Τον Μάρτιο του 2026, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανιζόταν ως δύναμη αποκλιμάκωσης. «Προσπαθούμε να σβήσουμε τη φωτιά πριν μεγαλώσουν οι φλόγες, πριν εξαπλωθεί ακόμη περισσότερο ο δακτύλιος της φωτιάς, πριν χαθούν περισσότερες ζωές και χυθεί περισσότερο αίμα», δήλωνε στις 11 Μαρτίου, αναφερόμενος στην κρίση με το Ιράν.
Λίγους μήνες αργότερα, όμως, η εικόνα που κυκλοφόρησε από την Κωνσταντινούπολη έδωσε τελείως διαφορετικό συμβολισμό.
Σύμφωνα με ελληνικά δημοσιεύματα, σε υπόγεια διάβαση στο Καράκιοϊ εμφανίστηκε χάρτης που παραπέμπει στο Misak-ı Milli, τον «Εθνικό Όρκο» του 1920, και αποτυπώνει με τουρκικό χρώμα περιοχές πέρα από τα σημερινά σύνορα της Τουρκίας.
Ανάμεσά τους:
Δυτική Θράκη, Ρόδος, Κάρπαθος, ολόκληρη η Κύπρος, Μπατούμι, Μοσούλη, Κιρκούκ, Χαλέπι και Ντέιρ εζ-Ζορ.
Τι είναι το Misak-ı Milli
Το Misak-ı Milli δεν είναι ένας τυχαίος χάρτης.
Πρόκειται για το ιστορικό πλαίσιο του «Εθνικού Όρκου» που υιοθετήθηκε το 1920, στο τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και συνδέθηκε με τα εδαφικά και πολιτικά αιτήματα του τουρκικού εθνικού κινήματος.
Ο ίδιος ο Τουρκικός Οργανισμός Ιστορίας διαθέτει σήμερα επίσημη σελίδα αφιερωμένη στον χάρτη του Misak-ı Milli, επιβεβαιώνοντας τη διαρκή ιστορική και συμβολική παρουσία του στον τουρκικό δημόσιο λόγο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένα ιστορικό σύμβολο παύει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αντικείμενο ιστορικής μνήμης και εμφανίζεται σε σύγχρονο πολιτικό περιβάλλον με χρωματισμούς που μπορούν να ερμηνευθούν ως γεωπολιτικές διεκδικήσεις.
Ελλάδα και Κύπρος μέσα στον ίδιο συμβολισμό
Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το πλέον ευαίσθητο σημείο είναι προφανές.
Στον χάρτη που δημοσιοποιήθηκε, η Δυτική Θράκη, ελληνικά νησιά και ολόκληρη η Κύπρος εμφανίζονται ενταγμένα στην ίδια χρωματική ζώνη με την Τουρκία.
Η εικόνα από μόνη της δεν συνιστά επίσημη αλλαγή συνόρων ούτε κυβερνητική πράξη.
Έχει όμως πολιτικό βάρος.
Γιατί έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξακολουθούν να επιβαρύνονται από διαφωνίες για το Αιγαίο, τις θαλάσσιες ζώνες, τις NOTAM, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο.
Και έρχεται επίσης την ώρα που η Αθήνα εξετάζει κινήσεις βάσει του διεθνούς δικαίου για ζητήματα όπως το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων και το Great Sea Interconnector, γνωρίζοντας ότι κάθε σχετική κίνηση παρακολουθείται στενά από την Άγκυρα.
Η Κύπρος παραμένει στο επίκεντρο
Η περίπτωση της Κύπρου είναι ακόμη πιο φορτισμένη.
Η Τουρκία συνεχίζει να στηρίζει τη λύση δύο κρατών και προωθεί στρατηγικά έργα προς τις κατεχόμενες περιοχές, όπως το σχέδιο υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου από τις τουρκικές ακτές προς το βόρειο τμήμα του νησιού.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η απεικόνιση ολόκληρης της Κύπρου με το ίδιο χρώμα της Τουρκίας αποκτά βαρύτερο συμβολισμό.
Δεν είναι ένας ουδέτερος ιστορικός χάρτης όταν εμφανίζεται στη σημερινή πολιτική συγκυρία.
Είναι μία εικόνα που μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως αναβίωση παλαιών εδαφικών οραμάτων.
Μοσούλη, Κιρκούκ, Χαλέπι και Μπατούμι
Ο χάρτης όμως δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο.
