Έντονη ανησυχία προκαλούν σε τουρκικούς αναλυτικούς κύκλους δημοσιεύματα και εκτιμήσεις που συνδέουν πλέον ευθέως το Ισραήλ με την τουρκική στρατιωτική παρουσία στην κατεχόμενη Κύπρο, σε μία περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Άγκυρας–Ιερουσαλήμ βρίσκονται σε βαθιά κρίση και η συνεργασία Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας διευρύνεται συνεχώς.
Στο επίκεντρο της τουρκικής συζήτησης βρίσκεται ο δημοσιογράφος και αναλυτής Μιχάλης Ιγνατίου, τον οποίο τουρκικά μέσα παρουσιάζουν προκλητικά ακόμη και ως αρθρογράφο του «ελληνικού deep state».
Σύμφωνα με όσα του αποδίδονται, υπάρχει πλέον συζήτηση για ένα σενάριο που, εάν αποκτούσε επίσημη υπόσταση, θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο:
το Ισραήλ να θεωρήσει τις τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις στην Κύπρο ως απειλή για την ασφάλειά του, κατά τρόπο αντίστοιχο με τη στάση που έχει υιοθετήσει έναντι απειλών στη Συρία.
«Αυτό θα άλλαζε θεμελιωδώς την ισορροπία ισχύος»
Η πιο βαριά φράση που αποδίδεται στον Μιχάλη Ιγνατίου είναι η εξής:
«Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει θεμελιωδώς την ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο».
Και πράγματι, εάν το Ισραήλ περνούσε από το επίπεδο της πολιτικής συνεργασίας με τη Λευκωσία σε μία επίσημη αντίληψη ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο νησί αποτελεί απειλή για το ίδιο το Ισραήλ, τότε η γεωπολιτική εξίσωση θα άλλαζε ριζικά.
Γιατί τότε το Κυπριακό δεν θα ήταν μόνο:
ελληνοτουρκικό, κυπριακό ή ευρωπαϊκό ζήτημα.
Θα αποκτούσε και άμεση ισραηλινή διάσταση ασφαλείας.
Η τουρκική παρουσία στην Κύπρο μπαίνει σε νέο κάδρο
Η Τουρκία διατηρεί στρατιωτικές δυνάμεις στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου από το 1974.
Για δεκαετίες, η παρουσία αυτή αντιμετωπίζεται κυρίως μέσα από το πρίσμα του Κυπριακού και της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
Όμως η ενίσχυση της σχέσης Ισραήλ–Κύπρου δημιουργεί ένα νέο στρατηγικό περιβάλλον.
Η Κύπρος βρίσκεται μόλις λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα από το Ισραήλ και αποτελεί κρίσιμο γεωγραφικό σημείο ανάμεσα σε Ανατολική Μεσόγειο, Συρία, Λίβανο και Ισραήλ.
Άρα, οποιαδήποτε μεγάλη στρατιωτική παρουσία στο νησί αποκτά διαφορετικό βάρος όταν οι σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας είναι τεταμένες.
Η μεγάλη τουρκική ανησυχία: Μήπως η Κύπρος γίνει «δεύτερη Συρία»
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του φόβου που αποτυπώνουν οι τουρκικές αναλύσεις.
Το Ισραήλ έχει δείξει στη Συρία ότι είναι διατεθειμένο να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ όταν θεωρεί ότι δημιουργούνται υποδομές ή δυνάμεις που απειλούν την ασφάλειά του.
Η τουρκική ανησυχία είναι ότι παρόμοια λογική θα μπορούσε κάποια στιγμή να μεταφερθεί και στην Κύπρο.
Εάν η Ιερουσαλήμ θεωρούσε ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο επηρεάζει άμεσα την ισραηλινή ασφάλεια, τότε το νησί θα έμπαινε σε ένα τελείως νέο στρατηγικό πλαίσιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει σήμερα επίσημη ισραηλινή απόφαση προς αυτή την κατεύθυνση.
Σημαίνει όμως ότι το συγκεκριμένο σενάριο έχει αρχίσει να συζητείται – και μόνο αυτό αρκεί για να προκαλεί νευρικότητα στην Άγκυρα.
«Η Ελλάδα είναι ισχυρή – Η Κύπρος είναι διαφορετική περίπτωση»
Σύμφωνα με την τουρκική παρουσίαση των θέσεων Ιγνατίου, η Ελλάδα θεωρείται σήμερα στρατιωτικά αρκετά ισχυρή ώστε να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στην Τουρκία.
Η περίπτωση της Κυπριακής Δημοκρατίας όμως είναι διαφορετική.
Ο Ιγνατίου φέρεται να υποστηρίζει ότι η Λευκωσία διαθέτει περιορισμένο χρονικό περιθώριο αυτόνομης άμυνας σε περίπτωση μεγάλης σύγκρουσης.
