Νέα τουρκική αεροπορική δραστηριότητα καταγράφηκε στην καρδιά του Αιγαίου, με μη επανδρωμένο αεροσκάφος Bayraktar να κινείται αργά το βράδυ της Πέμπτης 3 Σεπτεμβρίου βόρεια της Ικαρίας, προκαλώντας άμεση κινητοποίηση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν αποτελεί ένα απομονωμένο επεισόδιο. Έρχεται μετά την παρουσία τουρκικού UAV στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης και σχεδόν ταυτόχρονα με τη νέα κινητικότητα του τουρκικού ερευνητικού πλοίου TÜBİTAK MARMARA στα Δωδεκάνησα.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας πολυεπίπεδης τουρκικής δραστηριότητας σε αέρα και θάλασσα, την οποία η Αθήνα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή.
Bayraktar στην «καρδιά» του Αιγαίου
Το τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος εμφανίστηκε αργά το βράδυ της Πέμπτης να πετά στο κεντρικό Αιγαίο, βόρεια της Ικαρίας, πραγματοποιώντας παράβαση των Κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών.
Το επεισόδιο δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένο από τη συνολικότερη τουρκική αεροπορική δραστηριότητα των τελευταίων ημερών.
Μόνο στις 3 Σεπτεμβρίου καταγράφηκε δραστηριότητα ενός τουρκικού CN-235 και πέντε UAV στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο, με οκτώ παραβάσεις των Κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας και δύο παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, σύμφωνα με τα στοιχεία που μεταδόθηκαν για τη δραστηριότητα της ημέρας.
Η χρήση UAV επιτρέπει στην Άγκυρα να διατηρεί συνεχή παρουσία πάνω από το Αιγαίο με σαφώς χαμηλότερο επιχειρησιακό κόστος σε σχέση με την αποστολή επανδρωμένων μαχητικών.
Και αυτό ακριβώς είναι ένα από τα στοιχεία που προβληματίζουν περισσότερο την Αθήνα.
Τα drones μπορούν να παραμένουν στον αέρα επί πολλές ώρες, να πραγματοποιούν αποστολές επιτήρησης και συλλογής εικόνας και ταυτόχρονα να υποχρεώνουν το ελληνικό σύστημα αεράμυνας να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση.
Η Πολεμική Αεροπορία αντέδρασε άμεσα
Η αντίδραση στην τελευταία πτήση ήταν άμεση.
Ελληνικά μαχητικά κινητοποιήθηκαν για την αναγνώριση και αναχαίτιση του τουρκικού Bayraktar, με τις ελληνικές στρατιωτικές αρχές να παρακολουθούν την κίνησή του.
Η διαδικασία αυτή αποτελεί πάγια πρακτική απέναντι σε αεροσκάφη που πραγματοποιούν παραβάσεις ή παραβιάσεις στο Αιγαίο.
Ωστόσο, η σημασία της νέας τουρκικής δραστηριότητας βρίσκεται αλλού: η Άγκυρα εμφανίζεται να αυξάνει σταδιακά το αποτύπωμα των μη επανδρωμένων συστημάτων της στην περιοχή, μεταφέροντας ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής επιτήρησης και πίεσης από τα επανδρωμένα αεροσκάφη στα UAV.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια διαφορετική μορφή πίεσης.
Δεν απαιτεί πολυάριθμα μαχητικά, δεν επιβαρύνει στον ίδιο βαθμό το ανθρώπινο δυναμικό και μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Για την Ελλάδα, όμως, κάθε τέτοια κίνηση πρέπει να εντοπίζεται, να αξιολογείται και –όπου απαιτείται– να αναχαιτίζεται.
Το περιστατικό της Αλεξανδρούπολης που είχε σημάνει συναγερμό
Το νέο επεισόδιο έρχεται λίγες ημέρες μετά την ιδιαίτερα σοβαρή πτήση τουρκικού UAV κοντά στην Αλεξανδρούπολη.
Στις 28 Αυγούστου τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος εισήλθε στο FIR Αθηνών στην ευρύτερη περιοχή, προκαλώντας την απογείωση ελληνικών F-16 για αναγνώριση και αναχαίτιση.
Ιδιαίτερη σημασία είχε το γεγονός ότι το UAV εισήλθε κάποια στιγμή στην τερματική περιοχή του αεροδρομίου «Δημόκριτος», χρονικά κοντά στην απογείωση πολιτικού αεροσκάφους.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες έδωσαν προληπτικές οδηγίες ώστε να διατηρηθεί ο απαιτούμενος ασφαλής διαχωρισμός.
Δεν καταγράφηκε τελικά κίνδυνος για την πολιτική πτήση ούτε παρενόχλησή της, όμως το ίδιο το περιστατικό ανέδειξε με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο πόσο ευαίσθητη μπορεί να γίνει η κατάσταση όταν στρατιωτικά UAV κινούνται κοντά σε περιοχές έντονης πολιτικής αεροπορικής δραστηριότητας.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα κρίσιμα ζητήματα.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, αλλά και την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας μέσα στο FIR Αθηνών.
Γιατί η Τουρκία επενδύει τόσο πολύ στα UAV
Η Τουρκία έχει μετατρέψει τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της στρατιωτικής και αμυντικής της στρατηγικής.
Τα Bayraktar και τα υπόλοιπα UAV της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας δεν χρησιμοποιούνται μόνο ως οπλικά συστήματα.
Μπορούν να αποτελέσουν μέσα επιτήρησης, αναγνώρισης, συλλογής δεδομένων και επίμονης παρουσίας σε μια περιοχή ενδιαφέροντος.
Στο Αιγαίο αυτό αποκτά ιδιαίτερη επιχειρησιακή αξία.
Ένα UAV μπορεί να παραμένει στον αέρα για μεγάλο χρονικό διάστημα, να κινείται γύρω από ελληνικά νησιά και να παρακολουθεί την αντίδραση των ελληνικών συστημάτων.
Κάθε τέτοια αποστολή μπορεί δυνητικά να δίνει στην άλλη πλευρά εικόνα για χρόνους αντίδρασης, διαδικασίες αναχαίτισης, λειτουργία αισθητήρων και πρότυπα επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τουρκική πτήση αποτελεί αυτομάτως αποστολή κατασκοπείας. Σημαίνει, όμως, ότι η επαναλαμβανόμενη χρήση UAV έχει σαφή στρατιωτική χρησιμότητα και γι’ αυτό αντιμετωπίζεται σοβαρά από τα ελληνικά επιτελεία.
Από την Ικαρία στο Καστελλόριζο – Πίεση σε περισσότερα του ενός μέτωπα
Την ίδια ώρα που το τουρκικό Bayraktar εμφανίζεται στο κεντρικό Αιγαίο, η Άγκυρα διατηρεί ενεργό και το θαλάσσιο μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερευνητικό πλοίο R/V TÜBİTAK MARMARA.
Η Τουρκία είχε εκδώσει τη NAVTEX 0862/26 για δραστηριότητες του πλοίου νότια και νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου, με ισχύ έως τις 15 Σεπτεμβρίου. Η ελληνική πλευρά απάντησε με αντι-NAVTEX, απορρίπτοντας την τουρκική αρμοδιότητα σε τμήμα της περιοχής και υπογραμμίζοντας ότι συγκεκριμένο σημείο αφορά ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Το TÜBİTAK MARMARA στη συνέχεια απομακρύνθηκε από την περιοχή του Καστελλόριζου και κινήθηκε βορειότερα προς τα Δωδεκάνησα.
Νεότερες πληροφορίες το έφεραν στην περιοχή του Ντιντίμ, στις τουρκικές ακτές απέναντι από το Φαρμακονήσι, με τις ελληνικές αρχές να παρακολουθούν στενά την πορεία του.
Το κρίσιμο ερώτημα πίσω από τις κινήσεις του TÜBİTAK MARMARA
Η σημασία της υπόθεσης δεν περιορίζεται στην πορεία ενός ερευνητικού πλοίου.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ποια γεωγραφική και πολιτική συνέχεια θέλει να δώσει η Άγκυρα στις κινήσεις της.
Η παρουσία του TÜBİTAK MARMARA νότια του Καστελλόριζου συνδέθηκε άμεσα με τη νέα διαμάχη των NAVTEX και με την τουρκική προσπάθεια να προβάλλει τη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες ζώνες και τις αρμοδιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η μετακίνησή του βορειότερα, προς τα τουρκικά παράλια απέναντι από το Φαρμακονήσι, παρακολουθείται επομένως όχι απλώς ως ναυτική κίνηση αλλά και ως πιθανός δείκτης των επόμενων σχεδιασμών της Άγκυρας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οποιαδήποτε νέα NAVTEX ή επανεμφάνιση ερευνητικής δραστηριότητας θα αξιολογηθεί ιδιαίτερα προσεκτικά από την Αθήνα.