Σε νέα κλιμάκωση της πολεμικής ρητορικής απέναντι σε Ελλάδα και Ισραήλ προχωρούν τουρκικά μέσα ενημέρωσης και αναλυτές, επιχειρώντας να συνδέσουν σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό μέτωπο την ελληνική «Ασπίδα του Αχιλλέα», την αμυντική συνεργασία Αθήνας–Ιερουσαλήμ, τις πυρηνικές φιλοδοξίες της Τουρκίας και τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις.
Οι χαρακτηριστικοί τίτλοι που κυκλοφορούν είναι αποκαλυπτικοί για το κλίμα που καλλιεργείται:
«Η πυρηνική κίνηση της Τουρκίας συγκλονίζει το Ισραήλ! Πανικός στο Τελ Αβίβ!»
«Η Ασπίδα του Αχιλλέα είναι στρατιωτική συμμαχία! Ο Μετέ Γιαράρ αποκωδικοποιεί τη συμμαχία που σχηματίστηκε στη Μεσόγειο!»
«Ο ισραηλινός στρατός βρίσκεται σε τραγική κατάσταση! Ακόμη και οι αξιωματικοί δεν αντέχουν άλλο!»
Τρεις τίτλοι, τρία διαφορετικά ζητήματα, αλλά ένα κοινό τουρκικό αφήγημα: η Άγκυρα βρίσκεται απέναντι σε έναν υπό διαμόρφωση άξονα Ελλάδας–Ισραήλ, όμως παρουσιάζεται ως δύναμη που διαθέτει απαντήσεις και περιθώρια κλιμάκωσης.
«Η πυρηνική κίνηση της Τουρκίας συγκλονίζει το Ισραήλ»
Η πρώτη ανάλυση κινείται γύρω από το πιο ευαίσθητο ίσως ζήτημα για την ασφάλεια ολόκληρης της Μέσης Ανατολής: την πυρηνική ισορροπία.
Η μετάφραση του τουρκικού τίτλου είναι χαρακτηριστική:
«Η πυρηνική κίνηση της Τουρκίας συγκλονίζει το Ισραήλ! Πανικός στο Τελ Αβίβ!»
Πρόκειται για διατύπωση σχεδιασμένη να δημιουργήσει την εικόνα μιας Άγκυρας που έχει αποκτήσει τη δυνατότητα να αλλάξει τους συσχετισμούς ισχύος απέναντι στο Ισραήλ.
Χρειάζεται, ωστόσο, μια κρίσιμη διευκρίνιση: δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη πληροφορία ότι η Τουρκία διαθέτει πυρηνικό όπλο.
Η συζήτηση τροφοδοτείται από τη ρητορική της Άγκυρας για τη μελλοντική πυρηνική αρχιτεκτονική της περιοχής, αλλά και από τις σχέσεις της Τουρκίας με χώρες που διαθέτουν πυρηνικές δυνατότητες.
Ήδη από τον Φεβρουάριο, τουρκικά μέσα είχαν παρουσιάσει ως «σήμα» ακόμη και τη στάση του Χακάν Φιντάν όταν ρωτήθηκε για το πυρηνικό ζήτημα, γράφοντας ότι η συζήτηση είχε προκαλέσει ανησυχία σε Αθήνα και Τελ Αβίβ.
Το ενδιαφέρον εδώ δεν είναι μόνο το στρατιωτικό σκέλος.
Είναι κυρίως ο επικοινωνιακός πόλεμος.
Η Άγκυρα γνωρίζει ότι οποιαδήποτε αναφορά σε «τουρκική πυρηνική επιλογή» αγγίζει μία από τις βαθύτερες στρατηγικές ευαισθησίες του Ισραήλ.
Και τουρκικά μέσα αξιοποιούν ακριβώς αυτή την ευαισθησία για να παρουσιάσουν την Τουρκία ως ανερχόμενη δύναμη που μπορεί να υποχρεώσει το Ισραήλ να επανασχεδιάσει την περιφερειακή του στρατηγική.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» μπαίνει στο στόχαστρο
Ακόμη πιο άμεση για την Ελλάδα είναι η δεύτερη ανάλυση:
«Η Ασπίδα του Αχιλλέα είναι στρατιωτική συμμαχία!»
Η διατύπωση δεν είναι τυχαία.
Η Τουρκία παρακολουθεί με εξαιρετικά μεγάλη προσοχή τη νέα ελληνική πολυστρωματική αεράμυνα και ιδιαίτερα τη βαθιά εμπλοκή του Ισραήλ στην οικοδόμησή της.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» συνδέεται με συστήματα όπως David’s Sling, BARAK MX, SPYDER, προηγμένα ραντάρ και ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου, δημιουργώντας ένα σαφώς πιο σύνθετο περιβάλλον για οποιονδήποτε θα επιχειρούσε αεροπορική ή πυραυλική προσβολή ελληνικού εδάφους.