Η εκτίμηση ότι η κυπριακή άμυνα θα μπορούσε να αντέξει μόνο για λίγες εβδομάδες είναι ακριβώς αυτό που ενισχύει τη συζήτηση για ανάγκη εξωτερικής στρατηγικής στήριξης.
Και εδώ μπαίνουν στην εξίσωση Ελλάδα και Ισραήλ.
«Επίθεση στην Κύπρο θα θεωρηθεί επίθεση στην Ελλάδα»
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η φράση που αποδίδεται στον Ιγνατίου:
«Μία επίθεση στην Κύπρο θα θεωρούνταν αναπόφευκτα και επίθεση στην Ελλάδα».
Η διατύπωση αυτή μεταφέρει το ζήτημα σε επίπεδο συνολικής ελληνοτουρκικής στρατηγικής.
Η Κύπρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από την Ελλάδα.
Σε ενδεχόμενη μεγάλη κρίση, οι στρατιωτικοί και πολιτικοί υπολογισμοί θα αφορούσαν αναπόφευκτα ολόκληρο τον ελληνισμό.
Αυτό είναι άλλωστε και το σημείο που καθιστά το νησί έναν από τους πλέον ευαίσθητους γεωπολιτικούς χώρους της Ανατολικής Μεσογείου.
Λευκωσία–Ιερουσαλήμ: Η συνεργασία που αλλάζει τα δεδομένα
Οι πληροφορίες περί στενότερης στρατιωτικής συνεργασίας Κύπρου–Ισραήλ ενισχύουν περαιτέρω αυτή την εικόνα.
Τα τελευταία χρόνια η Λευκωσία έχει στραφεί σε ισραηλινά αμυντικά συστήματα και έχει διευρύνει τις σχέσεις της με το Ισραήλ σε:
αεράμυνα, στρατιωτική εκπαίδευση, πληροφορίες, κοινές ασκήσεις και περιφερειακή ασφάλεια.
Η απόκτηση του Barak MX είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Για την Τουρκία, αυτή η συνεργασία δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή εμπορική σχέση.
Αντιμετωπίζεται ως πιθανή αρχιτεκτονική ασφαλείας που μπορεί να περιορίσει την τουρκική στρατιωτική ελευθερία στο νησί.
Το Ισραήλ βλέπει την Κύπρο διαφορετικά από πριν
Η Κύπρος έχει αποκτήσει τεράστια σημασία και για το ίδιο το Ισραήλ.
Η γεωγραφική της θέση την καθιστά πολύτιμη σε ζητήματα:
αεροπορικής επιτήρησης, θαλάσσιας ασφάλειας, ενεργειακών υποδομών και στρατηγικού βάθους.
Σε μία περίοδο κατά την οποία το Ισραήλ αντιμετωπίζει ταυτόχρονα απειλές από Συρία, Λίβανο, Ιράν και άλλους περιφερειακούς παράγοντες, η Κύπρος αποτελεί μία από τις πιο σταθερές γειτονικές χώρες.
Αυτό από μόνο του εξηγεί γιατί η σχέση Λευκωσίας–Ιερουσαλήμ έχει αναβαθμιστεί.
Η Τουρκία φοβάται στρατηγική περικύκλωση
Ο βαθύτερος φόβος της Άγκυρας φαίνεται να είναι η διαμόρφωση ενός στρατηγικού τόξου:
Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ.
Αυτό το τρίγωνο περιλαμβάνει πλέον:
αεράμυνα,
ενέργεια,
στρατιωτική συνεργασία,
κοινές ασκήσεις,
τεχνολογία,
θαλάσσια ασφάλεια.
Και όσο οι σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας επιδεινώνονται, τόσο περισσότερο η Άγκυρα βλέπει το συγκεκριμένο τρίγωνο όχι ως ουδέτερη συνεργασία αλλά ως δυνητικό αντίβαρο στην τουρκική επιρροή.
Η Συρία μπορεί να γίνει το πρώτο μέτωπο
Σύμφωνα με όσα αποδίδονται στον Ιγνατίου, υπάρχει η εκτίμηση ότι η αντιπαράθεση Τουρκίας–Ισραήλ θα εκδηλωθεί πρώτα στο συριακό έδαφος.
Η Συρία είναι σήμερα το πιο άμεσο σημείο επαφής των στρατηγικών συμφερόντων των δύο χωρών.
Η Τουρκία θέλει ισχυρή επιρροή στη νέα συριακή αρχιτεκτονική.
Το Ισραήλ δεν θέλει να δημιουργηθούν κοντά στα σύνορά του στρατιωτικές υποδομές που θεωρεί απειλή.
