Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει σε μια νέα εποχή αμυντικής αυτονομίας, επενδύοντας πλέον όχι μόνο στην αγορά προηγμένων οπλικών συστημάτων από το εξωτερικό, αλλά και στη δυνατότητα να παράγει μαζικά μέσα που έχουν αποδειχθεί καθοριστικά στα σύγχρονα πεδία μάχης.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκονται τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη – drones, τα οποία μέσα σε ελάχιστα χρόνια έχουν μετατραπεί από βοηθητικά μέσα επιτήρησης σε έναν από τους σημαντικότερους πολλαπλασιαστές ισχύος των σύγχρονων Ενόπλων Δυνάμεων.
Ο στόχος που έχει τεθεί είναι ιδιαίτερα φιλόδοξος: η παραγωγική δυνατότητα των ελληνικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων να αυξηθεί από περίπου 5.000 drones ετησίως σε 15.000 μέχρι το τέλος του 2026.
Με απλά λόγια, η Ελλάδα επιχειρεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε να μπορεί να κατασκευάζει περίπου 1.250 μη επανδρωμένα συστήματα κάθε μήνα, χωρίς στον αριθμό αυτό να υπολογίζονται οι δυνατότητες που αναπτύσσουν ιδιωτικές ελληνικές αμυντικές εταιρείες.
Από την αγορά όπλων στην παραγωγή τεχνολογίας
Η μεταβολή δεν είναι απλώς ποσοτική. Αφορά συνολικά τη φιλοσοφία με την οποία η χώρα αντιμετωπίζει πλέον την αμυντική της βιομηχανία.
Για δεκαετίες, η Ελλάδα δαπανούσε δισεκατομμύρια ευρώ για την προμήθεια προηγμένων οπλικών συστημάτων από το εξωτερικό, χωρίς όμως αντίστοιχο ποσοστό αυτών των επενδύσεων να μετατρέπεται σε εγχώρια τεχνογνωσία, γραμμές παραγωγής, έρευνα και βιομηχανική υποδομή.
Η κατεύθυνση που επιχειρεί να επιβάλει το υπουργείο Εθνικής Άμυνας είναι διαφορετική.
Η Ελλάδα δεν θέλει πλέον να είναι μόνο πελάτης. Θέλει να γίνει παραγωγός.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στα μη επανδρωμένα συστήματα, όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα και η δυνατότητα άμεσης τροποποίησης ενός drone μπορεί να αποδειχθεί επιχειρησιακά σημαντικότερη από μια μακροχρόνια διαδικασία προμήθειας από τρίτη χώρα.
Η Μαλακάσα γίνεται κέντρο της νέας ελληνικής παραγωγής drones
Καθοριστικός κρίκος στον νέο σχεδιασμό είναι το 309 ΕΣΜΕΜ – Εργοστάσιο Συστημάτων Μη Επανδρωμένων Μέσων στη Μαλακάσα.
Η εγκατάσταση, η οποία θεμελιώθηκε τον Ιούνιο και σύμφωνα με τον σχεδιασμό αναμένεται να εγκαινιαστεί τον Δεκέμβριο, προορίζεται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς πυλώνες της νέας ελληνικής στρατηγικής στα drones.
Με την πλήρη λειτουργία της, η παραγωγική δυνατότητα των στρατιωτικών εργοστασίων αναμένεται να τριπλασιαστεί.
Ο αριθμός των συστημάτων που τελικά θα βγαίνουν από τις γραμμές παραγωγής θα εξαρτάται φυσικά από τις παραγγελίες, τις επιχειρησιακές ανάγκες και τη χρηματοδότηση.
Το κρίσιμο στοιχείο όμως είναι διαφορετικό: η Ελλάδα αποκτά τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής όταν και εφόσον αυτή απαιτηθεί.
Και στον σύγχρονο πόλεμο, η παραγωγική δυνατότητα αποτελεί πλέον μέρος της αποτρεπτικής ισχύος.
Το μάθημα από Ουκρανία και Μέση Ανατολή
Οι συγκρούσεις των τελευταίων ετών ανέτρεψαν αρκετές από τις βεβαιότητες που κυριαρχούσαν επί δεκαετίες στα στρατιωτικά επιτελεία.
Η Ουκρανία αποτέλεσε το μεγαλύτερο εργαστήριο πολέμου με drones που έχει υπάρξει μέχρι σήμερα. Μικρά FPV συστήματα, αναγνωριστικά UAV, περιπλανώμενα πυρομαχικά και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου χρησιμοποιούνται μαζικά και συχνά καταναλώνονται με πρωτοφανείς ρυθμούς.
Αντίστοιχα, οι επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή ανέδειξαν τη σημασία τόσο των μη επανδρωμένων επιθετικών μέσων όσο και της αντι-drone προστασίας.
Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: δεν αρκεί ένας στρατός να διαθέτει μερικές δεκάδες προηγμένα UAV.
Χρειάζεται να μπορεί να κατασκευάζει, να αντικαθιστά, να τροποποιεί και να αναβαθμίζει συνεχώς εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες συστήματα.
Ακριβώς σε αυτή τη λογική εντάσσεται η ελληνική προσπάθεια.
Η πραγματική αξία βρίσκεται στην αυτονομία
Η παραγωγή drones εντός Ελλάδας προσφέρει ένα ακόμη στρατηγικό πλεονέκτημα: περιορίζει την εξάρτηση από τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Σε μια παρατεταμένη κρίση ή πολεμική σύγκρουση, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα συστήματα διαθέτεις την πρώτη ημέρα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσα μπορείς να αντικαταστήσεις την 10η, την 30ή ή την 100ή ημέρα μιας σύγκρουσης.