Για την Αθήνα πρόκειται για πρόγραμμα αποτροπής και προστασίας της ελληνικής επικράτειας.
Μέρος όμως του τουρκικού μιντιακού και αναλυτικού συστήματος επιχειρεί να το παρουσιάσει ως κάτι πολύ μεγαλύτερο:
ως τον στρατιωτικό πυρήνα ενός άξονα Ελλάδας–Ισραήλ–Κύπρου με κατεύθυνση την Τουρκία.
Και εδώ εμφανίζεται ο γνωστός Τούρκος αναλυτής ασφαλείας Μετέ Γιαράρ.
Μετέ Γιαράρ: «Κάπου θα συγκρουστούμε με την Ελλάδα»
Οι τοποθετήσεις του Γιαράρ είναι ενδεικτικές της σκλήρυνσης του δημόσιου λόγου στην Τουρκία.
Μετά τη συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ο Τούρκος αναλυτής υποστήριξε σε τηλεοπτική του εμφάνιση ότι η Ελλάδα εκτιμά πως με τα Rafale και τα ισραηλινά συστήματα μπορεί να αποκτήσει πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας.
Και προχώρησε ακόμη περισσότερο.
Υποστήριξε ότι Ελλάδα και Τουρκία θα συγκρουστούν «κάπου» στο μέλλον και ότι η Αθήνα θα οδηγηθεί σε αυτή τη δοκιμή από τρίτους.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση είναι εξαιρετικά σοβαρή.
Δεν προέρχεται από κυβερνητική ανακοίνωση και δεν αποτελεί επίσημη τουρκική πρόβλεψη πολέμου.
Δείχνει όμως το είδος της συζήτησης που διεξάγεται πλέον σε τμήμα των τουρκικών ΜΜΕ.
Η ελληνική αμυντική ενίσχυση δεν παρουσιάζεται ως αυτονόητο δικαίωμα μιας χώρας να προστατεύσει την επικράτειά της, αλλά ως πιθανή προετοιμασία μελλοντικής αναμέτρησης.
Γιατί φοβάται η Άγκυρα την «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Το πραγματικό ζήτημα για την Τουρκία δεν είναι μόνο ότι η Ελλάδα αγοράζει νέους πυραύλους.
Είναι ότι επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα αισθητήρων, ραντάρ, αναχαιτιστών και διοίκησης, στο οποίο διαφορετικά συστήματα θα λειτουργούν ως μία ενιαία αμυντική αρχιτεκτονική.
Αυτό αλλάζει τη στρατιωτική εξίσωση.
Δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα «κλείνει» αυτομάτως τον εναέριο χώρο του Αιγαίου ούτε ότι εξουδετερώνει τις σημαντικές δυνατότητες της Τουρκίας.
Σημαίνει όμως ότι, εφόσον το πρόγραμμα υλοποιηθεί όπως σχεδιάζεται, ανεβαίνει δραστικά το κόστος και η πολυπλοκότητα οποιουδήποτε εχθρικού αεροπορικού, πυραυλικού ή μη επανδρωμένου πλήγματος.
Και υπάρχει ένας ακόμη παράγοντας που ενοχλεί ιδιαίτερα την Άγκυρα:
το Ισραήλ.
Το Ισραήλ μπαίνει βαθιά στην ελληνική αμυντική αρχιτεκτονική
Η συνεργασία Αθήνας–Ιερουσαλήμ δεν περιορίζεται πλέον σε ασκήσεις ή μεμονωμένες αγορές οπλικών συστημάτων.
Αφορά αεράμυνα, μη επανδρωμένα συστήματα, πυραύλους, κυβερνοάμυνα, τεχνολογία και ανταλλαγή επιχειρησιακής τεχνογνωσίας.
Αναλύσεις για την Ανατολική Μεσόγειο επισημαίνουν ότι η στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ έχει πλέον εξελιχθεί σε σημαντικό παράγοντα των περιφερειακών ισορροπιών.
Ακόμη και ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ έχει δηλώσει ότι η Άγκυρα παρακολουθεί στενά τις στρατιωτικές δραστηριότητες που αναπτύσσονται μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ.
Άρα, πίσω από τον προκλητικό τίτλο περί «στρατιωτικής συμμαχίας» υπάρχει ένας πραγματικός τουρκικός προβληματισμός:
μέχρι πού μπορεί να φτάσει η στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας και Ισραήλ;
«Ο ισραηλινός στρατός βρίσκεται σε τραγική κατάσταση»
Το τρίτο σκέλος του τουρκικού αφηγήματος επιχειρεί να χτυπήσει την άλλη πλευρά της εξίσωσης: την εικόνα στρατιωτικής ισχύος του Ισραήλ.
Η μετάφραση του τίτλου είναι:
«Ο ισραηλινός στρατός βρίσκεται σε τραγική κατάσταση! Ακόμη και οι αξιωματικοί δεν αντέχουν άλλο!»