Άρα το συριακό έδαφος αποτελεί το πιο πιθανό σημείο όπου μπορεί να δοκιμαστεί πρώτα η τουρκοϊσραηλινή αντιπαράθεση.
Και αν το μέτωπο μεταφερθεί στην Κύπρο;
Εδώ όμως αρχίζει το πραγματικά εκρηκτικό σενάριο.
Εάν η ένταση Τουρκίας–Ισραήλ μεταφερθεί από τη Συρία στην Ανατολική Μεσόγειο, η Κύπρος βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο.
Και αν το Ισραήλ θεωρήσει κάποια στιγμή ότι οι τουρκικές δυνάμεις στο νησί επηρεάζουν άμεσα τη δική του ασφάλεια, τότε:
το Κυπριακό θα μετατραπεί από διμερές και ευρωπαϊκό πρόβλημα σε κρίσιμο μέτωπο τουρκοϊσραηλινής αντιπαράθεσης.
Αυτό θα άλλαζε τα πάντα.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, μία τέτοια εξέλιξη θα είχε τεράστιες συνέπειες.
Η Αθήνα θα έπρεπε να διαχειριστεί ταυτόχρονα:
την άμυνα της Κύπρου, τις ελληνοτουρκικές ισορροπίες, τη σχέση με το Ισραήλ και την ανάγκη αποτροπής κλιμάκωσης σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Από την άλλη πλευρά, μία ισχυρότερη ισραηλινή εμπλοκή στην ασφάλεια της Κύπρου θα μπορούσε να δημιουργήσει νέο επίπεδο αποτροπής απέναντι στην Τουρκία.
Γιατί οι Τούρκοι αναλυτές ανησυχούν
Ο λόγος είναι απλός.
Η Τουρκία έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει το Κυπριακό κυρίως μέσα από τη δική της στρατιωτική υπεροχή στο νησί.
Αν όμως στη στρατηγική εξίσωση μπει ενεργά το Ισραήλ, τότε η εικόνα αλλάζει.
Η τουρκική παρουσία δεν θα αξιολογείται πλέον μόνο απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία και την Ελλάδα, αλλά και απέναντι σε μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής.
Αυτό είναι το πραγματικό σημείο ανησυχίας.
Από το Barak MX σε μία ευρύτερη αρχιτεκτονική
Η Κύπρος ήδη ενισχύει την αεράμυνά της με ισραηλινή τεχνολογία.
Η Ελλάδα οικοδομεί παράλληλα νέα αμυντική αρχιτεκτονική με έντονη ισραηλινή συμμετοχή.
Άρα στην Ανατολική Μεσόγειο αρχίζει να εμφανίζεται μια κοινή τεχνολογική λογική:
ισραηλινά συστήματα σε Ελλάδα και Κύπρο, με στενότερη στρατιωτική συνεργασία και κοινή αντίληψη για τις νέες απειλές.
Η Άγκυρα το παρακολουθεί.
Και το θεωρεί δυνητικά απειλητικό.
Η μεγάλη εικόνα: Ένα σενάριο που μπορεί να αλλάξει την Ανατολική Μεσόγειο
Το πιο σημαντικό είναι να μην παρουσιαστεί το συγκεκριμένο σενάριο ως ήδη αποφασισμένη ισραηλινή πολιτική.
Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στις πληροφορίες που παρατίθενται.
Υπάρχει όμως μία στρατηγική συζήτηση.
Και αυτή η συζήτηση έχει τεράστια σημασία.
Εάν το Ισραήλ χαρακτηρίσει κάποια στιγμή επίσημα την τουρκική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο ως απειλή για την εθνική του ασφάλεια, η ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο θα αλλάξει θεμελιωδώς.
Η Τουρκία το γνωρίζει.
Γι’ αυτό και τέτοιες αναλύσεις προκαλούν έντονη νευρικότητα.
Το πραγματικό μήνυμα
Η Κύπρος παύει σταδιακά να είναι περιφερειακό ζήτημα χαμηλότερης στρατηγικής προτεραιότητας.
Μετατρέπεται σε κομβικό σημείο όπου συναντώνται:
Ελλάδα, Τουρκία, Ισραήλ, ενέργεια, αεράμυνα και περιφερειακή ασφάλεια.
Και αυτό δημιουργεί μία νέα πραγματικότητα.
Η Άγκυρα φοβάται ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία στο νησί μπορεί κάποια στιγμή να πάψει να θεωρείται απλώς μέρος του Κυπριακού.
Και να μετατραπεί σε άμεσο ζήτημα ισραηλινής εθνικής ασφάλειας.
Εάν αυτό συμβεί, η Ανατολική Μεσόγειος θα περάσει σε μία εντελώς νέα εποχή στρατηγικής αντιπαράθεσης.