Μια κίνηση με οικονομικές, ενεργειακές αλλά κυρίως γεωπολιτικές προεκτάσεις επιχειρεί να βγάλει από το τέλμα το Great Sea Interconnector (GSI), την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου που βρίσκεται εδώ και καιρό στο επίκεντρο έντονων παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, καθυστερήσεων και τουρκικών αντιδράσεων.
Η είσοδος της γαλλικής Meridiam με πλειοψηφική συμμετοχή στην εταιρεία του GSI αλλάζει τα δεδομένα.
Δεν πρόκειται απλώς για την είσοδο ενός ακόμη επενδυτή.
Στο έργο μπαίνει ένας διεθνής θεσμικός παίκτης με ισχυρούς δεσμούς με τη Γαλλία, εμπειρία σε υποδομές τεράστιας κλίμακας και σχέσεις με κορυφαίους ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς οργανισμούς.
Και μαζί με τη Meridiam, το καλώδιο αποκτά ακόμα ισχυρότερη γαλλική σφραγίδα, καθώς η Nexans βρίσκεται ήδη στην καρδιά του κατασκευαστικού σκέλους του project.
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: το GSI επιχειρεί να επιστρέψει δυναμικά στο παιχνίδι και αυτή τη φορά η Άγκυρα δεν έχει απέναντί της μόνο την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Το ταξίδι Παπασταύρου στο Παρίσι και το παρασκήνιο
Το κρίσιμο παρασκήνιο είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μήνες νωρίτερα.
Λίγο μετά τα μέσα Μαΐου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου βρέθηκε στο Παρίσι.
Στην επίσημη ατζέντα υπήρχαν επαφές με τη γαλλική κυβέρνηση και συζητήσεις για θέματα όπως η προστασία των θαλασσών.
Πίσω όμως από τις δημόσιες συναντήσεις εξελισσόταν μια πολύ σημαντικότερη προσπάθεια για το ενεργειακό και γεωπολιτικό αποτύπωμα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Έλληνας υπουργός είχε επαφές με την ηγεσία της Meridiam, με στόχο να δρομολογηθεί η ενεργός συμμετοχή του γαλλικού ομίλου στο Great Sea Interconnector.
Η Αθήνα αναζητούσε έναν στρατηγικό επενδυτή με διεθνές βάρος, ικανό όχι μόνο να ενισχύσει χρηματοδοτικά το project αλλά και να αλλάξει την πολιτική εξίσωση γύρω από αυτό.
Και τελικά τον βρήκε στη Γαλλία.
Η επίσκεψη Μακρόν που έδωσε νέα ώθηση
Καθοριστική για τις εξελίξεις φέρεται να ήταν και η επίσκεψη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα τον Απρίλιο.
Στη γαλλική επιχειρηματική αποστολή συμμετείχε ο ιδρυτής και CEO της Meridiam, Τιερί Ντο, ο οποίος πραγματοποίησε θεσμικές επαφές και με ελληνικούς επιχειρηματικούς φορείς.
Η κινητικότητα αυτή δεν ήταν τυχαία.
Οι συζητήσεις για την εμπλοκή της Meridiam είχαν ξεκινήσει πολύ νωρίτερα, με την απαρχή της γαλλικής ενεργοποίησης να εντοπίζεται ήδη στο φθινόπωρο του 2024, μετά από τριμερή επαφή Μακρόν, Μητσοτάκη και Χριστοδουλίδη στο Παρίσι.
Το σχέδιο όμως είχε «παγώσει».
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα, οι τουρκικές αντιδράσεις αλλά και οι διαφωνίες Αθήνας–Λευκωσίας για το οικονομικό και ρυθμιστικό μοντέλο του έργου καθυστέρησαν την οριστικοποίηση της γαλλικής συμμετοχής.
Τώρα το σκηνικό αλλάζει.
Η Meridiam παίρνει πλειοψηφικό πακέτο – Ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στο τιμόνι της υλοποίησης
Η νέα συμφωνία προβλέπει την είσοδο της Meridiam με ποσοστό άνω του 50% στην εταιρεία του Great Sea Interconnector, ενώ ο ΑΔΜΗΕ παραμένει ο φορέας υλοποίησης.
Πρόκειται για μια εξέλιξη με διπλή σημασία.
Από τη μία πλευρά, ενισχύεται σημαντικά η χρηματοδοτική βάση του project.
Από την άλλη, όμως, το επιχειρηματικό και γεωπολιτικό ρίσκο διεθνοποιείται.
Μέχρι σήμερα, κάθε σοβαρή εμπλοκή γύρω από το GSI μπορούσε να εμφανίζεται κυρίως ως πρόβλημα μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Τουρκίας.
Η είσοδος ενός γαλλικού επενδυτικού ομίλου τέτοιου μεγέθους δημιουργεί μια διαφορετική πραγματικότητα.
Οποιαδήποτε νέα παρεμπόδιση της υλοποίησης δεν θα αφορά πλέον μόνο ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα, αλλά και σημαντικά γαλλικά επιχειρηματικά κεφάλαια.
Η πραγματική «γεωπολιτική ρήτρα» της συμφωνίας
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη διάσταση της συμφωνίας.
Η Meridiam δεν είναι μια εταιρεία περιορισμένης εμβέλειας.
Πρόκειται για μεγάλο διεθνή επενδυτικό όμιλο υποδομών, με παρουσία σε δεκάδες μεγάλα projects και χαρτοφυλάκιο επενδύσεων που αποτιμάται σε περίπου 100 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν τη συμφωνία.
Παράλληλα, διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD).
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Το καλώδιο αποκτά πλέον έναν ισχυρό ευρωπαϊκό επενδυτικό πυλώνα, πέρα από τον θεσμικό χαρακτηρισμό του ως έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
Και αυτό αυξάνει δυνητικά το πολιτικό κόστος οποιασδήποτε προσπάθειας παρεμπόδισής του.
Από ελληνοκυπριακό έργο σε γαλλικό και ευρωπαϊκό στοίχημα
Το Great Sea Interconnector δεν αφορά απλώς δύο χώρες.
Η στρατηγική προοπτική του είναι πολύ μεγαλύτερη.
Η ηλεκτρική διασύνδεση φιλοδοξεί να βγάλει την Κύπρο από την ενεργειακή απομόνωση και να δημιουργήσει έναν νέο ενεργειακό διάδρομο στην Ανατολική Μεσόγειο, με την προοπτική μελλοντικής σύνδεσης και με το Ισραήλ.
Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ – Ευρώπη μπορούν δυνητικά να αποτελέσουν τμήματα μιας νέας ηλεκτρικής ενεργειακής αρχιτεκτονικής.
Γι’ αυτό και το έργο ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός τεχνικού project.
Αφορά τον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Και όποιος επηρεάζει τις ενεργειακές αρτηρίες της περιοχής αποκτά και γεωπολιτική επιρροή.
Η Τουρκία είναι ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει η στάση της Τουρκίας.
Η Άγκυρα είχε αντιδράσει έντονα κατά τις προηγούμενες προσπάθειες πραγματοποίησης θαλάσσιων ερευνών για την πόντιση του καλωδίου.
Από εκείνη τη στιγμή, το project βρέθηκε ουσιαστικά αντιμέτωπο με ένα γεωπολιτικό αδιέξοδο.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν ήταν μόνο αν υπήρχαν χρήματα για να κατασκευαστεί.
Ήταν αν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς εμπόδια οι αναγκαίες έρευνες και στη συνέχεια η πόντιση.
Ακριβώς γι’ αυτό η Αθήνα κατέληξε ότι χρειαζόταν κάτι περισσότερο από έναν απλό χρηματοδότη.
Χρειαζόταν έναν στρατηγικό επενδυτή με πολιτικό βάρος.
Αρχικά είχαν ακουστεί σενάρια για αμερικανική ή ισραηλινή εμπλοκή.
Τελικά, όμως, η σφραγίδα είναι γαλλική.
Τι αλλάζει για την Άγκυρα
Η παρουσία της Meridiam δεν αποτελεί από μόνη της στρατιωτική ή κρατική εγγύηση της Γαλλίας για το έργο.
Αυτό πρέπει να είναι σαφές.
Δημιουργεί, όμως, ένα διαφορετικό πλέγμα συμφερόντων.
Εφόσον γαλλικό κεφάλαιο αποκτά πλειοψηφική συμμετοχή και η επίσης γαλλική Nexans έχει κομβικό ρόλο στην κατασκευή, κάθε νέα κρίση γύρω από το καλώδιο αποκτά αυτομάτως μεγαλύτερη ευρωπαϊκή και γαλλική διάσταση.
Η Τουρκία θα πρέπει επομένως να υπολογίζει ότι οποιαδήποτε νέα ένταση δεν θα αφορά αποκλειστικά μια ελληνοτουρκική διαφορά.
Θα αγγίζει άμεσα και συμφέροντα δύο μεγάλων γαλλικών επιχειρηματικών σχημάτων.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη γεωπολιτική υπεραξία που επιδιώκει να αποκτήσει η Αθήνα μέσω της νέας συμφωνίας.
Meridiam και Nexans: Διπλή γαλλική παρουσία
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα από τη στιγμή που στο έργο υπάρχει ήδη η Nexans, η γαλλική εταιρεία που έχει αναλάβει το κρίσιμο τεχνικό σκέλος του καλωδίου.
Πλέον δημιουργείται ένας ισχυρός γαλλικός άξονας:
Meridiam στο επενδυτικό σκέλος – Nexans στο κατασκευαστικό.
Μαζί με τον ΑΔΜΗΕ, οι εταιρείες υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας με στόχο την επιτάχυνση των εργασιών και κυρίως την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών.
Και εδώ βρίσκεται το επόμενο μεγάλο τεστ.
Επιστροφή των ερευνητικών στη θάλασσα – Εκεί θα κριθούν όλα
Οι έρευνες βυθού αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για να καθοριστεί οριστικά η όδευση του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Χωρίς αυτές δεν μπορεί να υπάρξει επόμενη φάση.
Συνεπώς, η πραγματική επανεκκίνηση του GSI δεν θα κριθεί στις υπογραφές της Αθήνας αλλά στη θάλασσα.
Όταν τα ερευνητικά πλοία επιστρέψουν στις περιοχές όπου πρέπει να πραγματοποιηθούν οι εργασίες, θα φανεί στην πράξη εάν η νέα διεθνής σύνθεση του project αλλάζει τους συσχετισμούς.
Το ερώτημα είναι ξεκάθαρο:
Θα επιχειρήσει ξανά η Τουρκία να παρεμποδίσει τις έρευνες τώρα που πίσω από το έργο βρίσκεται ένας πλειοψηφικός Γάλλος επενδυτής;
Το προηγούμενο του NeuConnect δείχνει τις δυνατότητες της Meridiam
Η Meridiam διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: έχει ήδη εμπειρία από ένα τεράστιο project υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Πρόκειται για το NeuConnect, την πρώτη απευθείας ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γερμανίας.
Το έργο αφορά διασύνδεση συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης ισχύος περίπου 1,4 GW και μήκους 725 χιλιομέτρων, με επένδυση της τάξης των 2,8 δισ. ευρώ.
Άρα η Meridiam δεν εισέρχεται στο GSI χωρίς τεχνογνωσία.
Έχει ήδη εμπειρία από ένα από τα μεγαλύτερα projects ηλεκτρικών διασυνδέσεων στην Ευρώπη.
Το γεγονός ότι αποφασίζει να αναλάβει σημαντικό επενδυτικό ρίσκο στο Great Sea Interconnector αποτελεί ταυτόχρονα μια ψήφο εμπιστοσύνης στην οικονομική προοπτική του έργου.
Το μήνυμα προς τη Λευκωσία
Η εξέλιξη έχει όμως και μια δεύτερη κατεύθυνση: την Κύπρο.
Η Λευκωσία έχει εμφανιστεί κατά περιόδους περισσότερο επιφυλακτική απέναντι στην ταχύτητα υλοποίησης του έργου, κυρίως λόγω του κόστους, των ρυθμιστικών ζητημάτων και του γεωπολιτικού ρίσκου.
Σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, πάντως, Αθήνα και Λευκωσία έχουν συμφωνήσει στη στρατηγική σημασία της διασύνδεσης, υπό την προϋπόθεση της οικονομικής βιωσιμότητάς της.
Η είσοδος της Meridiam αλλάζει και εδώ τη συζήτηση.
Όταν ένας διεθνής επενδυτής τέτοιου μεγέθους αποφασίζει να τοποθετήσει κεφάλαια και να αποκτήσει πλειοψηφική θέση, το επιχείρημα περί οικονομικής αβεβαιότητας καλείται να επανεξεταστεί με νέα δεδομένα.
Παράλληλα, συνεχίζεται η προσπάθεια για χρηματοδοτική συμμετοχή της ΕΤΕπ, κάτι που θα μπορούσε να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή διάσταση του project.
Παρίσι – Αθήνα – Λευκωσία: Δημιουργείται νέα εξίσωση
Η είσοδος της Meridiam πρέπει να εξεταστεί και μέσα από το ευρύτερο πλαίσιο των ελληνογαλλικών σχέσεων.
Ελλάδα και Γαλλία έχουν οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια μια ισχυρή στρατηγική σχέση στην άμυνα, στην ασφάλεια και πλέον όλο και περισσότερο στις κρίσιμες υποδομές.
Η γαλλική παρουσία στο GSI προσθέτει έναν ακόμη κρίκο.
Η Γαλλία αποκτά σημαντικό επιχειρηματικό αποτύπωμα σε μια ενεργειακή υποδομή που βρίσκεται στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου.
Και το Παρίσι είναι μια χώρα με σταθερό ενδιαφέρον για την περιοχή, ισχυρή στρατιωτική παρουσία στη Μεσόγειο και ιδιαίτερα στενές σχέσεις με Αθήνα και Λευκωσία.
Η είσοδος της Meridiam δεν σημαίνει ότι το γαλλικό κράτος αναλαμβάνει το GSI.
Σημαίνει όμως ότι γαλλικά οικονομικά και επιχειρηματικά συμφέροντα συνδέονται πλέον ακόμη πιο άμεσα με την επιτυχία του έργου.
Αυτό από μόνο του μεταβάλλει την εξίσωση.
Η Αθήνα επιχειρεί «γεωπολιτικό ξεκλείδωμα» του GSI
Η μεγάλη εικόνα είναι πλέον ξεκάθαρη.
Η Ελλάδα προσπαθεί να αντιμετωπίσει ένα γεωπολιτικό πρόβλημα με μια κίνηση οικονομικής και πολιτικής διεθνοποίησης.
Αν ένα έργο Ελλάδας–Κύπρου μπορεί να μπλοκαριστεί λόγω μιας ελληνοτουρκικής κρίσης, τότε η απάντηση της Αθήνας είναι να μετατραπεί το project σε ευρωπαϊκή επένδυση με γαλλικό κεφάλαιο, γαλλική τεχνολογία και διεθνή χρηματοδότηση.
Όσο περισσότεροι ισχυροί παίκτες συνδέονται με το GSI, τόσο αυξάνεται το κόστος μιας νέας γεωπολιτικής εμπλοκής.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της συμφωνίας με τη Meridiam.
Όχι απλώς να βρεθούν τα χρήματα για το καλώδιο.
Αλλά να δημιουργηθεί γύρω του ένα πλέγμα συμφερόντων αρκετά ισχυρό ώστε το Great Sea Interconnector να μπορέσει επιτέλους να περάσει από τους χάρτες και τις συμφωνίες στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου.
Και τότε θα έρθει η πραγματική δοκιμασία.
Όχι στις αίθουσες υπογραφών της Αθήνας ή του Παρισιού, αλλά στη θάλασσα – εκεί όπου θα φανεί εάν η γαλλική είσοδος στο GSI κατάφερε πράγματι να αλλάξει τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς.