Μια βαθιά αλλαγή στη φιλοσοφία της ελληνικής άμυνας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και το Γενικό Επιτελείο Στρατού να επιχειρούν να μετατρέψουν την εφεδρεία από έναν μηχανισμό που ενεργοποιείται κυρίως σε περιόδους κρίσης σε μια μόνιμα εκπαιδευμένη, ψηφιακά οργανωμένη και άμεσα αξιοποιήσιμη δύναμη.
Στην καρδιά του νέου σχεδιασμού βρίσκεται η Ενεργή Εθελοντική Εφεδρεία, ένας θεσμός που, σύμφωνα με τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο σχετικό ρεπορτάζ, παρουσιάζει ήδη σημαντική ανταπόκριση.
Εθελοντές προσέρχονται στα Κέντρα Μετεκπαίδευσης Εφεδρείας, ενώ παράλληλα η διαδικασία εγγραφής έχει περάσει σε μεγάλο βαθμό στο ψηφιακό περιβάλλον μέσω του Gov.gr.
Το πιο σημαντικό όμως βρίσκεται στον στρατηγικό στόχο:
η Ελλάδα σχεδιάζει δύναμη περίπου 150.000 ενεργών εφέδρων έως το 2030.
Δεν πρόκειται απλώς για αύξηση αριθμών.
Πρόκειται για προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου μοντέλου «Στρατού των Πολιτών», με εφέδρους που θα γνωρίζουν τη μονάδα τους, θα επανεκπαιδεύονται τακτικά και θα μπορούν να ενταχθούν ταχύτερα στον επιχειρησιακό σχεδιασμό όταν απαιτηθεί.
Από τον έφεδρο «στα χαρτιά» στον έφεδρο επιχειρησιακής ετοιμότητας
Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά ουσιαστικά τη φιλοσοφία του συστήματος.
Για δεκαετίες, μεγάλο μέρος της εφεδρείας βασιζόταν στο μοντέλο του πολίτη που ολοκλήρωνε τη στρατιωτική του θητεία, απολυόταν και μπορούσε να περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς ουσιαστική επαφή με το αντικείμενο στο οποίο είχε εκπαιδευτεί.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να περιορίσει αυτή την απόσταση.
Ο στόχος είναι ο έφεδρος να διατηρεί πραγματική σχέση με τις Ένοπλες Δυνάμεις, να επανεκπαιδεύεται και να παραμένει εξοικειωμένος με τις σύγχρονες επιχειρησιακές απαιτήσεις.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία ο χαρακτήρας του πολέμου αλλάζει με ταχύτητα.
Συστήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών, περιπλανώμενα πυρομαχικά, ηλεκτρονικός πόλεμος, αισθητήρες, ψηφιακά δίκτυα και δυνατότητες αντιμετώπισης drones έχουν μεταβάλει δραματικά το σύγχρονο πεδίο μάχης.
Και ακριβώς εκεί προσανατολίζεται πλέον μέρος της εκπαίδευσης των Ελλήνων εφέδρων.
Drones και anti-drone μπαίνουν στην εκπαίδευση
Στα Κέντρα Μετεκπαίδευσης Εφεδρείας οι εκπαιδευόμενοι δεν περιορίζονται στην επανάληψη βασικών στρατιωτικών γνώσεων.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, εκπαιδεύονται στην αξιοποίηση μη επανδρωμένων αεροχημάτων, αλλά και στην αντιμετώπιση απειλών από drones.
Παράλληλα προβλέπονται αντικείμενα όπως οι πρώτες βοήθειες μάχης, η χρήση εξομοιωτών βολής και η εκπαίδευση μέσα από επιχειρησιακά σενάρια.
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία.
Οι πόλεμοι των τελευταίων ετών έχουν δείξει ότι ακόμα και σχετικά φθηνά μη επανδρωμένα μέσα μπορούν να δημιουργήσουν εξαιρετικά σοβαρές απειλές για προσωπικό, οχήματα, πυροβολικό, υποδομές και θέσεις διοίκησης.
Έτσι, ο σύγχρονος έφεδρος δεν αρκεί πλέον να γνωρίζει μόνο το τυφέκιο και τις βασικές διαδικασίες πεδίου.
