Η παρουσία τουρκικών F-16 στην καρδιά της Βαλτικής αποκτά πλέον πραγματικό επιχειρησιακό περιεχόμενο και στέλνει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μήνυμα προς τη Μόσχα. Μαχητικά της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας που έχουν αναπτυχθεί στην αεροπορική βάση Ämari της Εσθονίας συμμετείχαν στις 14 Αυγούστου σε πραγματική αποστολή αναχαίτισης, όταν άγνωστο μη επανδρωμένο αεροσκάφος εισήλθε στον εναέριο χώρο της Λετονίας.
Δύο ιταλικά Eurofighter απογειώθηκαν από τη βάση Šiauliai της Λιθουανίας και δύο τουρκικά F-16 από το Ämari. Μετά την αναγνώριση του στόχου, ένα από τα ιταλικά Eurofighter κατέρριψε το drone πάνω από ακατοίκητη περιοχή, ενώ ολόκληρη η επιχείρηση διεξήχθη υπό τον επιχειρησιακό έλεγχο του ΝΑΤΟ.
Το περιστατικό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Για πρώτη φορά στη συγκεκριμένη τουρκική ανάπτυξη, τα F-16 της Άγκυρας δεν λειτουργούν απλώς ως δύναμη συμβολικής παρουσίας ή εκπαίδευσης.
Βρίσκονται σε πραγματική επιφυλακή, στην πρώτη γραμμή της αεράμυνας του ΝΑΤΟ, λίγες δεκάδες χιλιόμετρα από τη Ρωσία.
Και αυτό δημιουργεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα γεωπολιτική αντίφαση:
η ίδια Τουρκία που διατηρεί στενούς διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα, έχει αγοράσει S-400 και επιχειρεί συστηματικά να εμφανίζεται ως μεσολαβητής μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, στέλνει τώρα μαχητικά αεροσκάφη για την προστασία του πιο ευαίσθητου βορειοανατολικού μετώπου του ΝΑΤΟ.
Συναγερμός πάνω από τη Λετονία – Τουρκικά F-16 και ιταλικά Eurofighter στον αέρα
Το περιστατικό σημειώθηκε τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου.
Ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος εισήλθε στον εναέριο χώρο της βορειοανατολικής Λετονίας και ενεργοποίησε άμεσα τον μηχανισμό αεράμυνας της Συμμαχίας.
Το NATO Allied Air Command επιβεβαίωσε ότι:
δύο ιταλικά Eurofighter από τη Šiauliai και δύο τουρκικά F-16 από το Ämari απογειώθηκαν για την αντιμετώπιση της απειλής.
Μετά τη θετική αναγνώριση του στόχου, το ιταλικό μαχητικό πραγματοποίησε την κατάρριψη πάνω από περιοχή χωρίς πληθυσμό.
Η αποστολή συντονίστηκε από το Combined Air Operations Centre του ΝΑΤΟ στο Uedem της Γερμανίας, σε συνεργασία με το Allied Air Command στο Ramstein.
Το μήνυμα ήταν σαφές:
ο εναέριος χώρος των χωρών της Βαλτικής αντιμετωπίζεται πλέον ως ενεργό μέτωπο αεράμυνας και όχι απλώς ως περιοχή αεροπορικής αστυνόμευσης.
Προσοχή: Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι το drone ήταν ρωσικό
Υπάρχει, ωστόσο, μία σημαντική λεπτομέρεια.
Παρά το γεγονός ότι δημοσιεύματα το παρουσίασαν ως «ρωσικό drone», το ΝΑΤΟ το χαρακτήρισε επισήμως αγνώστου ταυτότητας.
Ακόμη και μετά την κατάρριψη, εκπρόσωπος της Συμμαχίας ανέφερε ότι δεν μπορούσε να επιβεβαιωθεί αν το UAV ήταν ρωσικό ή ουκρανικό. Λετονικές στρατιωτικές αρχές συνέδεσαν όμως την εκτροπή του με ρωσική ηλεκτρονική παρεμβολή, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο το drone να είχε παρεκκλίνει της πορείας του εξαιτίας ρωσικών συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου.
Αυτό όμως δεν μειώνει τη στρατηγική σημασία του περιστατικού.
Αντιθέτως.
Δείχνει πόσο λεπτή έχει γίνει η γραμμή μεταξύ του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας και του εναέριου χώρου του ΝΑΤΟ.
Ένα drone που παρεκκλίνει μερικές δεκάδες χιλιόμετρα μπορεί να ενεργοποιήσει μέσα σε λεπτά μαχητικά διαφορετικών κρατών της Συμμαχίας.
