Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να ανακόψει οποιαδήποτε προσπάθεια της Τουρκίας να μετατρέψει τη ναυτική της ισχύ σε εργαλείο στρατηγικής πίεσης από τη Συρία και τη Γάζα έως την Κύπρο και το ευρύτερο ελληνικό θαλάσσιο περιβάλλον.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Jerusalem Post, το ισραηλινό Πολεμικό Ναυτικό πραγματοποιεί κινήσεις αποτροπής έναντι της αυξανόμενης τουρκικής ναυτικής δραστηριότητας, την ώρα που στις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις παρακολουθούν πλέον με ιδιαίτερη προσοχή τις κινήσεις της Άγκυρας σε θάλασσα, αέρα και ξηρά.
Το μήνυμα που επιχειρεί να εκπέμψει το Ισραήλ εμφανίζεται εξαιρετικά σαφές:
Η Τουρκία δεν μπορεί να θεωρεί ότι ο στόλος της έχει απεριόριστη ελευθερία κινήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς αντίδραση.
Και πίσω από αυτή τη φράση κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική σύγκρουση.
Το Ισραήλ παρακολουθεί κάθε τουρκική κίνηση
Σύμφωνα με το ισραηλινό δημοσίευμα, οι IDF έχουν αυξήσει την επιτήρηση για πιθανές κινήσεις της Τουρκίας όχι μόνο στη θάλασσα αλλά και στον αέρα και στην ξηρά.
Στο επίκεντρο βρίσκονται περιοχές ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για το Ισραήλ, μεταξύ αυτών η Ανατολική Μεσόγειος, η Κύπρος, το ελληνικό θαλάσσιο τόξο, η Συρία και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η Γάζα.
Το Τελ Αβίβ γνωρίζει ότι το τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό συγκαταλέγεται στις ισχυρότερες ναυτικές δυνάμεις της περιοχής και ότι η Άγκυρα επενδύει συστηματικά σε νέες φρεγάτες, υποβρύχια, UAV, πυραυλικά συστήματα και δυνατότητες προβολής ισχύος.
Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η ισραηλινή στρατηγική φαίνεται να μετακινείται από την απλή παρακολούθηση στην ενεργητική αποτροπή.
Το Ισραήλ θέλει να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε επέκταση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας σε περιοχές που θεωρεί κρίσιμες για την εθνική του ασφάλεια θα έχει κόστος.
Η Συρία παραμένει το πιο επικίνδυνο μέτωπο
Αν και η θάλασσα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, η Συρία παραμένει το πιθανότερο σημείο άμεσης τριβής μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας.
Η πρόσφατη ισραηλινή επίθεση σε συριακή αεροπορική βάση αποκτά υπό αυτό το πρίσμα ιδιαίτερη σημασία.
Σύμφωνα με όσα έχουν μεταδοθεί από ισραηλινές πηγές, ένας από τους στόχους της επιχείρησης ήταν να αποτραπεί η εγκατάσταση από την Τουρκία νέων συστημάτων ραντάρ ή άλλων στρατιωτικών υποδομών που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ελευθερία επιχειρήσεων της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας πάνω από τη Συρία.
Για το Ισραήλ πρόκειται για «κόκκινη γραμμή».
Η ανάπτυξη τουρκικών αισθητήρων, συστημάτων αεράμυνας ή στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Συρία θα μπορούσε σε βάθος χρόνου να δημιουργήσει ένα νέο επιχειρησιακό περιβάλλον, μέσα στο οποίο οι ισραηλινές αεροπορικές επιχειρήσεις δεν θα πραγματοποιούνται πλέον με την ίδια ελευθερία.
Αυτό ακριβώς θέλει να προλάβει το Τελ Αβίβ.
Η Γάζα και το ισραηλινό «όχι» στην Τουρκία
Το ίδιο καχύποπτη είναι η ισραηλινή πλευρά και απέναντι στην πιθανότητα θεσμικής τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γάζα.
Το Ισραήλ έχει αντιταχθεί έντονα σε σενάρια συμμετοχής της Τουρκίας σε μια Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης για τη Λωρίδα της Γάζας, θεωρώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα επέτρεπε στην Άγκυρα να αποκτήσει μόνιμο πολιτικοστρατιωτικό αποτύπωμα δίπλα στα ισραηλινά σύνορα.
Οι ισραηλινές εκτιμήσεις διαχωρίζουν πάντως τα δύο μέτωπα.
Στη Συρία, το Τελ Αβίβ θεωρεί ότι η Τουρκία έχει βαθύτερο και μακροπρόθεσμο στρατηγικό ενδιαφέρον, ενώ στη Γάζα η τουρκική δραστηριοποίηση ερμηνεύεται περισσότερο ως προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να διευρύνει την περιφερειακή επιρροή της χώρας του.
Κοινός παρονομαστής και στις δύο περιπτώσεις είναι ένας:
Το Ισραήλ δεν επιθυμεί την Τουρκία σε θέση στρατιωτικού ρυθμιστή γύρω από τα σύνορά του.
Το μεγάλο ερώτημα: Μπορούν Ισραήλ και Αίγυπτος να «φρενάρουν» την Άγκυρα;
Εδώ ακριβώς εισέρχεται στην εξίσωση η Αίγυπτος.
Η Jerusalem Post είχε ήδη επισημάνει ότι, παρά τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας, παράγοντες του ισραηλινού αμυντικού μηχανισμού εξακολουθούν να βλέπουν περιθώρια για μια άτυπη σύγκλιση Ισραήλ και Αιγύπτου απέναντι στις τουρκικές ναυτικές φιλοδοξίες.
Για το Ισραήλ, το σενάριο μιας Τουρκίας που θα αποκτούσε δεσπόζουσα ναυτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλεί σοβαρό προβληματισμό.
Η εμπειρία του Ιράν και ο έλεγχος που μπορεί να ασκεί μια περιφερειακή δύναμη σε στρατηγικά θαλάσσια περάσματα λειτουργεί ως προειδοποιητικό παράδειγμα.
Το Τελ Αβίβ δεν θέλει να δει μια αντίστοιχη πραγματικότητα να διαμορφώνεται στη Μεσόγειο με επίκεντρο την Τουρκία.
Η προσέγγιση Τουρκίας–Αιγύπτου αλλάζει τις ισορροπίες
Η κατάσταση, ωστόσο, δεν είναι μονοδιάστατη.
Η επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Άμυνας Ασράφ Σάλεμ Ζάχερ στην Άγκυρα στις 13 Ιουλίου ερμηνεύθηκε από ορισμένους αναλυτές ως ένδειξη μιας βαθύτερης γεωπολιτικής μεταβολής.
Για περισσότερο από μία δεκαετία, Άγκυρα και Κάιρο βρίσκονταν σε ανοικτή πολιτική αντιπαράθεση.
Η υποστήριξη του Ερντογάν προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε οδηγήσει τις σχέσεις με τον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο.
Πλέον όμως, η πραγματικότητα έχει αλλάξει.
Η Αίγυπτος βλέπει στην Τουρκία έναν πιθανό προμηθευτή προηγμένων αμυντικών συστημάτων, drones και στρατιωτικής τεχνολογίας, ενώ η Άγκυρα βλέπει στο Κάιρο έναν κρίσιμο παίκτη που θα μπορούσε να προσδώσει μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος στις τουρκικές διεκδικήσεις στη Μεσόγειο.
Εάν αυτή η προσέγγιση αποκτήσει μόνιμα στρατηγικά χαρακτηριστικά, τότε το περιφερειακό τοπίο αλλάζει δραματικά.
Από την Anatolian Eagle στη βαθύτερη στρατιωτική σύγκλιση
Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι η επαναπροσέγγιση δεν περιορίζεται στη διπλωματία.
Η στρατιωτική συνεργασία Τουρκίας και Αιγύπτου παρουσιάζει αξιοσημείωτη επιτάχυνση.
