Η Άγκυρα δεν επενδύει πλέον μόνο στα Bayraktar, στους πυραύλους, στα πολεμικά πλοία και στα νέα οπλικά συστήματα. Επιχειρεί κάτι βαθύτερο και με πολύ μεγαλύτερο ορίζοντα: να αλλάξει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, εκπαιδεύεται και πολεμά ο Τούρκος αξιωματικός.
Μια εκτεταμένη αναδιάρθρωση βρίσκεται σε εξέλιξη στις τουρκικές στρατιωτικές ακαδημίες, με την Τουρκία να επιχειρεί να προετοιμάσει σήμερα τη γενιά στελεχών που θα διοικήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις της στις επόμενες δεκαετίες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας, ο ηλεκτρονικός πόλεμος, η κυβερνοάμυνα, οι προσομοιωτές, η εικονική πραγματικότητα και η εκπαίδευση σε γλώσσες χωρών στρατηγικού ενδιαφέροντος – μεταξύ αυτών και τα ελληνικά.
Η εικόνα αυτή προκύπτει από στοιχεία που παραθέτει ο αρχισυντάκτης του Middle East Eye, Ραγκίπ Σοϊλού, στο προσωπικό του newsletter «Unpredictable» στο Substack, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων άρθρο του ιδρυτικού πρύτανη του τουρκικού Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας, καθηγητή Ερχάν Αφιοντζού.
Το συμπέρασμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό και για την Ελλάδα:
Η Τουρκία δεν θέλει απλώς να διαθέτει περισσότερα drones. Θέλει κάθε μελλοντικός αξιωματικός και υπαξιωματικός να σκέφτεται τα μη επανδρωμένα συστήματα ως αυτονόητο τμήμα της μάχης.
Η τομή του 2016 που άλλαξε τη στρατιωτική εκπαίδευση
Η μεγάλη ανατροπή ξεκίνησε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016.
Η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποστήριξε ότι σημαντικά τμήματα των στρατιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είχαν διεισδυθεί από στελέχη που συνδέονταν με το δίκτυο του Φετουλάχ Γκιουλέν.
Ακολούθησε ριζική κατεδάφιση του προηγούμενου μοντέλου στρατιωτικής εκπαίδευσης.
Οι παλαιές στρατιωτικές σχολές και δομές ανώτατης στρατιωτικής εκπαίδευσης έκλεισαν και στη θέση τους δημιουργήθηκε το Milli Savunma Üniversitesi – Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας.
Κάτω από αυτή τη νέα δομή πέρασαν:
η Στρατιωτική Ακαδημία, η Ναυτική Ακαδημία, η Ακαδημία Πολεμικής Αεροπορίας και οι σχολές υπαξιωματικών των τριών Κλάδων.
Δεν επρόκειτο όμως μόνο για πολιτικό και θεσμικό έλεγχο.
Οι μαζικές εκκαθαρίσεις προσωπικού είχαν προκαλέσει σοβαρά κενά σε αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, με αποτέλεσμα η Άγκυρα να χρειάζεται ταυτόχρονα να αναπληρώσει προσωπικό και να δημιουργήσει μια νέα στρατιωτική κουλτούρα.
Από τη Λιβύη και την Ιντλίμπ στο Καραμπάχ – Τα «μαθήματα» πέρασαν στις ακαδημίες
Παρά την τεράστια αναστάτωση μετά το 2016, η τουρκική στρατιωτική μηχανή απέδειξε τα επόμενα χρόνια ότι ήταν ικανή να προσαρμόζεται ταχύτατα στις νέες μορφές πολέμου.
Οι επιχειρήσεις σε Λιβύη, Ιντλίμπ και Ναγκόρνο Καραμπάχ αποτέλεσαν εργαστήρια εφαρμογής αυτής της νέας αντίληψης.
