Μία από τις πιο φιλόδοξες προτάσεις των τελευταίων δεκαετιών για την αναγέννηση της ελληνικής ναυπηγικής και αμυντικής βιομηχανίας βρίσκεται πλέον στο τραπέζι: ένα δεσμευτικό 15ετές πρόγραμμα κατασκευής πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων στην Ελλάδα, με κοινό σχεδιασμό Ελλάδας και Κύπρου, υψηλή εγχώρια συμμετοχή και ξεκάθαρο εξαγωγικό προσανατολισμό.
Η πρόταση της Ένωσης Ελληνικών Ναυπηγείων δεν αφορά απλώς την κάλυψη μελλοντικών αναγκών του Πολεμικού Ναυτικού.
Φιλοδοξεί να δημιουργήσει κάτι πολύ μεγαλύτερο: έναν μόνιμο ναυπηγικό και αμυντικό πυλώνα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, ικανό να σχεδιάζει, να ναυπηγεί, να εξοπλίζει και τελικά να εξάγει σύγχρονες πολεμικές πλατφόρμες.
Και το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι αυτή τη φορά η πρόταση δεν στηρίζεται μόνο σε εθνικούς πόρους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του European Defence Industry Programme – EDIP, ανοίγει ένα νέο χρηματοδοτικό παράθυρο που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Αθήνα και τη Λευκωσία να μετατρέψουν τη θεωρία σε πραγματική βιομηχανική παραγωγή.
Το μεγάλο στοίχημα: 15 χρόνια σταθερών παραγγελιών
Η βασική φιλοσοφία της πρότασης είναι απλή αλλά καθοριστική.
Καμία σοβαρή ναυπηγική αμυντική βιομηχανία δεν μπορεί να επιβιώσει με αποσπασματικές παραγγελίες.
Τα ναυπηγεία χρειάζονται προβλεψιμότητα, σταθερό φόρτο εργασίας, διαδοχικές ναυπηγήσεις και κυρίως έναν μακροχρόνιο εθνικό σχεδιασμό που να τους επιτρέπει να επενδύουν σε ανθρώπους, μηχανήματα, νέες τεχνολογίες και αλυσίδες προμηθευτών.
Αυτό ακριβώς υπογράμμισε ο πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Ναυπηγείων, Πάνος Ξενοκώστας, προτείνοντας ένα εγκεκριμένο και δεσμευτικό πρόγραμμα 15ετούς διάρκειας.
Το μοντέλο αυτό έχει εφαρμοστεί διεθνώς.
Η Νότια Κορέα μετέτρεψε τη ναυπηγική βιομηχανία σε στρατηγικό εθνικό πυλώνα και εξελίχθηκε μέσα σε λίγες δεκαετίες σε παγκόσμια ναυπηγική υπερδύναμη.
Η Τουρκία ακολούθησε διαφορετική αλλά αντίστοιχα μακροπρόθεσμη πορεία με το πρόγραμμα MILGEM, περνώντας σταδιακά από την αγορά ξένων πολεμικών πλοίων στη σχεδίαση, παραγωγή και εξαγωγή δικών της κορβετών και φρεγατών.
Το ερώτημα είναι γιατί η Ελλάδα να μην ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο.
Από πελάτης σε παραγωγό
Για δεκαετίες η Ελλάδα υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους αγοραστές αμυντικού υλικού στην Ευρώπη.
Δισεκατομμύρια ευρώ κατευθύνθηκαν στην αγορά πλοίων, υποβρυχίων, αεροσκαφών, πυραύλων και ηλεκτρονικών συστημάτων από το εξωτερικό.
Το αποτέλεσμα ήταν η απόκτηση ισχυρών επιχειρησιακών δυνατοτήτων, αλλά όχι πάντα η δημιουργία αντίστοιχης εγχώριας βιομηχανικής βάσης.
Η νέα πρόταση επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη σχέση.
Ο στόχος δεν είναι η Ελλάδα να σταματήσει να συνεργάζεται με κορυφαίους ξένους οίκους. Αντίθετα, είναι η συνεργασία αυτή να μεταφερθεί μέσα στην Ελλάδα.
Δηλαδή οι ξένες τεχνολογίες να ενσωματώνονται σε πλοία που θα ναυπηγούνται σε ελληνικές εγκαταστάσεις, με συμμετοχή ελληνικών εταιρειών και με σταδιακή μεταφορά τεχνογνωσίας.
Αυτό είναι και το μοντέλο που μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική στρατηγική αυτονομία.
Ελλάδα και Κύπρος σε κοινό ναυπηγικό σχεδιασμό
Η ιδιαίτερη διάσταση του σχεδίου βρίσκεται στη δυνατότητα συνδυασμού των αναγκών Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι δύο χώρες μπορούν να κινηθούν προς κοινές προμήθειες, κοινά προγράμματα και κοινές βιομηχανικές επενδύσεις, δημιουργώντας μεγαλύτερη κλίμακα παραγωγής.
Αυτό έχει τεράστια σημασία.
Μία πλατφόρμα που σχεδιάζεται μόνο για δύο ή τρία πλοία είναι ακριβή.
Μία πλατφόρμα που σχεδιάζεται για μεγαλύτερη σειρά, με προοπτική εξαγωγών και σε τρίτες χώρες, αποκτά πολύ διαφορετική οικονομία κλίμακας.
Η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν έτσι να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας ευρύτερης ναυτικής βιομηχανικής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το 70% εγχώριας συμμετοχής αλλάζει τα δεδομένα
Ένα από τα πιο φιλόδοξα σημεία της πρότασης είναι ο στόχος για εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή άνω του 70%.
Αν επιτευχθεί, δεν θα μιλάμε απλώς για συναρμολόγηση ξένων σχεδίων.
Θα μιλάμε για ουσιαστική ελληνική συμμετοχή σε ηλεκτρονικά, επικοινωνίες, συστήματα μάχης, αισθητήρες, λογισμικό, υποσυστήματα, δομικά τμήματα και υποστήριξη κύκλου ζωής.
Γύρω από τα μεγάλα ναυπηγεία θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα εκατοντάδων μικρών και μεσαίων ελληνικών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με την Ένωση Ελληνικών Ναυπηγείων, έχουν ήδη χαρτογραφηθεί περισσότερες από 200 εταιρείες που μπορούν να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο μοντέλο.
Αυτό σημαίνει ότι η επένδυση δεν περιορίζεται σε ένα ναυπηγείο.
Δημιουργεί ολόκληρη βιομηχανική αλυσίδα: από το μέταλλο και τα ηλεκτρονικά μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη, το λογισμικό και τα προηγμένα οπλικά συστήματα.
Η συμφωνία με Hanwha και η προοπτική υποβρυχίων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η συνεργασία των ναυπηγείων της ONEX με τη νοτιοκορεατική Hanwha, η οποία διαθέτει σημαντική εμπειρία σε υποβρύχια και πολεμικά πλοία.
Η συνεργασία αυτή δημιουργεί προοπτικές για ναυπήγηση υποβρυχίων, φρεγατών και κορβετών στην Ελλάδα, με δυνατότητα ενσωμάτωσης αμερικανικών συστημάτων όπου απαιτούνται σχετικές άδειες.
Αν αυτό προχωρήσει σε μεγάλη κλίμακα, η Ελλάδα θα μπορούσε να επανέλθει σε έναν τομέα στον οποίο διαθέτει σημαντική ιστορική εμπειρία: την κατασκευή προηγμένων ναυτικών πλατφορμών στο εσωτερικό της χώρας.
Το ζητούμενο είναι να υπάρξει συνέχεια.
Χωρίς σταθερές παραγγελίες, οποιαδήποτε συνεργασία κινδυνεύει να μείνει περιορισμένη.
Με 15ετές πρόγραμμα, όμως, οι επενδύσεις αποκτούν οικονομική λογική.
Το EDIP μπορεί να γίνει ο μεγάλος επιταχυντής
Εδώ μπαίνει στην εξίσωση η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το European Defence Industry Programme δημιουργήθηκε για να ενισχύσει την παραγωγική ικανότητα της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και να στηρίξει κοινές προμήθειες μεταξύ κρατών-μελών.
Η μεγάλη διαφορά σε σχέση με παλαιότερα ευρωπαϊκά εργαλεία είναι ότι το EDIP δεν περιορίζεται μόνο στην έρευνα.
Στοχεύει και στην πραγματική παραγωγή, στην επέκταση βιομηχανικών υποδομών και στην ασφάλεια εφοδιασμού.