Η ύπαρξη εγχώριων γραμμών παραγωγής επιτρέπει επίσης την ταχύτερη ενσωμάτωση αλλαγών σε λογισμικό, αισθητήρες, επικοινωνίες, ηλεκτρονικά συστήματα και επιχειρησιακές διαμορφώσεις.
Ένα drone μπορεί να χρειάζεται διαφορετική διαμόρφωση για αποστολές επιτήρησης, διαφορετική για αναγνώριση, διαφορετική για ηλεκτρονικό πόλεμο και διαφορετική για προσβολή στόχων.
Η δυνατότητα αυτής της γρήγορης προσαρμογής είναι το πραγματικό πλεονέκτημα μιας εθνικής αμυντικής βιομηχανίας.
Κένταυρος, Υπερίων, Τηλέμαχος και Τεύκρος
Το ελληνικό σχέδιο δεν περιορίζεται όμως στην παραγωγή UAV.
Παράλληλα αναπτύσσεται ένα ευρύτερο οικοσύστημα τεχνολογιών στο οποίο εντάσσονται προγράμματα όπως ο «Κένταυρος», ο «Υπερίων», ο «Τηλέμαχος» και ο «Τεύκρος».
Πρόκειται για συστήματα που καλύπτουν διαφορετικές επιχειρησιακές ανάγκες, από τον εντοπισμό και τον ηλεκτρονικό πόλεμο έως την αντιμετώπιση εχθρικών μη επανδρωμένων συστημάτων.
Ο στόχος είναι σταδιακά να δημιουργηθεί μια ολοκληρωμένη ελληνική αλυσίδα drone και anti-drone δυνατοτήτων.
Δηλαδή όχι μόνο να χρησιμοποιούνται μη επανδρωμένα μέσα, αλλά ταυτόχρονα να υπάρχουν αισθητήρες, παρεμβολείς, συστήματα διοίκησης και ελέγχου και τεχνολογίες αντιμετώπισης αντίστοιχων απειλών.
Η σύνδεση με πανεπιστήμια και ελληνικές εταιρείες
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο ρόλος του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας, το οποίο επιχειρεί να γεφυρώσει ένα από τα μεγαλύτερα διαχρονικά κενά της χώρας: την απόσταση ανάμεσα στις στρατιωτικές ανάγκες, την πανεπιστημιακή έρευνα και την πραγματική βιομηχανική παραγωγή.
Η φιλοσοφία είναι οι Ένοπλες Δυνάμεις να παρουσιάζουν συγκεκριμένα επιχειρησιακά προβλήματα και ελληνικές εταιρείες, ερευνητικά ιδρύματα και startups να αναπτύσσουν τις απαιτούμενες λύσεις.
Εφόσον ένα σύστημα αποδεικνύεται αποτελεσματικό στις δοκιμές, στόχος είναι να περνά πολύ ταχύτερα σε παραγωγή.
Αυτή ακριβώς είναι η διαδικασία που ακολουθούν χώρες με ανεπτυγμένα αμυντικά οικοσυστήματα.
Ατζέντα 2030: Το μεγαλύτερο στοίχημα για τις Ένοπλες Δυνάμεις
Η ενίσχυση της παραγωγής drones αποτελεί μέρος της ευρύτερης «Ατζέντας 2030» του υπουργείου Εθνικής Άμυνας.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει αλλαγές στη Δομή Δυνάμεων, μακροπρόθεσμο εξοπλιστικό προγραμματισμό, αναδιοργάνωση σχηματισμών και κυρίως προσπάθεια δημιουργίας ενός βιώσιμου ελληνικού οικοσυστήματος αμυντικής τεχνολογίας.
Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η επιδίωξη συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 25% στα νέα εξοπλιστικά προγράμματα.
Στόχος είναι σημαντικότερο μέρος των χρημάτων που δαπανά η Ελλάδα για την άμυνά της να παραμένει στην εγχώρια οικονομία και να επιστρέφει στη χώρα με τη μορφή θέσεων εργασίας, βιομηχανικών εγκαταστάσεων, τεχνογνωσίας και πνευματικής ιδιοκτησίας.
Η μάχη του μέλλοντος θα κρίνεται και στα εργοστάσια
Η νέα ελληνική στρατηγική στα drones δείχνει μια βαθύτερη αλλαγή αντίληψης.
Η αποτροπή δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από μαχητικά αεροσκάφη, φρεγάτες, άρματα μάχης και πυραύλους.
Εξαρτάται επίσης από την ικανότητα μιας χώρας να παράγει γρήγορα, μαζικά και οικονομικά αναλώσιμα συστήματα υψηλής τεχνολογίας.
Η δυνατότητα για παραγωγή έως και 15.000 drones ετησίως δημιουργεί επομένως κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν ακόμη αριθμό στον εξοπλιστικό σχεδιασμό.
Δημιουργεί την υποδομή πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομηθεί μια διαφορετική φιλοσοφία πολέμου: περισσότερη αυτονομία, ταχύτερη αναπλήρωση απωλειών, συνεχής τεχνολογική προσαρμογή και ισχυρότερη ελληνική αμυντική βιομηχανία.
Και σε ένα περιβάλλον όπου οι πολεμικές συγκρούσεις δείχνουν ότι η τεχνολογία αλλάζει ακόμη και μέσα σε διάστημα εβδομάδων, η δυνατότητα να παράγεις και να προσαρμόζεις τα δικά σου συστήματα μπορεί να αποδειχθεί εξίσου κρίσιμη με την αγορά του ακριβότερου οπλικού συστήματος.
Η Ελλάδα, με άλλα λόγια, επιχειρεί να περάσει από την εποχή του εξοπλισμού στην εποχή της παραγωγής – και τα drones βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της μετάβασης.