Η Τουρκία επιχείρησε να συνδυάσει στο ίδιο πεδίο:
ειδικές δυνάμεις, συμμαχικές ή υποστηριζόμενες χερσαίες μονάδες, UAV, πυροβολικό, επιτήρηση, πληροφορίες και ηλεκτρονικό πόλεμο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η εμπειρία αυτή δεν φαίνεται πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια επιχειρησιακή εξαίρεση.
Μετατρέπεται σε δόγμα εκπαίδευσης.
Η Τουρκία επιχειρεί δηλαδή να κάνει τη χρήση νέων τεχνολογιών οργανικό στοιχείο του τρόπου με τον οποίο εκπαιδεύεται ένας αξιωματικός ήδη από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του.
«Το drone όπως το τυφέκιό τους»
Ίσως η πιο χαρακτηριστική φράση της συνολικής μεταρρύθμισης αφορά ακριβώς τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Σύμφωνα με τον Ερχάν Αφιοντζού, η τουρκική στρατιωτική εκπαίδευση προσαρμόζεται πλέον στη λογική του λεγόμενου «ρομποτικού πολέμου».
Ο στόχος είναι ξεκάθαρος:
Ο μελλοντικός Τούρκος αξιωματικός ή υπαξιωματικός θα πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιεί ένα drone με την ίδια φυσικότητα και εξοικείωση με την οποία χρησιμοποιεί το ατομικό του τυφέκιο.
Πρόκειται για στρατηγική αλλαγή νοοτροπίας.
Το drone δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως εξειδικευμένο μέσο που ανήκει μόνο σε συγκεκριμένες μονάδες UAV.
Μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο μάχης για τον στρατιωτικό του μέλλοντος.
Υποχρεωτική εκπαίδευση UAV διάρκειας 84 ωρών
Για να υποστηριχθεί αυτή η νέα φιλοσοφία δημιουργούνται στις στρατιωτικές σχολές:
εργαστήρια UAV, κέντρα εκπαίδευσης, προσομοιωτές, εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι πτήσης και ειδικές εγκαταστάσεις πρακτικής εξάσκησης.
Παράλληλα έχει αναπτυχθεί ειδικό εκπαιδευτικό drone για στρατιωτική χρήση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι προβλέπεται υποχρεωτικό πρόγραμμα εκπαίδευσης 84 ωρών στα UAV.
Στις σχολές υπαξιωματικών έχει επίσης εισαχθεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα πάνω στην τεχνολογία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Η Άγκυρα ουσιαστικά επιχειρεί να δημιουργήσει μια ολόκληρη γενιά στελεχών που θα έχει μεγαλώσει επιχειρησιακά μαζί με τα drones.
Και μη επανδρωμένα σκάφη στο τουρκικό Ναυτικό
Η ίδια λογική μεταφέρεται και στη θάλασσα.
Στη Ναυτική Ακαδημία και στη σχολή υπαξιωματικών του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού εισάγεται εκπαίδευση σε μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας – USV.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία αναπτύσσει τα τελευταία χρόνια σειρά μη επανδρωμένων ναυτικών συστημάτων, τα οποία δυνητικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιτήρηση, αναγνώριση, ηλεκτρονικό πόλεμο, συνοδεία ή ακόμη και προσβολή στόχων.
Η εισαγωγή των USV στις ακαδημίες δείχνει ότι η Άγκυρα δεν τα θεωρεί πειραματικές πλατφόρμες, αλλά μέρος του αυριανού κανονικού στόλου.
Ηλεκτρονικός πόλεμος και κυβερνοάμυνα σε όλες τις σχολές
Η δεύτερη μεγάλη κατεύθυνση αφορά τον ηλεκτρονικό και τον κυβερνοπόλεμο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, εργαστήρια ηλεκτρονικού πολέμου και κυβερνοάμυνας έχουν δημιουργηθεί σε όλες τις στρατιωτικές ακαδημίες και στις σχολές υπαξιωματικών.
Παράλληλα έχει αρχίσει πρακτική εκπαίδευση στους συγκεκριμένους τομείς.
Η επιλογή μόνο τυχαία δεν είναι.
