Νέα συζήτηση προκαλεί στην Τουρκία η υπόθεση των F-35, μετά από δηλώσεις του απόστρατου συνταγματάρχη και ακαδημαϊκού Dr. Eray Güçlüer, ο οποίος υποστηρίζει ότι ένα από τα έξι μαχητικά που είχαν κατασκευαστεί αρχικά για την τουρκική Πολεμική Αεροπορία υπέστη καταστροφικό ατύχημα στις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι, εφόσον ανοίξει ξανά ο δρόμος για την Άγκυρα, θα μπορούσαν να παραδοθούν τελικά πέντε αεροσκάφη.
Η δήλωση, η οποία προβλήθηκε από το τουρκικό Yeni Akit μετά από εμφάνιση του Güçlüer στο Ülke TV, έρχεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Η κυβέρνηση Trump έχει ήδη ξεκινήσει επανεξέταση του ζητήματος των F-35, ενώ παράλληλα η Ουάσιγκτον έχει προχωρήσει στην πώληση αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN.
Η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να κινηθεί σε δύο παράλληλες γραμμές: να ξανανοίξει την πόρτα του F-35, χωρίς να εγκαταλείψει το σχέδιο δημιουργίας ενός εγχώριου μαχητικού πέμπτης γενιάς.
Güçlüer: «Γιατί πέντε και όχι έξι; Επειδή το ένα συνετρίβη»
Η πιο εντυπωσιακή αναφορά του Τούρκου αναλυτή αφορά την τύχη των πρώτων έξι αεροσκαφών.
Ο Güçlüer δήλωσε:
«Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα πέντε F-35 να έρθουν στην Τουρκία. Γιατί πέντε και όχι έξι; Επειδή ένα από τα αεροσκάφη συνετρίβη. Κανονικά έπρεπε να δοθούν στην Τουρκία έξι».
Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα σοβαρό ισχυρισμό.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει διαθέσιμη επίσημη ανακοίνωση του Πενταγώνου, της Lockheed Martin ή της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας που να επιβεβαιώνει ότι ένα από τα συγκεκριμένα τουρκικά F-35 καταστράφηκε σε ατύχημα.
Οι δημόσιες πληροφορίες του 2020 ανέφεραν ότι τα πρώτα έξι F-35A που είχαν κατασκευαστεί για την Τουρκία βρίσκονταν σε μακροχρόνια αποθήκευση στις ΗΠΑ, ενώ το Κογκρέσο είχε ανοίξει τον δρόμο για την ενσωμάτωσή τους στην USAF ή άλλη αξιοποίησή τους.
Συνεπώς, η αναφορά Güçlüer πρέπει προς το παρόν να αντιμετωπίζεται ως δική του πληροφορία και όχι ως επιβεβαιωμένο γεγονός.
Τα έξι F-35 που δεν έφτασαν ποτέ στην Τουρκία
Η υπόθεση ξεκινά αρκετά χρόνια πίσω.
Η Τουρκία συμμετείχε στο πρόγραμμα Joint Strike Fighter ως εταίρος και σχεδίαζε την αγορά περίπου 100 F-35A.
Τα πρώτα αεροσκάφη είχαν ήδη κατασκευαστεί και Τούρκοι πιλότοι εκπαιδεύονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όμως η αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 άλλαξε τα πάντα.
Τον Ιούλιο του 2019, η Ουάσιγκτον προχώρησε στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα, υποστηρίζοντας ότι η λειτουργία των S-400 στο ίδιο επιχειρησιακό περιβάλλον με τα F-35 θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητες τεχνολογίες του αμερικανικού stealth μαχητικού.
Ακολούθησαν το 2020 οι κυρώσεις CAATSA εναντίον της τουρκικής Προεδρίας Αμυντικής Βιομηχανίας για την αγορά των S-400 από τη Ρωσία.
Έτσι, έξι F-35 που είχαν ήδη κατασκευαστεί για την Τουρκία δεν πάτησαν ποτέ σε τουρκικό έδαφος.
Η Ουάσιγκτον ξανακοιτάζει σήμερα το F-35
Η κατάσταση όμως το 2026 είναι διαφορετική.
Τον Ιούνιο, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος JD Vance αποκάλυψε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη κυβερνητική επανεξέταση για το πώς θα μπορούσε ενδεχομένως η Τουρκία να αποκτήσει F-35, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς της αμερικανικής νομοθεσίας και το άλυτο ζήτημα των S-400.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει εγκριθεί επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Σημαίνει όμως ότι το θέμα, το οποίο επί χρόνια θεωρούνταν ουσιαστικά παγωμένο, βρίσκεται ξανά πάνω στο τραπέζι της Ουάσιγκτον.
Και αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ο Güçlüer εκτιμά ότι «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο» η Τουρκία θα αποκτήσει τελικά F-35.
«Οι ΗΠΑ χρειάζονται την Τουρκία»
Ο απόστρατος συνταγματάρχης προχώρησε ακόμη περισσότερο.
Υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον επιστρέφει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων επειδή, κατά τη δική του εκτίμηση, η αμερικανική ηγεμονική ισχύς στην περιοχή έχει μειωθεί και οι ΗΠΑ χρειάζονται πλέον περισσότερο την τουρκική στρατηγική συνεργασία.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται συνεργασία με την Τουρκία. Έρχονται στο τραπέζι λόγω της εθνικής ισχύος της Τουρκίας», ανέφερε.