Πέντε τουρκικά F-16 στην Εσθονία
Η Τουρκία έχει αναπτύξει στην αεροπορική βάση Ämari πέντε F-16 και 76 στρατιωτικούς, στο πλαίσιο της αποστολής προστασίας του εναέριου χώρου των χωρών της Βαλτικής.
Τα αεροσκάφη προέρχονται από την 181η Μοίρα της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας και βρίσκονται σε καθεστώς άμεσης αντίδρασης επί 24ώρου βάσεως.
Η τουρκική ανάπτυξη ξεκίνησε ουσιαστικά την 1η Αυγούστου, μετά την παράδοση της αποστολής από την Πορτογαλία, και προβλέπεται να συνεχιστεί μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου.
Άρα η Τουρκία θα έχει για μήνες μαχητικά έτοιμα να απογειωθούν απέναντι σε παραβιάσεις ή απειλές που προέρχονται από την κατεύθυνση της Ρωσίας.
Η Άγκυρα βρίσκεται πλέον επιχειρησιακά απέναντι στη Μόσχα
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό γεωπολιτικό ενδιαφέρον.
Οι σχέσεις Ρωσίας–Τουρκίας έχουν δημιουργήσει εδώ και χρόνια μία από τις πιο παράδοξες ισορροπίες της διεθνούς πολιτικής.
Οι δύο χώρες:
συνεργάζονται στην ενέργεια,
διατηρούν στενούς οικονομικούς δεσμούς,
συντονίζονται σε ορισμένα περιφερειακά ζητήματα,
αλλά ταυτόχρονα βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές σε κρίσιμα μέτωπα.
Η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ. Και όταν ενεργοποιείται ο μηχανισμός της Συμμαχίας, τα τουρκικά F-16 λειτουργούν κάτω από νατοϊκή διοίκηση όπως ακριβώς τα ιταλικά, γερμανικά, πολωνικά ή βρετανικά μαχητικά.
Αυτό ακριβώς συνέβη στη Λετονία.
Το περιστατικό αποτελεί μία χειροπιαστή υπενθύμιση προς τη Μόσχα ότι η στρατηγική αυτονομία που επιχειρεί να προβάλει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σταματά εκεί όπου αρχίζουν οι επιχειρησιακές υποχρεώσεις της Τουρκίας ως κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.
Γιατί η παρουσία τουρκικών F-16 έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Ρωσία
Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής δημόσια ρωσική ανακοίνωση που να αποδεικνύει ότι η Μόσχα έχει αντιδράσει ειδικά στην παρουσία των πέντε τουρκικών F-16 στην Εσθονία.
Ωστόσο, σε στρατηγικό επίπεδο η συγκεκριμένη ανάπτυξη κάθε άλλο παρά αδιάφορη μπορεί να θεωρηθεί.
Η βάση Ämari βρίσκεται σε μια περιοχή εξαιρετικά υψηλής στρατιωτικής αξίας.
Από εκεί, τα συμμαχικά αεροσκάφη μπορούν να επιχειρούν γρήγορα πάνω από:
Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία και Βαλτική Θάλασσα, ενώ απέναντι βρίσκονται ρωσικές στρατιωτικές υποδομές και οι αεροπορικές διαδρομές που συνδέουν τη ρωσική επικράτεια με το Καλίνινγκραντ.
Το ίδιο το NATO Allied Air Command επισημαίνει ότι τα αεροσκάφη της Baltic Air Policing απογειώνονται συχνά για την αναγνώριση ρωσικών στρατιωτικών αεροσκαφών, πολλά από τα οποία κινούνται μεταξύ της ηπειρωτικής Ρωσίας και του Καλίνινγκραντ.
Τα τουρκικά F-16 μπαίνουν λοιπόν μέσα σε έναν επιχειρησιακό μηχανισμό που έχει ως βασικό αντικείμενο την αντιμετώπιση ακριβώς αυτής της ρωσικής στρατιωτικής δραστηριότητας.
Από την «Air Policing» στην πραγματική αεράμυνα
Το περιστατικό της 14ης Αυγούστου δείχνει παράλληλα πόσο βαθιά αλλάζει η φιλοσοφία του ΝΑΤΟ στη Βαλτική.
Για περισσότερο από δύο δεκαετίες, η Συμμαχία πραγματοποιούσε την περίφημη Baltic Air Policing, κυρίως για την επιτήρηση, αναγνώριση και αναχαίτιση αγνώστων αεροσκαφών.
Το νέο επιχειρησιακό περιβάλλον όμως απαιτεί περισσότερα.
Το ίδιο το NATO Air Command υπογράμμισε μετά την κατάρριψη στη Λετονία ότι η μετάβαση προς μία ευρύτερη λογική Air Defence επιτρέπει στη Συμμαχία να αντιδρά με μεγαλύτερη ευελιξία απέναντι σε ένα πολύ ευρύτερο φάσμα απειλών, με πολυεπίπεδη προσέγγιση «360 μοιρών».
Αυτό σημαίνει ότι το ΝΑΤΟ προετοιμάζεται πλέον όχι μόνο για:
παραβιάσεις από επανδρωμένα αεροσκάφη,
αλλά και για drones, πυραύλους, ηλεκτρονικό πόλεμο και σύνθετες αεροπορικές επιθέσεις.
Η Βαλτική μετατρέπεται σε εργαστήριο του επόμενου πολέμου
Τα drones έχουν αλλάξει ριζικά την εικόνα ασφαλείας στην Ευρώπη.
Η εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία απέδειξε ότι σχετικά φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα μπορούν να δημιουργήσουν τεράστια προβλήματα ακόμη και σε προηγμένα συστήματα αεράμυνας.
Γι’ αυτό και το ΝΑΤΟ πραγματοποιεί πλέον εντατικές δοκιμές αντι-drone τεχνολογιών στη Βαλτική.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ακριβώς την περίοδο 3–14 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε στη Λετονία η άσκηση Baltic Trust 26, με επίκεντρο την ενσωμάτωση νέων συστημάτων αντιμετώπισης UAV και τη δοκιμή τους σε ρεαλιστικές επιχειρησιακές συνθήκες.
Η ειρωνεία είναι εντυπωσιακή:
την ημέρα που ολοκληρωνόταν μια μεγάλη νατοϊκή δραστηριότητα για την αντιμετώπιση drones στη Λετονία, πραγματικό άγνωστο UAV εισήλθε στον λετονικό εναέριο χώρο και χρειάστηκε η απογείωση τεσσάρων μαχητικών για την αντιμετώπισή του.
Η θεωρία μετατράπηκε μέσα σε ώρες σε πραγματική επιχείρηση.
Και τα τουρκικά F-16 βρίσκονται στο επίκεντρο
Για την Τουρκία, η αποστολή αποτελεί ταυτόχρονα μεγάλη ευκαιρία επιχειρησιακής προβολής.
Οι Τούρκοι χειριστές αποκτούν εμπειρία σε:
νατοϊκό περιβάλλον διοίκησης και ελέγχου, αποστολές QRA, διασύνδεση με ευρωπαϊκά μαχητικά, επιχειρήσεις κοντά σε ρωσικό εναέριο χώρο και πραγματικά περιστατικά αναχαίτισης.
Δεν πρόκειται, επομένως, μόνο για μία πολιτική χειρονομία προς το ΝΑΤΟ.
Είναι πολύτιμη στρατιωτική εκπαίδευση.
Και η Άγκυρα γνωρίζει πολύ καλά πώς να αξιοποιεί τέτοιες αποστολές για να ενισχύσει τόσο τη θέση της μέσα στη Συμμαχία όσο και την επιχειρησιακή εμπειρία των Ενόπλων Δυνάμεών της.
Η Τουρκία θέλει να αποδείξει ότι είναι «απαραίτητη» στο ΝΑΤΟ
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη ανάγνωση.
Η Άγκυρα θέλει να εμφανίζεται συνεχώς ως δύναμη χωρίς την οποία η δυτική αμυντική αρχιτεκτονική δεν μπορεί να λειτουργήσει.
Από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Βαλτική και από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη Μέση Ανατολή, η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση και το μέγεθος των Ενόπλων Δυνάμεών της σε πολιτικό κεφάλαιο εντός του ΝΑΤΟ.
Η αποστολή στην Εσθονία υπηρετεί ακριβώς αυτή τη στρατηγική.
Η εικόνα πέντε τουρκικών F-16 να προστατεύουν τις χώρες της Βαλτικής επιτρέπει στον Ερντογάν να πει στις ΗΠΑ και στους Ευρωπαίους: «Η Τουρκία δεν είναι πρόβλημα για το ΝΑΤΟ – είναι μέρος της λύσης».
Και αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα σε εντελώς διαφορετικά μέτωπα διαπραγμάτευσης.
Από τα εξοπλιστικά μέχρι τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον.
