Νέα διάσταση αποκτά η στρατηγική σχέση Κύπρου–Ισραήλ, καθώς ισραηλινές αμυντικές εταιρείες εμφανίζονται να εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο εγκατάστασης δραστηριοτήτων στην Κυπριακή Δημοκρατία, με στόχο να αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα και, δυνητικά, στο χρηματοδοτικό πρόγραμμα SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το θέμα βρέθηκε στο τραπέζι των συνομιλιών που είχε στη Λευκωσία ο Ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτζογκ με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, στο πλαίσιο μονοήμερης επίσκεψης εργασίας.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν επίσης η αμυντική συνεργασία, οι νέες κυπριακές προμήθειες ισραηλινών οπλικών συστημάτων, η ενεργειακή συνεργασία και το Great Sea Interconnector.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: Κύπρος και Ισραήλ επιχειρούν να μετατρέψουν τη γεωγραφική τους εγγύτητα σε στρατηγικό, αμυντικό και βιομηχανικό πλεονέκτημα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γιατί το SAFE αποκτά τεράστια σημασία για την Κύπρο
Η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση έως 1,18 δισ. ευρώ μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE, δηλαδή του «Security Action for Europe».
Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίξει αμυντικές επενδύσεις των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να ενισχύσει την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανική βάση.
Η Κύπρος έχει ήδη υποβάλει το επενδυτικό της σχέδιο, ενώ το σχετικό χρηματοδοτικό πλαίσιο έχει εγκριθεί.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να δημιουργεί ενδιαφέρον στο Ισραήλ.
Ισραηλινές αμυντικές εταιρείες εξετάζουν κατά πόσο μία παραγωγική ή εταιρική παρουσία στην Κύπρο θα μπορούσε να τους δώσει καλύτερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα.
Ωστόσο, εδώ υπάρχει μία κρίσιμη λεπτομέρεια.
Η εγκατάσταση μιας ισραηλινής εταιρείας στην Κύπρο δεν σημαίνει αυτομάτως και ανεμπόδιστη πρόσβαση στα κονδύλια SAFE.
Οι αυστηροί κανόνες του SAFE
Οι κανόνες του ευρωπαϊκού προγράμματος προβλέπουν ότι οι βασικοί ανάδοχοι πρέπει, κατά κανόνα, να είναι εγκατεστημένοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να διαθέτουν εκεί τις βασικές δομές διοίκησής τους.
Επιπλέον, εταιρείες που ελέγχονται από οντότητες τρίτων χωρών μπορεί να υποβληθούν σε ελέγχους ή να χρειαστούν ειδικές εγγυήσεις από το κράτος στο οποίο εγκαθίστανται.
Παράλληλα, η αξία εξαρτημάτων που προέρχονται εκτός ΕΕ δεν μπορεί να ξεπερνά το 35% του συνολικού εκτιμώμενου κόστους των εξαρτημάτων.
Σύμφωνα με πηγή από τον χώρο της αμυντικής βιομηχανίας που επικαλείται το Cyprus Mail, μία εταιρεία που θεωρείται πλήρως ευρωπαϊκή μπορεί να έχει πολύ πιο εύκολη πρόσβαση σε διαγωνισμούς SAFE.
Αντίθετα, όταν πίσω από μία φαινομενικά ευρωπαϊκή εταιρεία υπάρχει σημαντικό κεφάλαιο ή έλεγχος από χώρα εκτός ΕΕ, οι κανόνες γίνονται σαφώς πιο σύνθετοι.
Το ισραηλινό μοντέλο μέσω ευρωπαϊκών συνεργασιών
Το Ισραήλ, πάντως, έχει ήδη σημαντική εμπειρία σε αυτό το μοντέλο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Rafael, η οποία κατέχει ποσοστό 20% στην EuroSpike μαζί με τις γερμανικές Rheinmetall και Diehl Defence.
Η κοινοπραξία είναι υπεύθυνη για την παραγωγή και εμπορία των πυραύλων Spike στην ευρωπαϊκή αγορά.
Πιο πρόσφατα, η Rafael, το κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας και η ισραηλινής προέλευσης Aurelius Capital υπέγραψαν επιστολή πρόθεσης για την απόκτηση του εργοστασίου της Volkswagen στο Osnabrück, με στόχο μελλοντική παραγωγή αμυντικού υλικού, μεταξύ άλλων και εξαρτημάτων για συστήματα αεράμυνας.
Το μοντέλο αυτό δείχνει ότι η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία επιχειρεί να διευρύνει το αποτύπωμά της στην Ευρώπη μέσω εταιρικών σχημάτων και παραγωγικών βάσεων εντός της ΕΕ.
Και η Κύπρος μπορεί πλέον να αποτελέσει έναν ακόμη τέτοιο κόμβο.
Η γεωπολιτική διάσταση: Κύπρος–Ισραήλ απέναντι σε νέα περιφερειακά δεδομένα
Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων Μιχάλης Σταυρινός υπογράμμισε ότι η χρονική συγκυρία της επίσκεψης Χέρτζογκ είναι ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά λόγω των εξελίξεων στην περιοχή και της ενισχυμένης παρουσίας της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο ίδιος συνέδεσε τη συνεργασία Κύπρου και Ισραήλ στο Great Sea Interconnector, τον ευρωπαϊκό νότιο ενεργειακό διάδρομο και την έμμεση αμυντική κάλυψη που προσφέρει το ευρύτερο πλέγμα συνεργασίας με Ελλάδα και Ισραήλ.
Κατά την ανάλυσή του, τα στοιχεία αυτά συνθέτουν μία μορφή «στρατηγικής ευθυγράμμισης» μεταξύ Λευκωσίας και Ιερουσαλήμ.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη νέα συμφωνία κοινής άμυνας της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η στενότερη συνεργασία Κύπρου–Ισραήλ μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο σε νέες περιφερειακές συμμαχίες, περισσότερο ίσως από ό,τι θα μπορούσε να πετύχει μόνη της η συνεργασία της Κύπρου με την Ελλάδα.
Νέα ισραηλινά όπλα για την Κύπρο
Το Ισραήλ αποτελεί ήδη έναν από τους μεγαλύτερους προμηθευτές αμυντικού υλικού της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να παραμείνουν σε επαφή σχετικά με συγκεκριμένα νέα οπλικά συστήματα που θα μπορούσε να αποκτήσει η Κύπρος στο πλαίσιο του εξοπλιστικού της σχεδιασμού.
Μεταξύ των συστημάτων που έχουν συζητηθεί βρίσκονται ακόμη και τα άρματα Merkava, ως πιθανή εναλλακτική επιλογή για την αντικατάσταση παλαιότερων τεθωρακισμένων.
Η Κύπρος έχει ήδη προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε σημαντική αναβάθμιση της αεράμυνάς της, με την απόκτηση Barak MX και σύγχρονων ισραηλινών ραντάρ, ενώ εξετάζονται και νέα επιθετικά ελικόπτερα.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: η Λευκωσία επιχειρεί να περάσει από ένα μοντέλο περιορισμένης άμυνας σε ένα σύγχρονο, πολυεπίπεδο σύστημα αποτροπής.
Great Sea Interconnector και «Αφροδίτη»
Στην ατζέντα Χέρτζογκ–Χριστοδουλίδη βρέθηκε επίσης η ανάπτυξη του κοιτάσματος φυσικού αερίου «Αφροδίτη», με Ισραηλινούς αξιωματούχους να εκτιμούν ότι η σχετική συμφωνία βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση.
Παράλληλα συζητήθηκε η πρόοδος του Great Sea Interconnector, του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης που συνδέει ενεργειακά Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ.
Το έργο αποκτά πλέον όχι μόνο οικονομική αλλά και στρατηγική και γεωπολιτική διάσταση, καθώς εντάσσεται στο ευρύτερο πλέγμα συνεργασίας της Ανατολικής Μεσογείου.
Η σχέση Χριστοδουλίδη–Χέρτζογκ
Ο Ισραηλινός πρόεδρος χρησιμοποίησε θερμά λόγια για την Κύπρο και προσωπικά για τον Νίκο Χριστοδουλίδη, τον οποίο χαρακτήρισε «μεγάλο φίλο του Ισραήλ».
Παράλληλα εξέφρασε την επιθυμία να υπάρξει κάποτε τριμερής συνάντηση μεταξύ Κύπρου, Ισραήλ και Λιβάνου, λέγοντας ότι μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να συμβάλει στην ειρήνη στην περιοχή.
Η αναφορά παρουσιάστηκε ως προσωπική επιθυμία και όχι ως ήδη συμφωνημένη διπλωματική πρωτοβουλία.
Το μεγάλο στοίχημα για τη Λευκωσία
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Κύπρος επιχειρεί πλέον να αξιοποιήσει ταυτόχρονα τη θέση της ως κράτος-μέλος της ΕΕ και τη στρατηγική συνεργασία της με το Ισραήλ.
Αν ισραηλινές αμυντικές εταιρείες εγκατασταθούν τελικά στο νησί με ουσιαστική παραγωγική παρουσία, τότε η Κύπρος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κόμβο αμυντικής βιομηχανίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ταυτόχρονα, η Λευκωσία θα ενισχύσει τη δική της πρόσβαση σε ισραηλινή τεχνολογία, θα αναβαθμίσει την αμυντική της βιομηχανική βάση και θα συνδεθεί βαθύτερα με τα νέα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Το SAFE, τα Barak MX, ο Great Sea Interconnector και οι νέες ισραηλινές επενδύσεις δεν είναι πλέον μεμονωμένες κινήσεις. Συνθέτουν ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο που φέρνει Κύπρο και Ισραήλ ακόμη πιο κοντά σε μία Ανατολική Μεσόγειο που αλλάζει ταχύτατα.