πρόγραμμα με τεχνογνωσία σε λογισμικό, ψηφιακά συστήματα, δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη.
Η Olympic Marine συνεισφέρει σύγχρονη τεχνογνωσία σχεδίασης και κατασκευής προηγμένων γαστρών από σύνθετα υλικά.
Το αποτέλεσμα που επιδιώκεται είναι ένα πλήρως ελληνικό αυτόνομο σκάφος επιφανείας, σχεδιασμένο, προγραμματισμένο και κατασκευασμένο στην Ελλάδα.
Ακριβώς αυτό είναι που δίνει στο πρόγραμμα ιδιαίτερη σημασία.
Δεν πρόκειται απλώς για αγορά ξένου συστήματος και ενσωμάτωσή του στην Ελλάδα.
Πρόκειται για προσπάθεια ανάπτυξης εγχώριας τεχνολογικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας.
Στόχος ένα ελληνικό USV πολλαπλών ρόλων
Οι τρεις εταιρείες θα συνδυάσουν ανθρώπινο δυναμικό, εγκαταστάσεις, τεχνογνωσία και τεχνολογικές δυνατότητες ώστε να δημιουργήσουν μια πλατφόρμα που θα μπορεί να προσαρμόζεται σε διαφορετικές αποστολές.
Η έννοια “πολλαπλών ρόλων” είναι κρίσιμη.
Ένα σύγχρονο USV δεν χρειάζεται να έχει μία μόνο αποστολή.
Ανάλογα με τους αισθητήρες, το λογισμικό και τα payloads που θα ενσωματωθούν, μπορεί να λειτουργεί σε ένα μεγάλο εύρος αποστολών.
Από επιτήρηση θαλάσσιων περιοχών και προστασία κρίσιμων υποδομών μέχρι έρευνα, συλλογή δεδομένων και υποστήριξη επιχειρήσεων ασφαλείας.
Αυτό ακριβώς καθιστά τα αυτόνομα σκάφη τόσο ελκυστικά διεθνώς.
Γιατί τα USV αλλάζουν τον πόλεμο στη θάλασσα
Η τελευταία δεκαετία έχει αποδείξει ότι η ναυτική ισχύς περνά σε μια νέα εποχή.
Τα μεγάλα και ακριβά πολεμικά πλοία εξακολουθούν να αποτελούν τον πυρήνα ενός στόλου.
Όμως δίπλα τους αναπτύσσεται ένα νέο οικοσύστημα:
μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας,
υποβρύχια drones,
εναέρια UAV,
δικτυωμένοι αισθητήρες,
τεχνητή νοημοσύνη
και συστήματα αυτόνομης λήψης αποφάσεων.
Ένα USV μπορεί να αναλάβει αποστολές υψηλού κινδύνου χωρίς να εκθέτει ανθρώπινο πλήρωμα.
Μπορεί να παραμένει για μεγάλα χρονικά διαστήματα στη θάλασσα.
Μπορεί να μεταδίδει συνεχή επιχειρησιακή εικόνα.
Και μπορεί να λειτουργεί ως μέρος ενός μεγαλύτερου δικτυοκεντρικού συστήματος.
Το μέλλον του ναυτικού πολέμου δεν θα είναι μόνο επανδρωμένο. Θα είναι επανδρωμένο και μη επανδρωμένο ταυτόχρονα.
Η Ελλάδα έχει έναν λόγο παραπάνω να επενδύσει στα αυτόνομα συστήματα
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η ανάπτυξη μη επανδρωμένων ναυτικών συστημάτων έχει ιδιαίτερη στρατηγική αξία.
Η γεωγραφία του Αιγαίου, τα εκατοντάδες νησιά, οι τεράστιες θαλάσσιες περιοχές, η Ανατολική Μεσόγειος και η προστασία ενεργειακών και υποθαλάσσιων υποδομών δημιουργούν τεράστιες ανάγκες επιτήρησης.
Δεν είναι οικονομικά ούτε επιχειρησιακά εφικτό κάθε αποστολή να εκτελείται αποκλειστικά από επανδρωμένο πολεμικό πλοίο.
Τα αυτόνομα συστήματα μπορούν να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές ισχύος.