Στον σύγχρονο πόλεμο δεν αρκεί πλέον ένα όπλο να έχει μεγαλύτερη εμβέλεια ή ισχυρότερη κεφαλή.
Η δυνατότητα να εντοπίζεις, να παρεμβάλλεις, να παραπλανάς, να προστατεύεις δίκτυα, να διακόπτεις επικοινωνίες και να διατηρείς επιχειρησιακή εικόνα μπορεί να καθορίσει την έκβαση μιας σύγκρουσης πριν ακόμη χρησιμοποιηθούν τα συμβατικά πυρά.
Η Άγκυρα προσπαθεί να ενσωματώσει αυτή τη λογική στην εκπαίδευση από τη βάση.
Ελληνικά στις τουρκικές στρατιωτικές ακαδημίες
Ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα έχει και η γλωσσική εκπαίδευση των Τούρκων στρατιωτικών.
Στις προπαρασκευαστικές τάξεις ξένων γλωσσών, πέραν των αγγλικών, έχουν εισαχθεί σταδιακά:
αραβικά, περσικά, ρωσικά, κινεζικά, γαλλικά, γερμανικά και ελληνικά.
Η παρουσία της ελληνικής γλώσσας στο συγκεκριμένο πλαίσιο είναι προφανώς αξιοσημείωτη.
Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε σπουδαστής εκπαιδεύεται στα ελληνικά.
Δείχνει όμως ότι η Ελλάδα και ο ελληνόφωνος γεωγραφικός χώρος αντιμετωπίζονται ως περιοχή άμεσου στρατηγικού και επιχειρησιακού ενδιαφέροντος.
Για έναν στρατό που επιχειρεί να δημιουργήσει στελέχη με καλύτερη αντίληψη του περιβάλλοντος στο οποίο πιθανόν να κληθούν να δράσουν, η γλώσσα αποτελεί εργαλείο πληροφοριών, κατανόησης, ανάλυσης και επιχειρησιακής προετοιμασίας.
Αστικός πόλεμος, εικονική πραγματικότητα και νέοι προσομοιωτές
Η μεταρρύθμιση δεν σταματά στα drones.
Δημιουργούνται και αναβαθμίζονται εγκαταστάσεις για:
αστικό πόλεμο, πραγματικά πυρά, εικονική πραγματικότητα, αεροδυναμική, avionics, προσομοίωση πολέμου και άμυνας, προσομοίωση γέφυρας πολεμικού πλοίου και συστήματα ταχείας βολής.
Ουσιαστικά η Τουρκία επιχειρεί να αυξήσει δραματικά τον βαθμό ρεαλισμού της εκπαίδευσης.
Αντί ο σπουδαστής να μαθαίνει μόνο θεωρία ή να εκτίθεται σε επιχειρησιακά αντικείμενα μετά την αποφοίτησή του, η λογική πλέον είναι να έρχεται σε επαφή με πραγματικά επιχειρησιακά σενάρια ήδη μέσα στην ακαδημία.
Ενισχύεται και η εκπαίδευση καταδρομών
Ακόμη μία σημαντική αλλαγή αφορά τις ειδικές επιχειρήσεις.
Οι σπουδαστές της Στρατιωτικής Ακαδημίας μπορούν να πραγματοποιούν θερινή εκπαίδευση στη Σχολή Ορεινών Καταδρομών και να αποκτούν σχετικό διακριτικό ήδη κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους.
Το μήνυμα είναι σαφές:
περισσότερη επιχειρησιακή εμπειρία, λιγότερη απόσταση μεταξύ ακαδημαϊκής εκπαίδευσης και πραγματικού πεδίου μάχης.
Περισσότερη θάλασσα για τους αξιωματικούς του τουρκικού Ναυτικού
Σημαντικές αλλαγές έχουν γίνει και στην εκπαίδευση των μελλοντικών αξιωματικών του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού.
Κάθε σπουδαστής της Ναυτικής Ακαδημίας περνά πλέον μία εβδομάδα ανά εκπαιδευτική περίοδο σε εκπαιδευτικά πλοία στην Τούζλα.