Για Ελλάδα και Κύπρο αυτό δημιουργεί μεγάλη ευκαιρία.
Οι δύο χώρες μπορούν να δημιουργήσουν κοινοπραξίες, να διεκδικήσουν χρηματοδότηση και να μειώσουν το δημοσιονομικό κόστος μεγάλων ναυπηγικών επενδύσεων.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του EDIP για την περίοδο 2025–2027 φθάνει το 1,5 δισ. ευρώ.
Το ποσό αυτό δεν μπορεί φυσικά να χρηματοδοτήσει μόνο του ένα πλήρες 15ετές ελληνικό πρόγραμμα, μπορεί όμως να λειτουργήσει ως καταλύτης για πολύ μεγαλύτερες επενδύσεις.
Το μεγάλο κέρδος: εξαγωγές
Η πραγματική επιτυχία του σχεδίου δεν θα κριθεί μόνο από το εάν η Ελλάδα κατασκευάζει τα δικά της πλοία.
Θα κριθεί από το εάν μπορεί να τα εξάγει.
Η πρόταση προβλέπει εξαρχής ότι οι ελληνικές πλατφόρμες θα μπορούν να απευθύνονται σε τρίτες χώρες, κυρίως στον νότιο και ανατολικό άξονα της Ευρώπης αλλά και σε συμμάχους εκτός ΕΕ.
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη στρατηγική ευκαιρία.
Πολλές χώρες αναζητούν σήμερα κορβέτες, περιπολικά, φρεγάτες, υποβρύχια και μη επανδρωμένα ναυτικά συστήματα.
Η διεθνής αγορά αμυντικών ναυπηγήσεων μεγαλώνει, καθώς τα κράτη επανεξοπλίζονται μετά από δεκαετίες υποεπένδυσης.
Η Ελλάδα διαθέτει γεωγραφική θέση, ναυτική παράδοση, εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό και πλέον ξανά ενεργές ναυπηγικές υποδομές.
Αυτό που της λείπει είναι η μακροχρόνια πολιτική απόφαση.
Το δίλημμα είναι πλέον στρατηγικό
Το 15ετές πρόγραμμα δεν αποτελεί απλώς βιομηχανική πρόταση.
Είναι μία επιλογή για το ποια Ελλάδα θέλουμε να υπάρχει σε 15 ή 20 χρόνια.
Μία Ελλάδα που συνεχίζει να αγοράζει σχεδόν τα πάντα από το εξωτερικό ή μία Ελλάδα που σχεδιάζει, παράγει, υποστηρίζει και εξάγει αμυντικά συστήματα.
Η γεωπολιτική συγκυρία δημιουργεί ίσως τη μεγαλύτερη ευκαιρία των τελευταίων δεκαετιών.
Η Ευρώπη επανεξοπλίζεται. Οι αμυντικοί προϋπολογισμοί αυξάνονται. Η ζήτηση για ναυτικές πλατφόρμες μεγαλώνει. Η Ελλάδα διαθέτει ξανά λειτουργικά ναυπηγεία και δυνατότητα διεθνών συνεργασιών.
Αν υπάρξει τώρα ένα σταθερό 15ετές πρόγραμμα, η χώρα μπορεί να μετατραπεί από μόνιμο αγοραστή σε πραγματικό παραγωγό ναυτικής ισχύος.
Και αυτό δεν αφορά μόνο το Πολεμικό Ναυτικό.
Αφορά την οικονομία, την τεχνολογία, τις θέσεις εργασίας, την εθνική αυτονομία και πάνω απ’ όλα τη δυνατότητα της Ελλάδας να γνωρίζει ότι σε μία κρίσιμη περίοδο τα πλοία, τα υποβρύχια και τα κρίσιμα συστήματα που χρειάζεται μπορούν να παράγονται και να υποστηρίζονται μέσα στην ίδια τη χώρα.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα του «Made in Greece».
Όχι απλώς να γράφει ένα πολεμικό πλοίο ότι κατασκευάστηκε στην Ελλάδα.
Αλλά πίσω από κάθε ελληνικό πλοίο να υπάρχει μία ολόκληρη εθνική αμυντική βιομηχανία που να μπορεί να σταθεί, να παράγει και να εξάγει μόνη της.