Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από τον ρόλο του περιφερειακού ενεργειακού κόμβου σε εκείνον του στρατηγικού διαδρόμου που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που έστειλε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, στο Great Sea Interconnector και στη γενικότερη ενεργειακή σύγκλιση Ελλάδας–ΗΠΑ.
Η πιο χαρακτηριστική του φράση ήταν απολύτως σαφής:
«Αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας στην περιοχή και περιορίζει τον ρόλο της Τουρκίας και της Ρωσίας».
Και αυτή η διατύπωση αποτυπώνει με τον πιο άμεσο τρόπο τη γεωπολιτική διάσταση του νέου ενεργειακού χάρτη.
Η Αλεξανδρούπολη γίνεται πύλη αμερικανικού LNG
Στην καρδιά του σχεδιασμού βρίσκεται η Αλεξανδρούπολη.
Ο κ. Παπασταύρου τη χαρακτήρισε «πύλη εισόδου» αμερικανικού φυσικού αερίου προς τον Κάθετο Διάδρομο.
Η σημασία της είναι τεράστια.
Για δεκαετίες, το φυσικό αέριο έρεε κυρίως από τον Βορρά προς τον Νότο, με την Ευρώπη να εξαρτάται από ενεργειακές ροές που είχαν αφετηρία τη Ρωσία.
Τώρα επιχειρείται η αντιστροφή αυτής της γεωγραφίας.
Από τον Νότο προς τον Βορρά.
Από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Κεντρική Ευρώπη.
Αυτό σημαίνει ότι η χώρα αποκτά έναν εντελώς διαφορετικό ρόλο: δεν είναι πια μόνο καταναλωτής ή διέλευση, αλλά σημείο εισόδου και αναδιανομής ενέργειας.
Ο Κάθετος Διάδρομος χτυπά δύο γεωπολιτικά κέντρα
Η δήλωση Παπασταύρου για περιορισμό του ρόλου Τουρκίας και Ρωσίας δεν είναι τυχαία.
Η Ρωσία χάνει μέρος της παραδοσιακής ενεργειακής επιρροής της στην Ευρώπη.
Η Τουρκία, από την άλλη, βλέπει να διαμορφώνεται ένας μεγάλος ενεργειακός άξονας που δεν περνά υποχρεωτικά από το δικό της έδαφος.
Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Για χρόνια, η Άγκυρα επένδυσε στην ιδέα ότι μπορεί να εξελιχθεί σε βασικό ενεργειακό hub μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Ο Κάθετος Διάδρομος προσφέρει στην Ελλάδα μία ανταγωνιστική διαδρομή.
Αμερικανικό LNG μέσω Αλεξανδρούπολης, ελληνικά δίκτυα και κατεύθυνση προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
Η γεωπολιτική αξία είναι προφανής.
GSI: Η Meridiam αλλάζει τα δεδομένα
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
Ο κ. Παπασταύρου αναφέρθηκε στην είσοδο της γαλλικής Meridiam στο έργο, σημειώνοντας ότι η συμμετοχή της επιβεβαιώνει τη βιωσιμότητά του.
Η παρουσία ενός μεγάλου γαλλικού επενδυτικού ομίλου δεν έχει μόνο οικονομική σημασία.
Έχει και γεωπολιτική.
Ο GSI αποκτά πλέον ισχυρότερο ευρωπαϊκό αποτύπωμα και ενισχύεται πολιτικά απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Σύμφωνα με τον υπουργό, μετά την είσοδο της Meridiam ολοκληρώθηκαν οι απαραίτητες ρυθμιστικές και κανονιστικές διαδικασίες και το έργο προχωρά «με σχέδιο και αποφασιστικότητα».
«Καμία άδεια από την Τουρκία»
Το πιο καθαρό μήνυμα προς την Άγκυρα ήρθε σε μία μόνο φράση.
«Άδεια ή οτιδήποτε παρεμφερές άδειας, δεν υπάρχει περίπτωση γιατί δεν προβλέπεται. Τελεία και παύλα».
Με αυτή τη διατύπωση, ο Παπασταύρου απέρριψε πλήρως την τουρκική επιχειρηματολογία ότι οι έρευνες για την πόντιση του καλωδίου θα πρέπει να εξαρτώνται από έγκριση της Άγκυρας.
Η ελληνική θέση είναι σαφής:
ενημέρωση όπου απαιτείται από τις διαδικασίες, ναι – άδεια από την Τουρκία, όχι.
Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο το GSI μετατρέπεται από τεχνικό έργο σε ζήτημα κυριαρχίας και θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Η επίσκεψη Ρούμπιο έρχεται σε κρίσιμη στιγμή
Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ετοιμάζεται για την επίσκεψή του στην Ελλάδα.
Ο Παπασταύρου χαρακτήρισε τη συγκυρία ως απόδειξη του ιστορικά υψηλού επιπέδου των ελληνοαμερικανικών σχέσεων.
Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί.
Ο Ρούμπιο γνωρίζει πολύ καλά τα θέματα της Ανατολικής Μεσογείου και εδώ και χρόνια συνδέει ενέργεια, ασφάλεια και περιφερειακές συμμαχίες.
Η παρουσία του στην Αθήνα προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε έργα όπως ο Κάθετος Διάδρομος και ο GSI.
Η ενέργεια γίνεται εργαλείο στρατηγικής ισχύος
Η Ελλάδα δεν επιχειρεί απλώς να αυξήσει τις ενεργειακές επενδύσεις.
Επιχειρεί να αλλάξει τη θέση της στον γεωπολιτικό χάρτη.
Αυτό φαίνεται και από το αυξημένο αμερικανικό ενδιαφέρον για έρευνες υδρογονανθράκων.
Η προοπτική νέας ερευνητικής γεώτρησης από κοινοπραξία με συμμετοχή ExxonMobil, Energean και HELLENiQ ENERGY ενισχύει την αίσθηση ότι η ελληνική αγορά μπαίνει ξανά στον διεθνή ενεργειακό χάρτη.
Και η παρουσία αμερικανικών εταιρειών προσδίδει επιπλέον πολιτικό βάρος.
GSI και Κάθετος Διάδρομος: Δύο πλευρές του ίδιου σχεδίου
Ουσιαστικά, η Ελλάδα χτίζει δύο παράλληλους ενεργειακούς άξονες.
Ο πρώτος είναι βόρειος:
Αλεξανδρούπολη – Βουλγαρία – Ρουμανία – Κεντρική Ευρώπη.
Ο δεύτερος είναι νότιος και ανατολικός:
Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ μέσω GSI.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ενεργειακό πλέγμα που συνδέει ΗΠΑ, Ευρώπη και Ανατολική Μεσόγειο.
Και όσο αυτά τα δίκτυα ενισχύονται, τόσο περιορίζεται η δυνατότητα τρίτων χωρών να λειτουργούν ως αποκλειστικοί διαμεσολαβητές.
Το μήνυμα προς την Τουρκία
Η δήλωση Παπασταύρου για περιορισμό του ρόλου της Τουρκίας είναι ίσως η πιο πολιτική διάσταση της παρέμβασής του.
Δεν σημαίνει ότι η Άγκυρα παύει να αποτελεί σημαντικό ενεργειακό παράγοντα.
Σημαίνει όμως ότι η Ευρώπη αποκτά περισσότερες επιλογές.
Και οι περισσότερες επιλογές μειώνουν την εξάρτηση.
Αυτό είναι το πραγματικό παιχνίδι ισχύος.
Η Ελλάδα ως ενεργειακή πύλη
Η Αθήνα φαίνεται να ποντάρει σε μία νέα στρατηγική ταυτότητα.
Ενεργειακή πύλη, κόμβος LNG, ηλεκτρική γέφυρα προς Κύπρο και Ισραήλ και βασικός διάδρομος προς τα Βαλκάνια.
Αν τα έργα αυτά προχωρήσουν όπως σχεδιάζονται, η γεωπολιτική αξία της χώρας αυξάνεται σημαντικά.
Και το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν πρόκειται για ένα μόνο έργο.
Πρόκειται για ένα δίκτυο.
Κάθετος Διάδρομος, GSI, Αλεξανδρούπολη, αμερικανικό LNG και νέες έρευνες υδρογονανθράκων συνθέτουν ένα ενιαίο στρατηγικό παζλ.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μήνυμα της παρέμβασης Παπασταύρου:
η Ελλάδα επιχειρεί να μετατραπεί από ενεργειακό άκρο της Ευρώπης σε μία από τις βασικές πύλες της.