Αιγυπτιακά πληρώματα συμμετείχαν στην τουρκική αεροπορική άσκηση Anatolian Eagle, εκπαιδευόμενα σε περιβάλλον υψηλής απειλής μαζί με τουρκικές δυνάμεις.
Ακολούθησε η αιγυπτιακή άσκηση ειδικών δυνάμεων Golden Eagle, με έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στον συντονισμό συστημάτων διοίκησης.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η πραγματοποίηση κοινών ασκήσεων.
Είναι ότι, σύμφωνα με την ανάγνωση αναλυτών που επικαλείται το ισραηλινό δημοσίευμα, δύο από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής αρχίζουν να αποκτούν κοινές επιχειρησιακές εμπειρίες και αυξημένη διαλειτουργικότητα.
Αυτό είναι που προβληματίζει περισσότερο το Ισραήλ.
Γιατί το Κάιρο εξακολουθεί να φοβάται την τουρκική υπεροχή
Παρά την προσέγγιση, όμως, η Αίγυπτος δεν έχει εξαφανίσει τις στρατηγικές διαφωνίες της με την Τουρκία.
Η μεγαλύτερη από αυτές παραμένει η Λιβύη.
Άγκυρα και Κάιρο εξακολουθούν να έχουν διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικές συμμαχίες και διαφορετικές αντιλήψεις για την πολιτική και στρατιωτική αρχιτεκτονική της χώρας.
Ακριβώς γι’ αυτό, ισραηλινές στρατιωτικές πηγές θεωρούν ότι ο Σίσι δεν θα επιθυμούσε ποτέ να επιτρέψει στον Ερντογάν να αποκτήσει απόλυτο στρατηγικό πλεονέκτημα στη Μεσόγειο.
Εδώ δημιουργείται χώρος για ένα εντελώς διαφορετικό γεωπολιτικό σχήμα.
Ισραήλ–Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος: Το αντίβαρο στην Τουρκία
Σύμφωνα με την Jerusalem Post, υπάρχουν μέτωπα στα οποία η Αίγυπτος θα μπορούσε να βρεθεί πιο κοντά όχι μόνο στο Ισραήλ αλλά και στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, εφόσον η τουρκική παρουσία θεωρηθεί ότι απειλεί τις υπάρχουσες ισορροπίες.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία για την Αθήνα.
Η γεωγραφική θέση Ελλάδας και Κύπρου τις τοποθετεί ακριβώς επάνω στη θαλάσσια διαδρομή μέσω της οποίας η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει την παρουσία της προς τη νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα, η Λευκωσία και το Τελ Αβίβ έχουν επομένως ένα αυξανόμενο κοινό συμφέρον: να μην επιτραπεί σε καμία περιφερειακή δύναμη να επιβάλει μονομερώς νέους κανόνες στη Μεσόγειο.
Η Ελλάδα μπαίνει όλο και πιο βαθιά στην ισραηλινή εξίσωση ασφαλείας
Η στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ έχει ήδη περάσει σε διαφορετικό επίπεδο.
Στα τέλη Ιουνίου, ο αρχηγός του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, αντιναύαρχος Δημήτριος-Ελευθέριος Κατάρας, επισκέφθηκε το Ισραήλ και είχε επαφές με τον Ισραηλινό ομόλογό του, αντιναύαρχο Εγιάλ Χαρέλ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι στις επαφές συμμετείχε και η Shayetet 13, η επίλεκτη μονάδα ειδικών επιχειρήσεων του ισραηλινού Ναυτικού.
Η παρουσία της συγκεκριμένης μονάδας δεν είναι τυπικού χαρακτήρα.
Καταδεικνύει ότι Αθήνα και Τελ Αβίβ ενδιαφέρονται για συνεργασία που ξεπερνά τις εθιμοτυπικές επισκέψεις και επεκτείνεται σε ειδικές επιχειρήσεις, θαλάσσια ασφάλεια, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και επιχειρησιακή διασύνδεση.