Η μεγάλη αντίφαση των S-400
Και εδώ εμφανίζεται η πιο εντυπωσιακή αντίφαση.
Η χώρα που αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος S-400 βρίσκεται σήμερα με F-16 στην Εσθονία προστατεύοντας τον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ απέναντι σε απειλές που συνδέονται πρωτίστως με το ρωσικό μέτωπο.
Η Τουρκία προσπαθεί εδώ και χρόνια να ισορροπεί πάνω σε αυτή την αντίφαση.
Από τη μία:
Μόσχα, S-400, ενεργειακή συνεργασία και πολιτικός διάλογος.
Από την άλλη:
ΝΑΤΟ, F-16, Βαλτική, συλλογική άμυνα και παρουσία στην πρώτη γραμμή απέναντι στη Ρωσία.
Μέχρι σήμερα ο Ερντογάν έχει καταφέρει να κινείται ανάμεσα στους δύο κόσμους.
Όσο όμως οι στρατιωτικές εντάσεις αυξάνονται, τα περιθώρια αυτής της διπλής στρατηγικής γίνονται στενότερα.
Η ρωσική ανοχή έχει όρια
Η Μόσχα γνωρίζει ότι η Τουρκία δεν είναι ένας συνηθισμένος σύμμαχος του ΝΑΤΟ.
Γνωρίζει επίσης ότι Άγκυρα και Μόσχα χρειάζονται η μία την άλλη σε μια σειρά από οικονομικά και γεωπολιτικά ζητήματα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το Κρεμλίνο μπορεί να αγνοεί την επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Τουρκικά μαχητικά βρίσκονται πλέον στη Βαλτική, επιχειρούν υπό νατοϊκή διοίκηση και είναι διαθέσιμα για άμεση απογείωση σε περίπτωση απειλής προς συμμαχικό εναέριο χώρο.
Αυτό είναι στρατιωτικό γεγονός.
Και όσο αυξάνονται οι παραβιάσεις, τα περιστατικά drones και η πίεση πάνω στο ανατολικό μέτωπο της Συμμαχίας, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα τα τουρκικά F-16 να βρεθούν ξανά απέναντι σε αεροσκάφος ή UAV που θα συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με τη Ρωσία.
Το περιστατικό της Λετονίας είναι προειδοποίηση για όλη την Ευρώπη
Η κατάρριψη της 14ης Αυγούστου δεν ήταν απλώς ακόμη ένα επεισόδιο.
Ήταν μία εικόνα του τρόπου με τον οποίο μπορεί να αρχίσει μία πολύ σοβαρότερη κρίση.
Ένα drone.
Μία άγνωστη πορεία.
Μία παραβίαση συνόρων.
Τέσσερα μαχητικά στον αέρα.
Ένα κέντρο επιχειρήσεων στη Γερμανία.
Και μία απόφαση κατάρριψης.
Όλα μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.
Αυτή είναι πλέον η νέα πραγματικότητα του ανατολικού μετώπου του ΝΑΤΟ.
Η Τουρκία πατά σε δύο βάρκες – αλλά στη Βαλτική φορά τη στολή του ΝΑΤΟ
Η Άγκυρα εξακολουθεί να θέλει καλές σχέσεις με τη Μόσχα.
Θέλει όμως ταυτόχρονα να βρίσκεται στον σκληρό πυρήνα των νατοϊκών επιχειρησιακών σχεδιασμών.
Και η ανάπτυξη των F-16 στην Εσθονία δείχνει ξεκάθαρα ποια πλευρά εκπροσωπεί όταν έρχεται η στιγμή της επιχειρησιακής δράσης.
Στη Βαλτική, τα τουρκικά F-16 δεν πετούν ως ουδέτερη δύναμη.
Πετούν υπό τη σημαία και τις εντολές του ΝΑΤΟ.
Και αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική λεπτομέρεια για τη Ρωσία.
Η Μόσχα μπορεί να συνομιλεί με τον Ερντογάν.
Μπορεί να συνεργάζεται με την Τουρκία στην ενέργεια.
Μπορεί να διαθέτει ανοικτούς διαύλους με την Άγκυρα.
Αλλά όταν οι σειρήνες ηχήσουν στη Βαλτική, τα τουρκικά F-16 απογειώνονται μαζί με τα μαχητικά των υπόλοιπων συμμάχων.
Και στις 14 Αυγούστου αυτό έπαψε να αποτελεί θεωρία.
Έγινε επιχειρησιακή πραγματικότητα.