Να αναλάβουν επιτήρηση.
Να συλλέγουν δεδομένα.
Να λειτουργούν ως προωθημένοι αισθητήρες.
Να υποστηρίζουν μεγαλύτερες ναυτικές μονάδες.
Και να επιτρέπουν στο ανθρώπινο δυναμικό να επικεντρώνεται στις πιο σύνθετες αποστολές.
Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος ως φυσικό πεδίο εφαρμογής
Η ανάπτυξη ενός ελληνικού USV αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν εξεταστεί μέσα από τις ειδικές γεωγραφικές συνθήκες του ελληνικού χώρου.
Το Αιγαίο χαρακτηρίζεται από:
στενά περάσματα,
πυκνή νησιωτική γεωγραφία,
μεγάλη εμπορική κίνηση,
θαλάσσιες ενεργειακές υποδομές,
υποθαλάσσια καλώδια
και αυξημένες ανάγκες επιτήρησης.
Ένα αυτόνομο σκάφος σχεδιασμένο εξαρχής για αυτές τις συνθήκες θα μπορούσε να αποκτήσει σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα έναντι γενικών λύσεων που σχεδιάστηκαν για εντελώς διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα.
Αυτό αποτελεί και πιθανό εξαγωγικό πλεονέκτημα.
Η προστασία υποθαλάσσιων υποδομών γίνεται εθνικό ζήτημα
Ένα από τα σημαντικότερα νέα πεδία ασφάλειας είναι οι υποθαλάσσιες υποδομές.
Καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας.
Τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις.
Αγωγοί.
Ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Δίκτυα δεδομένων.
Η προστασία τους αποτελεί πλέον κορυφαία προτεραιότητα για κράτη, ναυτικές δυνάμεις και συμμαχίες.
Τα USV μπορούν να λειτουργήσουν ως επίμονοι αισθητήρες πάνω από κρίσιμα σημεία, δημιουργώντας συνεχή εικόνα και έγκαιρη προειδοποίηση.
Για την Ελλάδα, που φιλοδοξεί να μετατραπεί σε ενεργειακό και τηλεπικοινωνιακό κόμβο μεταξύ Ευρώπης και Ανατολικής Μεσογείου, αυτή η δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερη αξία.
Qualco: Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στη θάλασσα
Ο ρόλος της Qualco είναι κομβικός ακριβώς επειδή το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν αφορά μόνο το «σκάφος».
Η πραγματική επανάσταση βρίσκεται στο λογισμικό.
Ένα αυτόνομο ναυτικό σύστημα χρειάζεται να μπορεί να:
επεξεργάζεται δεδομένα αισθητήρων,
αναγνωρίζει αντικείμενα και απειλές,
χαράζει διαδρομές,
αποφεύγει εμπόδια,
επικοινωνεί με άλλα συστήματα
και να λειτουργεί με διαφορετικά επίπεδα αυτονομίας.
Ο Εκτελεστικός Πρόεδρος του Ομίλου Qualco, Ορέστης Τσακαλώτος, έδωσε ακριβώς αυτή τη διάσταση:
«Η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες αποτελούν βασικούς επιταχυντές της σύγχρονης αμυντικής και βιομηχανικής καινοτομίας».
Όπως σημείωσε, στόχος είναι η ανάπτυξη λύσεων διττής χρήσης, οι οποίες θα μπορούν να ενισχύουν τόσο την άμυνα και την ασφάλεια όσο και ευρύτερες εμπορικές εφαρμογές.
Dual-use: Το κλειδί για να γίνει το πρόγραμμα οικονομικά βιώσιμο
Η έννοια της διττής χρήσης είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες πτυχές του σχεδίου.
Ένα αυτόνομο σκάφος δεν χρειάζεται να περιορίζεται αποκλειστικά σε στρατιωτικές αποστολές.
Μπορεί να αξιοποιηθεί για:
θαλάσσια επιτήρηση,
έρευνα και διάσωση,
περιβαλλοντική παρακολούθηση,
υδρογραφικές αποστολές,
έλεγχο λιμενικών εγκαταστάσεων,
προστασία offshore εγκαταστάσεων
και επιθεώρηση θαλάσσιων υποδομών.
Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη δυνητική αγορά.
Και μεγαλύτερη αγορά σημαίνει αυξημένες πιθανότητες ώστε ένα ελληνικό πρόγραμμα να αποκτήσει οικονομίες κλίμακας.
Σκαραμαγκάς: Από τη βαριά ναυπηγική στα αυτόνομα σκάφη
Για τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, το πρόγραμμα έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.
Ένα από τα ιστορικότερα κέντρα της ελληνικής ναυπηγικής βιομηχανίας επιχειρεί να συνδεθεί πλέον με την τεχνολογία του μέλλοντος.
Ο Διευθύνων Σύμβουλος των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά, Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης, δήλωσε:
«Τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά υπήρξαν πάντοτε συνώνυμα της ελληνικής ναυπηγικής αριστείας. Με τη συνεργασία αυτή, ενώνουμε την ιστορία και την εμπειρία μας με την τεχνολογία αιχμής, για να σχεδιάσουμε το μέλλον των αυτόνομων ναυτικών συστημάτων από ελληνικά χέρια».
Η φράση «από ελληνικά χέρια» συνοψίζει το κεντρικό στοίχημα.
Να περάσει η Ελλάδα από την αγορά συστημάτων στην ανάπτυξη συστημάτων.
Olympic Marine: Τα σύνθετα υλικά δίνουν νέο πλεονέκτημα
Σημαντικός είναι και ο ρόλος της Olympic Marine.
Τα προηγμένα σύνθετα υλικά μπορούν να προσφέρουν χαμηλότερο βάρος, ευκολότερη διαμόρφωση, αντοχή στη διάβρωση και ιδιαίτερη ευελιξία στη σχεδίαση.
Σε μικρά και μεσαία αυτόνομα σκάφη, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό πλεονέκτημα.
Ο Πρόεδρος της Olympic Marine, Νικόλας Δενδρινός, τόνισε:
«Η σχεδιαστική και κατασκευαστική μας τεχνογνωσία στα προηγμένα σύνθετα υλικά και οι σύγχρονες εγκαταστάσεις μας βρίσκουν στο έργο αυτό ένα πεδίο εφαρμογής με πραγματικό στρατηγικό βάθος».
Και πρόσθεσε ότι η πρωτοβουλία μπορεί να αναβαθμίσει συνολικά την ελληνική βιομηχανική βάση.
Το μεγάλο στοίχημα: Ελληνική τεχνολογική κυριαρχία
Το πιο κρίσιμο ζήτημα σε τέτοια προγράμματα δεν είναι μόνο πού συναρμολογείται το προϊόν.
Είναι ποιος κατέχει την τεχνολογία.
Ποιος ελέγχει το λογισμικό.
Ποιος μπορεί να αλλάξει τους αλγόριθμους.
Ποιος έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα.
Ποιος μπορεί να ενσωματώσει νέους αισθητήρες.
Ποιος μπορεί να αναβαθμίσει την πλατφόρμα χωρίς άδεια ξένου κατασκευαστή.
Εάν το πρόγραμμα καταφέρει να διατηρήσει στην Ελλάδα τον έλεγχο των κρίσιμων τεχνολογικών υποσυστημάτων, τότε θα έχει πραγματική στρατηγική αξία.
Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο από το ποσοστό του μετάλλου ή των σύνθετων υλικών που κατασκευάζεται εντός χώρας.
Από ένα σκάφος σε ολόκληρη οικογένεια συστημάτων
Ένα επιτυχημένο πρώτο USV μπορεί να αποτελέσει μόνο την αρχή.
Η ίδια βασική πλατφόρμα μπορεί στο μέλλον να αποκτήσει διαφορετικές διαμορφώσεις.
Μία για επιτήρηση.
Μία για έρευνα.
Μία για προστασία λιμένων.
Μία για θαλάσσιες υποδομές.
Μία για στρατιωτικές αποστολές.
Το πραγματικό βιομηχανικό κέρδος δεν βρίσκεται σε ένα πρωτότυπο. Βρίσκεται στη δημιουργία οικογένειας προϊόντων.
Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν νέο ελληνικό κλάδο υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η Ελλάδα μπορεί να μπει στην παγκόσμια αγορά των ναυτικών drones
Η διεθνής αγορά μη επανδρωμένων θαλάσσιων συστημάτων αναπτύσσεται με πολύ υψηλές ταχύτητες.
Ναυτικές δυνάμεις επανεξετάζουν τις δομές τους.
Ενεργειακές εταιρείες αναζητούν φθηνότερες μεθόδους επιτήρησης.
Λιμένες επενδύουν σε αυτοματισμούς.
Και τα κράτη θέλουν συνεχή εικόνα στις θαλάσσιες ζώνες τους χωρίς τεράστιο λειτουργικό κόστος.
Εάν η ελληνική πλατφόρμα αποκτήσει πιστοποιήσεις, αποδείξει αξιοπιστία και παραχθεί σε ανταγωνιστική τιμή, μπορεί να διεκδικήσει και εξαγωγικές αγορές.
Η πρόβλεψη εξαρχής για συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα και απαιτήσεις πιστοποίησης είναι γι’ αυτό κρίσιμη.
Το μήνυμα προς την ελληνική αμυντική βιομηχανία
Η συνεργασία Σκαραμαγκά–Qualco–Olympic Marine στέλνει και ένα ευρύτερο μήνυμα.
Η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία. Το πρόβλημα είναι ότι επί δεκαετίες αυτή η τεχνογνωσία παρέμενε κατακερματισμένη.
Άλλος έχει ναυπηγική εμπειρία.
Άλλος λογισμικό.
Άλλος ηλεκτρονικά.
Άλλος σύνθετα υλικά.
Άλλος αισθητήρες.
Το μεγάλο ζητούμενο είναι η δημιουργία βιομηχανικών συμμαχιών που μετατρέπουν διαφορετικές δυνατότητες σε ένα ολοκληρωμένο προϊόν.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει η νέα συνεργασία.
Γιατί τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή
Η συγκυρία δεν θα μπορούσε να είναι πιο κατάλληλη.
Η Ευρώπη αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες.
Τα κράτη αναζητούν μεγαλύτερη τεχνολογική αυτονομία.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις στρατιωτικές εφαρμογές.
Ο πόλεμος στη θάλασσα μετασχηματίζεται.
Και η προστασία κρίσιμων υποδομών έχει γίνει κορυφαία προτεραιότητα.
Η Ελλάδα έχει επομένως μια πραγματική ευκαιρία να μπει σε μια αγορά πριν αυτή ωριμάσει πλήρως, αντί να προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος δέκα χρόνια αργότερα.
Από τον Σκαραμαγκά στο Αιγαίο – και από εκεί στις εξαγωγές
Η μεγάλη πρόκληση αρχίζει τώρα.
Το Μνημόνιο Συνεργασίας είναι μόνο το πρώτο βήμα.
Θα χρειαστούν:
σχεδίαση,
πρωτότυπο,
δοκιμές,
πιστοποιήσεις,
επιχειρησιακή αξιολόγηση,
παραγωγή
και τελικά πελάτες.
Εάν όμως η προσπάθεια ολοκληρωθεί επιτυχώς, η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει για πρώτη φορά μια εγχώρια ναυτική πλατφόρμα αυτονομίας με σοβαρή εξαγωγική προοπτική.
Και αυτό θα ήταν μια εξέλιξη πολύ μεγαλύτερη από την κατασκευή ενός ακόμη σκάφους.
Θα σηματοδοτούσε τη μετάβαση της ελληνικής ναυπηγικής και αμυντικής βιομηχανίας σε έναν νέο τεχνολογικό κύκλο.
Από τα παραδοσιακά πλοία στα “έξυπνα” σκάφη.
Από την επανδρωμένη επιτήρηση στην αυτονομία.
Από την αγορά ξένης τεχνολογίας στη δημιουργία ελληνικής τεχνολογίας.
Και εάν η συνεργασία Σκαραμαγκά, Qualco και Olympic Marine πετύχει, τότε το πρώτο ελληνικό USV μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από ένα νέο προϊόν:
μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας πραγματικής ελληνικής βιομηχανίας αυτόνομων ναυτικών συστημάτων.