Από την «Ασπίδα του Αχιλλέα» στη θάλασσα
Η ενίσχυση της ναυτικής συνεργασίας έρχεται σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η αμυντική σχέση Ελλάδας–Ισραήλ αποκτά πολύ μεγαλύτερο βάθος.
Η Αθήνα επενδύει σε ισραηλινά συστήματα αεράμυνας, αισθητήρες, πυραυλικά όπλα και δίκτυα διοίκησης, δημιουργώντας σταδιακά μια ενιαία αρχιτεκτονική αποτροπής που δεν περιορίζεται πλέον στον αέρα αλλά εκτείνεται και στη θάλασσα.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση γεωπολιτική σημασία για την Τουρκία.
Διότι όσο περισσότερο η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ εμβαθύνουν τη στρατιωτική τους συνεργασία, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την Άγκυρα να αντιμετωπίζει κάθε χώρα ξεχωριστά.
Δημιουργείται ένα αλληλοσυνδεόμενο πλέγμα στρατιωτικών, ενεργειακών και γεωπολιτικών συμφερόντων που εκτείνεται από το Αιγαίο μέχρι τις ακτές του Ισραήλ.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» συναντά πλέον πραγματικά εμπόδια
Το βασικό ζήτημα για την Τουρκία είναι ότι η στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» προϋποθέτει τη δυνατότητα του τουρκικού στόλου να εμφανίζεται ως η κυρίαρχη ναυτική δύναμη στην ευρύτερη περιοχή.
Αυτό, όμως, αρχίζει να αμφισβητείται στην πράξη.
Από την Ελλάδα και την Κύπρο μέχρι το Ισραήλ και –υπό συγκεκριμένες συνθήκες– την Αίγυπτο, διαμορφώνονται διαφορετικά επίπεδα αντίστασης απέναντι στην προσπάθεια της Άγκυρας να μετατρέψει τη ναυτική της ισχύ σε πολιτική επιρροή.
Το Ισραήλ δείχνει τώρα ότι δεν σκοπεύει να παραμείνει παθητικός παρατηρητής.
Η ισραηλινή στρατηγική φαίνεται να είναι απλή:
Παρακολούθηση των τουρκικών κινήσεων, διατήρηση επιχειρησιακής υπεροχής και δημιουργία συμμαχιών που αυξάνουν το κόστος οποιασδήποτε μονομερούς κίνησης της Άγκυρας.
Το μήνυμα προς τον Ερντογάν
Η Ανατολική Μεσόγειος μπαίνει σε μια νέα περίοδο ανταγωνισμού.
Η Τουρκία επιχειρεί να επεκτείνει το στρατηγικό της αποτύπωμα από τη Μαύρη Θάλασσα και το Αιγαίο έως τη Λιβύη, τη Συρία και την Ερυθρά Θάλασσα.
Το Ισραήλ, από την άλλη, αντιλαμβάνεται ότι η τουρκική στρατιωτική παρουσία πλησιάζει πλέον όλο και περισσότερο περιοχές τις οποίες θεωρεί ζωτικής σημασίας για την εθνική του ασφάλεια.
Για πρώτη φορά, οι δύο στρατηγικές αρχίζουν να τέμνονται σε πολλαπλά μέτωπα.
Συρία.
Γάζα.
Ανατολική Μεσόγειος.
Κύπρος.
Θαλάσσιες οδοί και ενεργειακές υποδομές.
Και όσο αυτή η επικάλυψη μεγαλώνει, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος μιας σοβαρής κρίσης.
Το μήνυμα του Ισραήλ προς την Άγκυρα, όπως προκύπτει από τις πληροφορίες της Jerusalem Post, δεν θα μπορούσε να είναι σαφέστερο: η εποχή κατά την οποία η Τουρκία μπορούσε να θεωρεί ότι κινείται χωρίς αντίβαρο στην Ανατολική Μεσόγειο τελειώνει.
Και μέσα σε αυτή τη νέα εξίσωση, η Ελλάδα και η Κύπρος αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία για το Τελ Αβίβ.