Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Στις 9 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε κι ανακοίνωσε την προσωρινή κατανομή ανά κράτος – μέλος, βάσει του εκδηλωμένου ενδιαφέροντος αυτών, των δανείων συνολικού ύψους 150 δισ. € της Δράσης Ασφαλείας Για την Ευρώπη (SAFE).
Στην Ελλάδα κατανεμήθηκαν 787.669.283 € ενώ στην Κύπρο 1.181.503.924 €. Στις 28 Ιουλίου, ο πρωθυπουργός είχε ανακοινώσει ότι η Ελλάδα θα κατέθετε την επομένη την πρότασή της, «διεκδικώντας χαμηλότοκα δάνεια ύψους τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της εθνικής μας άμυνας και της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας».
Η κατανομή των κονδυλίων χαρακτηρίστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «προσωρινή», επειδή αναμένεται στην πορεία, με την κατάθεση των επενδυτικών σχεδίων από τα κράτη – μέλη, να υπάρξουν περικοπές στο συνολικό ποσό δανείων που θα απορροφήσουν. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχει περιθώριο ώστε πιθανώς να επιτραπεί σε άλλο κράτος – μέλος να αυξήσει το ποσό των δανείων, εφόσον το επιθυμεί. Σε κάθε περίπτωση όμως, θα διαφυλαχθεί το ελάχιστο ποσό που αιτήθηκε το κάθε κράτος – μέλος.
Επειδή οι συνολικές αιτήσεις δανείων ξεπερνούσαν τον προϋπολογισμό των 150 δισ. € της SAFE, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε ως σημείο εκκινήσεως για τον υπολογισμό του ποσού κάθε κράτους – μέλους το μέσο ποσό μεταξύ του ελάχιστου και του μέγιστου αιτηθέντος ποσού. Λαμβανομένης υπ’ όψιν αυτής της διευκρινίσεως περί κατανομής των κονδυλίων σύμφωνα με τον μέσο όρο κάθε προτάσεως, τότε η αναφορά του πρωθυπουργού περί ελαχίστου διεκδικούμενου 1,2 δισ. €, σημαίνει ότι η Αθήνα μάλλον είχε κάνει λάθος εκτίμηση. Ερώτημα παραμένει, ποιο ήταν το ελάχιστο και πιο το μέγιστο ποσό δανείων που αιτήθηκε η Ελλάδα.
Εν τούτοις, η κατανομή που ανακοινώθηκε, δεν είναι η τελική. Εάν στην διαδικασία της υποβολής προτάσεων υπάρξει “κούρεμα” στην απορρόφηση των δανείων από άλλα κράτη – μέλη, θεωρητικώς η Ελλάδα θα μπορεί να αιτηθεί αύξηση.
Υπενθυμίζεται ότι η SAFE προβλέπει 10ετή περίοδο χάριτος για την αποπληρωμή των δανείων, ανταγωνιστικά επιτόκια και επιλογές για διμερείς συμφωνίες με τρίτες χώρες για τη διεύρυνση της επιλεξιμότητας.
Τον προσεχή Οκτώβριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον “οδικό χάρτη” για την συνέχεια. Τα κράτη – μέλη έχουν περιθώριο να υποβάλουν τα Επενδυτικά Σχέδια Εθνικής Αμύνης (NDIP) μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2025, στα οποία θα περιγράφεται αναλυτικώς η χρήση της πιθανής χρηματοδοτικής συνδρομής. Κατόπιν, θα αρχίσει η εξέτασή τους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μέχρι τον Ιανουάριο του 2026 θα υιοθετηθούν οι εκτελεστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και μέχρι τον Φεβρουάριο θα αρχίσει η διαπραγμάτευση των δανειακών συμβάσεων και των λειτουργικών ρυθμίσεων που ενεργοποιούν την προχρηματοδότηση. Στόχος, όπως ελέχθη, είναι η υπογραφή δανειακών συμβάσεων εντός του α’ τριμήνου του 2026!
Πρέπει να τονιστεί ότι η SAFE δεν προορίζεται να χρηματοδοτήσει έτοιμες δημόσιες συμβάσεις αλλά αποβλέπει στην οικοδόμηση κλιμακώσιμων, κυρίαρχων και βιώσιμων βιομηχανικών δυνατοτήτων στην ΕΕ. Τα κράτη – μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον μηχανισμό για να υποστηρίξουν νέες στρατηγικές πρωτοβουλίες ή να βιομηχανοποιήσουν στοιχεία υφιστάμενων αμυντικών προγραμμάτων, εφόσον βεβαίως αυτά ευθυγραμμίζονται με τα κριτήρια επιλεξιμότητας του SAFE.
Ο κανόνας στον μηχανισμό SAFE, είναι οι κοινές προμήθειες μεταξύ τουλάχιστον δύο κρατών – μελών, ευρωπαϊκών προϊόντων, που προσδιορίζονται από τον κανονισμό. Εν τούτοις, έχει προβλεφθεί περιορισμένη παρέκκλιση μέσω του άρθρου 4.3. Βάσει αυτής, προμήθειες που πραγματοποιούνται από ένα κράτος – μέλος είναι επιλέξιμες για στήριξη στο πλαίσιο του SAFE, εφόσον έχει υπογραφεί σύμβαση προμηθειών το αργότερο έως τις 30 Μαΐου 2026, υπό την προϋπόθεση ότι το κράτος – μέλος λαμβάνει ενεργά όλα τα απαραίτητα μέτρα για την επέκταση του οφέλους της εν λόγω σύμβασης.
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη και κράτη – μέλη που δεν αιτήθηκαν δανεισμό μέσω SAFE, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, δηλώνουν πρόθυμες να στηρίξουν τον μηχανισμό συμμετέχοντας σε προγράμματα κοινών προμηθειών.
O κανονισμός του μηχανισμού SAFE, προσδιορίζει δύο βασικές κατηγορίες αμυντικών προϊόντων που υποστηρίζονται:
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1
πυρομαχικά και πύραυλοι.
συστήματα πυροβολικού συμπεριλαμβανομένων δυνατοτήτων κρούσεως ακριβείας σε βάθος.
δυνατότητες χερσαίας μάχης και συστήματα υποστηρίξεώς τους, συμπεριλαμβανομένου του εξοπλισμού στρατιωτών και των όπλων πεζικού.
μικροί δρόνοι (Κατηγορία NATO 1) και σχετιζόμενα συστήματα αντιμετωπίσεως.
προστασία κρίσιμων υποδομών.
κυβερνοπόλεμος.
στρατιωτική κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένης της αντικινητικότητας.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2
συστήματα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας.
θαλάσσιες δυνατότητες, επιφανείας και υποβρύχιες.
ανεπάνδρωτα συστήματα πέραν των μικρών δρόνων (Kατηγορίες ΝΑΤΟ 2 και 3) και σχετιζόμενα συστήματα αντιμετωπίσεως.
στρατηγικά μέσα, όπως ενδεικτικώς στρατηγικών αερομεταφορών, εναερίου ανεφοδιασμού καυσίμου και συστήματα C4ISTAR καθώς και τα διαστημικά μέσα και υπηρεσίες.
προστασία διαστημικών μέσων.
τεχνητή νοημοσύνη.
ηλεκτρονικός πόλεμος.