Παράλληλα η ιστιοπλοΐα έχει μετατραπεί σε υποχρεωτικό μάθημα.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι η εκπαίδευση ανοικτής θαλάσσης αυξήθηκε από 20 σε 30 ημέρες.
Για μια χώρα που έχει αναγάγει τη θαλάσσια ισχύ σε έναν από τους βασικότερους πυλώνες της στρατηγικής της, η ενίσχυση της πρακτικής ναυτικής εκπαίδευσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ο «αξιωματικός του επόμενου πολέμου»
Η μεγάλη εικόνα ξεπερνά τις στρατιωτικές ακαδημίες.
Η Τουρκία εδώ και χρόνια επιδιώκει να οικοδομήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτονομία στην αμυντική της βιομηχανία.
Παράγει UAV, αναπτύσσει πυραύλους, ναυπηγεί πλοία, εξελίσσει ηλεκτρονικά συστήματα και επιχειρεί να αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία σε αισθητήρες, επικοινωνίες και πυρομαχικά.
Το νέο στοιχείο είναι ότι επιχειρεί πλέον να διαμορφώσει και τον άνθρωπο που θα χρησιμοποιήσει όλα αυτά τα συστήματα.
Και αυτή ίσως είναι η βαθύτερη διάσταση της τουρκικής στρατιωτικής αναδιάρθρωσης.
Ένα προηγμένο οπλικό σύστημα μπορεί να αγοραστεί ή να κατασκευαστεί μέσα σε μερικά χρόνια.
Η αλλαγή όμως της στρατιωτικής κουλτούρας μιας ολόκληρης γενιάς αξιωματικών απαιτεί δεκαετίες.
Η Άγκυρα φαίνεται να επενδύει ακριβώς σε αυτόν τον ορίζοντα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα
Για την Αθήνα, η εξέλιξη δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο υπό το πρίσμα της ποσοτικής σύγκρισης εξοπλισμών.
Το ερώτημα δεν είναι απλώς πόσα UAV, πλοία ή πυραυλικά συστήματα θα διαθέτει η Τουρκία.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι πώς θα χρησιμοποιούνται αυτά τα μέσα, σε ποιο δόγμα θα εντάσσονται και τι είδους διοικητές θα τα χειρίζονται.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι επιχειρήσεις στον Καύκασο και οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν αποδείξει ότι ακόμη και σχετικά φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα μπορούν, όταν συνδυάζονται με αισθητήρες, πληροφορίες, ηλεκτρονικό πόλεμο και πυρά ακριβείας, να δημιουργήσουν δυσανάλογα μεγάλο επιχειρησιακό αποτέλεσμα.
Η ελληνική αποτροπή συνεπώς δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην αγορά προηγμένων οπλικών συστημάτων.
Απαιτεί αντίστοιχη επένδυση σε:
εκπαίδευση στελεχών, drones και counter-drone τεχνολογίες, ηλεκτρονικό πόλεμο, κυβερνοάμυνα, AI, διακλαδικές επιχειρήσεις, προσομοιωτές και διαρκή επιχειρησιακή προσαρμογή.
Η κρίσιμη φράση που συμπυκνώνει όλο το σχέδιο
Ίσως τελικά ολόκληρη η φιλοσοφία της τουρκικής μεταρρύθμισης να συμπυκνώνεται σε μία πρόταση:
Ο Τούρκος στρατιωτικός του μέλλοντος πρέπει να αντιμετωπίζει το drone όπως αντιμετωπίζει σήμερα το ατομικό του όπλο.
Αυτό είναι και το πραγματικό μήνυμα πίσω από τις αλλαγές.
Η Τουρκία δεν προετοιμάζει απλώς καινούργια οπλικά συστήματα.
Προετοιμάζει μια νέα γενιά αξιωματικών για έναν διαφορετικό πόλεμο.
Και για την Ελλάδα, αυτό είναι ένα στοιχείο που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.