Και εδώ απαιτείται διάκριση ανάμεσα στη δραματοποιημένη διατύπωση των τουρκικών μέσων και στο πραγματικό πρόβλημα.
Το Ισραήλ πράγματι αντιμετωπίζει σοβαρή πίεση στο ανθρώπινο δυναμικό των IDF μετά από παρατεταμένες και πολυμέτωπες στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Δημοσιεύματα που επικαλούνται τον Ισραηλινό δημοσιογράφο Αβί Ασκενάζι και τη Maariv περιγράφουν μεγάλη καταπόνηση μονίμων και εφέδρων, αυξημένες ημέρες εφεδρικής υπηρεσίας και προβλήματα στελέχωσης.
Αυτό όμως απέχει πολύ από το να σημαίνει ότι «ο ισραηλινός στρατός καταρρέει».
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η επικοινωνιακή τεχνική.
Ένα υπαρκτό πρόβλημα —η κόπωση του ανθρώπινου δυναμικού— μετατρέπεται σε τίτλο συνολικής στρατιωτικής αποσύνθεσης.
Το διπλό τουρκικό μήνυμα: «Η Ελλάδα περικυκλώνει – Το Ισραήλ εξαντλείται»
Αν κάποιος δει μαζί τους τρεις τίτλους, η επικοινωνιακή στρατηγική γίνεται ξεκάθαρη.
Το τουρκικό κοινό καλείται να πιστέψει ταυτόχρονα ότι:
η Ελλάδα και το Ισραήλ δημιουργούν μια επικίνδυνη στρατιωτική συμμαχία εναντίον της Τουρκίας,
αλλά και ότι
το Ισραήλ είναι εξαντλημένο, φοβισμένο από τις τουρκικές κινήσεις και αντιμέτωπο με σοβαρά εσωτερικά στρατιωτικά προβλήματα.
Οι δύο αφηγήσεις φαίνονται αντιφατικές.
Στην πραγματικότητα, όμως, εξυπηρετούν τον ίδιο στόχο.
Η πρώτη δημιουργεί αίσθηση εξωτερικής απειλής.
Η δεύτερη δημιουργεί αίσθηση τουρκικής υπεροχής.
Το μήνυμα προς την τουρκική κοινή γνώμη είναι:
«Μας περικυκλώνουν επειδή μας φοβούνται — αλλά έχουμε τη δύναμη να τους αντιμετωπίσουμε».
Από το Αιγαίο μέχρι τη Μέση Ανατολή
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η τουρκική στρατηγική σκέψη τείνει να αντιμετωπίζει πλέον Αιγαίο, Κύπρο, Ανατολική Μεσόγειο, Συρία και Ισραήλ ως αλληλοσυνδεόμενα μέτωπα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ο παραδοσιακός ανταγωνιστής της Τουρκίας στο Αιγαίο.
Παρουσιάζεται ως μέρος ενός ευρύτερου περιφερειακού πλέγματος που περιλαμβάνει το Ισραήλ και την Κύπρο.
Και η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποκτά γι’ αυτό ιδιαίτερο συμβολισμό.
Για την Αθήνα είναι ασπίδα αποτροπής.
Για συγκεκριμένους Τούρκους αναλυτές είναι η υλική απόδειξη μιας νέας στρατιωτικής αρχιτεκτονικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η μεγάλη εικόνα
Η νέα ρητορική των τουρκικών μέσων πρέπει να παρακολουθείται όχι επειδή κάθε τηλεοπτικός τίτλος αποτελεί επίσημη θέση της Άγκυρας, αλλά επειδή αποκαλύπτει πώς οικοδομείται σταδιακά ένα πολιτικό και κοινωνικό αφήγημα απειλής.
Ελλάδα και Ισραήλ παρουσιάζονται ως συνεργαζόμενοι αντίπαλοι.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» βαφτίζεται «στρατιωτική συμμαχία».
Οι πυρηνικές συζητήσεις παρουσιάζονται ως τουρκικό χαρτί που προκαλεί «πανικό» στο Ισραήλ.
Και τα υπαρκτά προβλήματα στελέχωσης των IDF μετατρέπονται σε εικόνα «κατάρρευσης του ισραηλινού στρατού».
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο δεν είναι ένας μεμονωμένος προκλητικός τίτλος.
Είναι η σταδιακή σύνδεση όλων αυτών των θεμάτων σε μία ενιαία ιστορία:
ότι η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ελληνικό–ισραηλινό άξονα και πρέπει να προετοιμάζεται για την επόμενη μεγάλη αναμέτρηση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και όταν στο ίδιο δημόσιο περιβάλλον ακούγονται πλέον εκτιμήσεις ότι «κάπου Ελλάδα και Τουρκία θα συγκρουστούν», τότε η ρητορική παύει να αποτελεί απλό τηλεοπτικό θόρυβο.
Μετατρέπεται σε στοιχείο που Αθήνα και Ιερουσαλήμ οφείλουν να παρακολουθούν εξαιρετικά προσεκτικά.