Περιλαμβάνει επίσης περιοχές του σημερινού Ιράκ, της Συρίας και της Γεωργίας.
Μοσούλη και Κιρκούκ, δύο περιοχές με τεράστια ενεργειακή και ιστορική σημασία.
Χαλέπι και Ντέιρ εζ-Ζορ, κομβικά σημεία της Συρίας.
Μπατούμι, σημαντικό λιμάνι της Γεωργίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Αυτό ακριβώς κάνει τον συμβολισμό του Misak-ı Milli τόσο ευαίσθητο.
Δεν αφορά μία μόνο διμερή διαφορά.
Αφορά μια ευρύτερη ιστορική γεωγραφία που εκτείνεται σε ολόκληρη την περιφέρεια.
Η μεγάλη αντίφαση της τουρκικής ρητορικής
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση.
Τον Μάρτιο, ο Ερντογάν δήλωνε ότι η Τουρκία «στέκεται με την ειρήνη και τη σταθερότητα» και ότι εργάζεται για να μην επεκταθεί ο «δακτύλιος της φωτιάς».
Τον Σεπτέμβριο, όμως, μια δημόσια απεικόνιση που συνδέεται με το Misak-ı Milli επαναφέρει ακριβώς εκείνα τα ιστορικά σύνορα που προκαλούν φόβο και καχυποψία στους γείτονες της Τουρκίας.
Η αντίθεση είναι εντυπωσιακή: από τη ρητορική της ειρήνης σε εικόνες που τροφοδοτούν το αίσθημα γεωπολιτικής περικύκλωσης στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στο Ιράκ, στη Συρία και στη Γεωργία.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο ένας χάρτης
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν ένας χάρτης σε μια υπόγεια διάβαση αποτελεί επίσημο πολεμικό σχέδιο.
Δεν αποτελεί.
Το πραγματικό ζήτημα είναι γιατί τέτοιες απεικονίσεις εξακολουθούν να έχουν θέση στον σημερινό τουρκικό δημόσιο χώρο και γιατί βρίσκουν απήχηση σε εθνικιστικούς και νεοοθωμανικούς κύκλους.
Η ιστορία από μόνη της δεν δημιουργεί απειλή.
Η ιστορία όμως αποκτά διαφορετικό βάρος όταν χρησιμοποιείται για να περιγράψει το παρόν και το μέλλον.
Και για τις χώρες που βλέπουν εδάφη τους να εμφανίζονται μέσα σε έναν συμβολικό «μεγάλο τουρκικό χώρο», η εικόνα είναι αναπόφευκτα ανησυχητική.
Ο «δακτύλιος της φωτιάς» και η πραγματική δοκιμασία
Η Τουρκία έχει κάθε δικαίωμα να μιλά για αποκλιμάκωση, ειρήνη και περιφερειακή σταθερότητα.
Αλλά η αξιοπιστία αυτής της ρητορικής κρίνεται και από τα μηνύματα που εκπέμπονται στο εσωτερικό της.
Όταν ο ίδιος δημόσιος χώρος προβάλλει χάρτες που αγγίζουν ελληνικά, κυπριακά, ιρακινά, συριακά και γεωργιανά εδάφη, η εικόνα της “ειρηνοποιού δύναμης” γίνεται πολύ πιο δύσκολο να διαχωριστεί από τον ιστορικό αναθεωρητισμό που φοβούνται οι γείτονές της.
Και αυτή είναι τελικά η πιο κρίσιμη αντίφαση.
Δεν αρκεί να λες ότι θέλεις να σβήσεις τη φωτιά. Πρέπει και να μην τροφοδοτείς τις εικόνες που κάνουν τους γείτονές σου να φοβούνται ότι η φωτιά μπορεί να ξεκινήσει από την ίδια την αναθεωρητική γεωγραφία.
ΠΗΓΗMarch 2026 - Erdogan: “We are trying to extinguish the fire before the flames grow larger, before the ring of fire spreads further, before more lives are harmed and more blood is shed.” September 2026 - The Misak-ı Milli map placed in the Karaköy underpass depicts the annexation of the whole of Cyprus and territories belonging to Greece, Georgia, Iraq and Syria, colouring them in Turkey’s red colour, including Western Thrace, Rhodes, Batumi, Mosul, Kirkuk, Aleppo and Deir ez-Zor. There is no ring of fire bigger than Turkish expansionism.
— Harry Istepanian (@harryistepanian) October 4, 2026