Χρειάζεται να μπορεί να λειτουργήσει σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον όπου στον ουρανό βρίσκονται συνεχώς UAV, FPV drones και αισθητήρες.
Η Ελλάδα επιδιώκει δύναμη 150.000 ενεργών εφέδρων
Ο αριθμός που ξεχωρίζει στον συνολικό σχεδιασμό είναι οι 150.000 ενεργοί έφεδροι έως το 2030.
Η φιλοσοφία προβλέπει ένα μεγάλο ανθρώπινο απόθεμα το οποίο δεν θα υπάρχει απλώς διοικητικά στα μητρώα, αλλά θα διαθέτει συγκεκριμένη εκπαίδευση και τακτική επαφή με τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Για όσους τοποθετούνται σε Ενεργές Μονάδες προβλέπεται εκπαίδευση τουλάχιστον μία φορά ανά τρία χρόνια, ενώ για τις Επιστρατευόμενες Μονάδες προβλέπεται εκπαίδευση τουλάχιστον μία φορά ανά πενταετία.
Η εκπαίδευση μπορεί να περιλαμβάνει συμμετοχή σε ασκήσεις, εξοικείωση με νέα οπλικά συστήματα και απόκτηση νέας ειδικότητας.
Για ορισμένες κατηγορίες μάλιστα μπορεί να διαρκεί έως και δύο εβδομάδες.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να δημιουργηθεί ένα πραγματικό δεύτερο επίπεδο ισχύος πίσω από τις ενεργές μονάδες του Στρατού Ξηράς.
Οι Ειδικές Δυνάμεις αποκτούν νέα εφεδρική δομή
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αξιοποίηση εφέδρων των Ειδικών Δυνάμεων.
Το υλικό αναφέρει ότι έχουν ήδη συγκροτηθεί νέες Μονάδες Ειδικών Επιχειρήσεων σε Αττική, Κεντρική Μακεδονία και βόρειο Έβρο, με δύο από τις τρεις να αποτελούνται εξ ολοκλήρου από εφέδρους.
Το ζήτημα θεωρείται κρίσιμο, διότι για χρόνια υπήρχαν στελέχη της εφεδρείας με απαιτητική εκπαίδευση στις Ειδικές Δυνάμεις τα οποία δεν είχαν σαφή επιχειρησιακή τοποθέτηση.
Ο νέος σχεδιασμός επιδιώκει το αντίθετο:
κάθε έφεδρος Ειδικών Δυνάμεων να γνωρίζει εκ των προτέρων πού εντάσσεται, ποια είναι η μονάδα του και ποια αποστολή θα κληθεί να εκτελέσει.
Αυτό μειώνει τον χρόνο προσαρμογής σε περίπτωση πραγματικής ανάγκης και αυξάνει τη συνοχή μιας επιστρατευόμενης δύναμης.
SMS από Gov.gr: τι πραγματικά σημαίνουν
Την ίδια στιγμή, τα μηνύματα που έχουν αρχίσει να λαμβάνουν πολίτες από το Gov.gr προκάλεσαν ανησυχία, κυρίως επειδή περιλαμβάνουν όρους όπως «Επιστρατεύουσα Αρχή» και «Φύλλο Πορείας».
Εδώ απαιτείται σαφής διάκριση.
Η ψηφιακή αποστολή ή επικαιροποίηση Φύλλου Πορείας δεν ισοδυναμεί από μόνη της με διαταγή κατάταξης και δεν σημαίνει ότι έχει κηρυχθεί επιστράτευση.
Πρόκειται για μέρος της ψηφιοποίησης του μηχανισμού εφεδρείας, ώστε οι στρατιωτικές υπηρεσίες να μπορούν να επικοινωνούν ταχύτερα με τους πολίτες και να διατηρούν επικαιροποιημένα τα στοιχεία τους.
Η πραγματική πρόσκληση για στρατιωτική υπηρεσία αποτελεί διαφορετική διαδικασία.
Η σημασία της αλλαγής όμως είναι άλλη: η χώρα αποκτά πλέον ψηφιακό μηχανισμό πολύ ταχύτερης επικοινωνίας με την εφεδρεία, αντικαθιστώντας σταδιακά το παλαιότερο σύστημα έντυπων εγγράφων και ταχυδρομικών αποστολών.
Αυλώνας, Λιτόχωρο και Νάουσα στο νέο δίκτυο
Κεντρικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική έχουν τα Κέντρα Μετεκπαίδευσης Εφεδρείας.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, νέες σειρές εθελοντών φθάνουν στα κέντρα σε Αυλώνα, Λιτόχωρο και Νάουσα, όπου ακολουθούν πρόγραμμα με επιχειρησιακή κατεύθυνση.
Η σημασία αυτών των κέντρων είναι μεγάλη, καθώς επιτρέπουν σε πολίτες που δεν βρίσκονται κοντά στη μονάδα επιστράτευσής τους να διατηρούν ουσιαστική στρατιωτική επαφή.
Έτσι επιχειρείται να οικοδομηθεί μια πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή εκπαιδευμένου προσωπικού.
Το μοντέλο Φινλανδίας και Ισραήλ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά σε διεθνή πρότυπα.
Η ελληνική προσέγγιση αντλεί στοιχεία από χώρες όπως η Φινλανδία και το Ισραήλ, όπου η εφεδρεία αποτελεί οργανικό μέρος της εθνικής αμυντικής δομής.
Αυτό δεν σημαίνει αυτούσια αντιγραφή.
Η ελληνική πραγματικότητα είναι διαφορετική σε επίπεδο γεωγραφίας, πληθυσμού, στρατιωτικής δομής και απειλών.
Ωστόσο η βασική ιδέα είναι κοινή:
η εφεδρεία δεν πρέπει να αποτελεί παθητικό ανθρώπινο απόθεμα, αλλά εκπαιδευμένη δύναμη με συγκεκριμένες μονάδες, ρόλους και αποστολές.
Η παραμεθόριος αποκτά ιδιαίτερη σημασία
Το νέο μοντέλο συνδέεται άμεσα και με την Εθνοφυλακή.
Η ενοποίηση του σχεδιασμού Επιστράτευσης και Εθνοφυλακής έχει ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπως ο Έβρος και τα νησιά, όπου η τοπική παρουσία ανθρώπινου δυναμικού μπορεί να επηρεάζει άμεσα την ταχύτητα ενίσχυσης της αμυντικής διάταξης.
Σε ένα τέτοιο μοντέλο, η εφεδρεία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος.
Οι μόνιμες μονάδες αποτελούν τον πυρήνα, όμως πίσω τους υπάρχει μια ευρύτερη δεξαμενή πολιτών οι οποίοι γνωρίζουν πού θα παρουσιαστούν, τι θα κάνουν και με ποια μέσα θα επιχειρήσουν.
Ο «Στρατός των Πολιτών» επιστρέφει στο επίκεντρο
Η συνολική μεταρρύθμιση αποτυπώνει μια σαφή κατεύθυνση της «Ατζέντας 2030»:
περισσότερη τεχνολογία, περισσότερη εκπαίδευση, μικρότερος χρόνος αντίδρασης και καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
Η εφεδρεία παύει σταδιακά να αντιμετωπίζεται ως ένας κατάλογος ονομάτων που ενεργοποιείται μόνο σε ακραίες συνθήκες.
Μετατρέπεται σε στοιχείο της καθημερινής αμυντικής προετοιμασίας.
Και αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο σημείο της μεταρρύθμισης.
Η Ελλάδα επιχειρεί να χτίσει έως το 2030 έναν σύγχρονο «Στρατό των Πολιτών»: 150.000 ενεργούς εφέδρους, τακτικά εκπαιδευμένους, ψηφιακά καταγεγραμμένους, εξοικειωμένους με drones, anti-drone τεχνολογία και νέα οπλικά συστήματα, οι οποίοι θα μπορούν να ενισχύσουν άμεσα την αμυντική διάταξη όταν αυτό πραγματικά απαιτηθεί.
Σε μια εποχή όπου οι σύγχρονες συγκρούσεις δείχνουν ότι η αντοχή μιας χώρας δεν καθορίζεται μόνο από τον αριθμό των μαχητικών, των φρεγατών ή των αρμάτων της, αλλά και από το πόσο γρήγορα μπορεί να κινητοποιήσει, να εκπαιδεύσει και να διατηρήσει ανθρώπινο δυναμικό, η νέα ελληνική εφεδρεία μετατρέπεται σε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες του αμυντικού σχεδιασμού της επόμενης δεκαετίας.