Πρόκειται βέβαια για πολιτικοστρατηγική αξιολόγηση του ίδιου και όχι για επίσημη αμερικανική παραδοχή.
Ωστόσο, υπάρχουν απτά σημάδια αναθέρμανσης στην αμυντική συνεργασία.
Το κρίσιμο «πράσινο φως» για τους κινητήρες του KAAN
Το σημαντικότερο από αυτά είναι οι κινητήρες του KAAN.
Η κυβέρνηση Trump ενημέρωσε το Κογκρέσο τον Ιούνιο για σχεδιαζόμενη πώληση αμερικανικών κινητήρων GE F110 και σχετικής υποστήριξης προς την Τουρκία, σε πακέτο άνω των 700 εκατ. δολαρίων.
Τον Ιούλιο, ο επικεφαλής της Turkish Aerospace Mehmet Demiroğlu δήλωσε ότι η αμερικανική άδεια εξαγωγής είχε εξασφαλιστεί και ότι το πρόγραμμα μπορεί να προχωρήσει προς τη σειριακή παραγωγή.
Το KAAN χρησιμοποιεί σήμερα αμερικανικούς F110 στις αρχικές εκδόσεις του, όμως ο τελικός στρατηγικός στόχος της Τουρκίας είναι η ανάπτυξη εγχώριου κινητήρα.
Και εδώ ο Güçlüer χτυπά καμπανάκι.
«Πρέπει να λύσουμε άμεσα το θέμα του εγχώριου κινητήρα»
Ο Τούρκος αναλυτής εμφανίστηκε κατηγορηματικός:
η Τουρκία δεν πρέπει να θεωρήσει την αμερικανική έγκριση κινητήρων μόνιμη λύση.
«Πρέπει να έχουμε έτοιμο τον κινητήρα του MMU KAAN το αργότερο μέσα στη δεκαετία του 2030. Πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία κινητήρων τόσο για το Hürjet όσο και για το KAAN», τόνισε.
Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Το KAAN μπορεί να παρουσιάζεται από την Άγκυρα ως το μεγάλο σύμβολο της τουρκικής αμυντικής αυτονομίας, όμως η εξάρτηση από αμερικανικούς κινητήρες παραμένει ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά τρωτά σημεία του προγράμματος.
Χωρίς εγχώριο κινητήρα, η Τουρκία εξακολουθεί να χρειάζεται αμερικανική πολιτική και εξαγωγική έγκριση για ένα κρίσιμο τμήμα του μαχητικού.
F-35 και KAAN ταυτόχρονα;
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Άγκυρα δεν φαίνεται να θεωρεί πλέον τα δύο αεροσκάφη αμοιβαία αποκλειόμενες επιλογές.
Το F-35 μπορεί να καλύψει άμεσες επιχειρησιακές ανάγκες πέμπτης γενιάς, ενώ το KAAN αποτελεί το μακροπρόθεσμο στοίχημα τεχνολογικής και βιομηχανικής ανεξαρτησίας.
Αν η Τουρκία καταφέρει κάποια στιγμή να αποκτήσει και τα δύο, θα μπορούσε να επιχειρήσει μια μεταβατική δομή δυνάμεων με F-35, αναβαθμισμένα F-16, Eurofighter και σταδιακά KAAN.
Όμως μέχρι να συμβεί αυτό υπάρχουν τεράστια εμπόδια.
Οι S-400 παραμένουν στην Τουρκία. Οι κυρώσεις CAATSA δεν έχουν απλώς εξαφανιστεί. Η επιστροφή στο F-35 απαιτεί αμερικανικές νομικές και πολιτικές αποφάσεις, καθώς και αντιμετώπιση των αντιδράσεων στο Κογκρέσο.
Η μεγάλη μάχη τώρα αρχίζει
Οι δηλώσεις Güçlüer δείχνουν πάντως κάτι σημαντικό:
στην Τουρκία έχει επιστρέψει η προσδοκία ότι το κεφάλαιο F-35 μπορεί να ανοίξει ξανά.
Πριν από λίγα χρόνια, η συζήτηση αφορούσε αποκλειστικά τον αποκλεισμό της Άγκυρας.
Σήμερα, με τον Trump στον Λευκό Οίκο, την αμερικανική επανεξέταση σε εξέλιξη και τους κινητήρες του KAAN να λαμβάνουν το πράσινο φως, τουρκικοί κύκλοι θεωρούν ότι δημιουργείται νέο παράθυρο ευκαιρίας.
Ο ισχυρισμός ότι ένα από τα έξι F-35 συνετρίβη παραμένει ανεπιβεβαίωτος. Το γεγονός όμως ότι η Τουρκία συζητά ξανά ανοιχτά για τα υπόλοιπα αεροσκάφη είναι από μόνο του ενδεικτικό της αλλαγής κλίματος.
Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν η Άγκυρα θέλει τα F-35.
Είναι τι θα πρέπει να δώσει στο ζήτημα των S-400, τι θα δεχθεί το αμερικανικό Κογκρέσο και αν η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να επαναφέρει ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα εξοπλιστικά ζητήματα των τελευταίων ετών στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας.