Μια επίσκεψη με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα, η οποία οργανώθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, προετοιμάζει η Αθήνα για την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στην Αίγυπτο για συνάντηση κορυφής με τον πρόεδρο Αμπντέλ Φάταχ αλ Σίσι, σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο αλλάζουν με μεγάλη ταχύτητα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο Ελ Αλαμέιν, με την ελληνική και την αιγυπτιακή πλευρά να ανοίγουν έναν ιδιαίτερα βαρύ φάκελο θεμάτων: Τουρκία, «Σύμφωνο της Μέκκας», Λιβύη, θαλάσσιες ζώνες, Κύπρος, ενεργειακές διασυνδέσεις, Μεταναστευτικό και Μονή Σινά.
Το ακόμα σημαντικότερο είναι ότι η ελληνική αποστολή φαίνεται πως αποκτά τριμερή διάσταση, καθώς στο Ελ Αλαμέιν αναμένεται να βρεθεί και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης.
Εφόσον επιβεβαιωθούν οι τελικές λεπτομέρειες, θα πρόκειται ουσιαστικά για μια έκτακτη άτυπη τριμερή Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου, με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.
Γιατί τώρα η συνάντηση στο Ελ Αλαμέιν
Η επίσημη αφορμή για τη μετάβαση των ηγετών είναι ένα διεθνές αεροπορικό σόου που διοργανώνει η αιγυπτιακή κυβέρνηση.
Ωστόσο, η πραγματική βαρύτητα της επίσκεψης βρίσκεται αλλού.
Η Αθήνα και το Κάιρο θέλουν να επιβεβαιώσουν ότι διατηρούν ανοικτή και ενεργή στρατηγική γραμμή επικοινωνίας σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να επανασχεδιάσει τις περιφερειακές συμμαχίες της.
Το Ελ Αλαμέιν, ένας τόπος φορτισμένος ιστορικά από τις καθοριστικές μάχες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μετατρέπεται αυτή τη φορά σε σκηνικό μιας νέας γεωπολιτικής αναμέτρησης για την Ανατολική Μεσόγειο.
Στο επίκεντρο το «Σύμφωνο της Μέκκας»
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναμένεται να απασχολήσουν τις συνομιλίες είναι το κοινό αμυντικό σχήμα που συγκροτούν Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν.
Το λεγόμενο «Σύμφωνο της Μέκκας» έχει ήδη προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον σε Αθήνα, Κάιρο και άλλες πρωτεύουσες, καθώς μπορεί να διαμορφώσει νέες ισορροπίες από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο και τη Νότια Ασία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η προσπάθεια της Άγκυρας να προσεγγίσει την Αίγυπτο και να τη συνδέσει με το νέο αυτό σχήμα.
Η Τουρκία επιδιώκει να φέρει το Κάιρο πιο κοντά στη δική της αρχιτεκτονική ασφάλειας, όμως ο Αμπντέλ Φάταχ αλ Σίσι εμφανίζεται μέχρι στιγμής ιδιαίτερα επιφυλακτικός.
Η Αθήνα εκτιμά ότι η Αίγυπτος δεν έχει αυτή τη στιγμή λόγο να εγκαταλείψει την αυτόνομη περιφερειακή στρατηγική της, ούτε να ενταχθεί σε έναν άξονα στον οποίο η Τουρκία θα έχει κεντρικό ρόλο.
Παρά ταύτα, η «Μέκκα» αναμένεται να τεθεί ευθέως στο τραπέζι των συνομιλιών Μητσοτάκη – Σίσι.
Το μεγάλο παιχνίδι Ερντογάν με την Αίγυπτο
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επενδύσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια στην εξομάλυνση των σχέσεων με το Κάιρο.
Η Τουρκία επιδιώκει πολιτική, οικονομική και στρατιωτική επαναπροσέγγιση με την Αίγυπτο, γνωρίζοντας ότι χωρίς το Κάιρο είναι εξαιρετικά δύσκολο να οικοδομήσει ηγεμονικό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, ο Σίσι εξακολουθεί να κρατά αποστάσεις.
Η Αίγυπτος διατηρεί στενή συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει ισχυρές σχέσεις με την Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ.
Αυτό ακριβώς είναι που δυσκολεύει την τουρκική προσπάθεια.
Το Κάιρο δεν θέλει να μετατραπεί σε συμπληρωματικό κρίκο μιας στρατηγικής που σχεδιάζεται στην Άγκυρα. Αντίθετα, επιδιώκει να παραμείνει αυτόνομος πόλος ισχύος στον αραβικό κόσμο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα χτίζει ανάχωμα στις τουρκικές κινήσεις
Για την Ελλάδα, η σχέση με την Αίγυπτο αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της περιφερειακής στρατηγικής.
Η Αθήνα γνωρίζει ότι το Κάιρο είναι κρίσιμο τόσο για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών όσο και για την ενεργειακή, αμυντική και διπλωματική ισορροπία απέναντι στην Τουρκία.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο πρωτευουσών παρέμειναν ιδιαίτερα ενεργοί το τελευταίο διάστημα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Αμπντέλ Φάταχ αλ Σίσι είχαν τηλεφωνική επικοινωνία στις αρχές Αυγούστου, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε σειρά συνομιλιών με τον αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν η στρατηγική συνεργασία, η περιφερειακή ασφάλεια, η ενέργεια, οι επενδύσεις και η περαιτέρω ενίσχυση του τριμερούς άξονα Ελλάδας – Αιγύπτου – Κύπρου.
Αιγαίο και θαλάσσιες ζώνες: το χάσμα με την Τουρκία μεγαλώνει
Η επίσκεψη πραγματοποιείται επίσης σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας εμφανίζουν ξανά σημάδια έντασης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η μεγάλη διαφορά φιλοσοφίας των δύο πλευρών σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες.
Η Ελλάδα επιμένει ότι η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας πρέπει να πραγματοποιείται με βάση το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει τη δική της αντίληψη για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αίγυπτος έχει εδώ ιδιαίτερο βάρος.
Η συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου αποτέλεσε βασικό γεωπολιτικό ανάχωμα απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει το Κάιρο σταθερά στην ίδια στρατηγική τροχιά.
GSI και ενέργεια: η νέα γεωπολιτική σκακιέρα
Στην ατζέντα αναμένεται να βρεθεί και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI).
Το έργο αποκτά πλέον ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία λόγω της ενισχυμένης συμμετοχής της γαλλικής Meridiam.
Η ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη δεν αποτελεί απλώς οικονομικό project.
Είναι ένας ενεργειακός διάδρομος με γεωστρατηγικές προεκτάσεις, ο οποίος ενισχύει τον άξονα Ελλάδας – Κύπρου και συνδέει την περιοχή ακόμα πιο στενά με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Τουρκία παρακολουθεί τις συγκεκριμένες εξελίξεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οποιοδήποτε ενεργειακό δίκτυο αναπτύσσεται χωρίς τη συμμετοχή της περιορίζει το αφήγημα ότι η ίδια αποτελεί τον αναντικατάστατο ενεργειακό κόμβο της περιοχής.
Κύπρος – Αίγυπτος: φυσικό αέριο προς την Ευρώπη
Η παρουσία του Νίκου Χριστοδουλίδη στο Ελ Αλαμέιν αποκτά επίσης ιδιαίτερη βαρύτητα.
Εφόσον το πρόγραμμα δεν αλλάξει, θα είναι η δεύτερη συνάντηση Χριστοδουλίδη – Σίσι μέσα σε έξι μήνες.
Η προηγούμενη είχε συνδεθεί με συμφωνίες για την εμπορική αξιοποίηση των κοιτασμάτων Κρόνος και Αφροδίτη, με στόχο τη μεταφορά κυπριακού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω των υποδομών της Αιγύπτου.
Η συγκεκριμένη προοπτική μπορεί να μετατρέψει την Αίγυπτο σε βασικό ενεργειακό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου και ταυτόχρονα να ενισχύσει σημαντικά τη στρατηγική σύγκλιση Λευκωσίας και Καΐρου.
Λιβύη, Μεταναστευτικό και Μονή Σινά
Η ατζέντα, πάντως, δεν σταματά στην Τουρκία και την ενέργεια.
Η Λιβύη αποτελεί κρίσιμο θέμα για Ελλάδα και Αίγυπτο, καθώς οι δύο χώρες έχουν κοινό ενδιαφέρον για τη σταθερότητα της περιοχής και παρακολουθούν στενά τις τουρκικές κινήσεις.
Παράλληλα, το Μεταναστευτικό βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες της Αθήνας, ιδιαίτερα λόγω των ροών από τη Βόρεια Αφρική.
Ξεχωριστή θέση θα έχει και η υπόθεση της Μονής Σινά, καθώς οι συνομιλίες μεταξύ της Μονής και του αιγυπτιακού κράτους φαίνεται να έχουν εισέλθει στο τελικό τους στάδιο.
Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει μια λύση που θα διασφαλίζει πλήρως το ιστορικό και θρησκευτικό καθεστώς της Μονής.
Η ευρωπαϊκή διάσταση που χρειάζεται το Κάιρο
Ένα ακόμα χαρτί που διαθέτουν Αθήνα και Λευκωσία είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αίγυπτος χρειάζεται σταθερά ευρωπαϊκή στήριξη σε οικονομία, επενδύσεις, ενέργεια και Μεταναστευτικό.
Ελλάδα και Κύπρος λειτουργούν εδώ ως γέφυρες του Καΐρου προς τις Βρυξέλλες, γεγονός που προσδίδει στις σχέσεις των τριών χωρών επιπλέον στρατηγικό βάθος.
Αυτό είναι ένα πλεονέκτημα που η Άγκυρα δύσκολα μπορεί να υποκαταστήσει.
Το πραγματικό μήνυμα της συνάντησης
Η επικείμενη παρουσία Μητσοτάκη, Σίσι και Χριστοδουλίδη στο ίδιο τραπέζι δεν μπορεί να θεωρηθεί μια απλή διπλωματική συνάντηση.
Στην πραγματικότητα, αποτελεί μήνυμα ότι ο άξονας Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου παραμένει ενεργός και επιχειρεί να προσαρμοστεί στα νέα γεωπολιτικά δεδομένα.
Η Τουρκία επιδιώκει να δημιουργήσει νέες συμμαχίες.
Η Αθήνα και η Λευκωσία, από την άλλη πλευρά, επενδύουν στην εμβάθυνση υπαρχόντων στρατηγικών σχημάτων με χώρες που έχουν κοινά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Κάιρο βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αναμέτρησης.
Και η συνάντηση στο Ελ Αλαμέιν ενδέχεται να δείξει πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να πάει ο Αμπντέλ Φάταχ αλ Σίσι στην προσέγγιση με την Τουρκία – και πόσο ισχυρός παραμένει ο άξονας με Ελλάδα και Κύπρο.
Από το Κάιρο στο Παρίσι
Η διπλωματική κινητικότητα δεν σταματά στην Αίγυπτο.
Μετά την επιστροφή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να μεταβεί στο Παρίσι για τη διεθνή Διάσκεψη για το Διάστημα που διοργανώνουν Γαλλία και Γερμανία στις 9 και 10 Σεπτεμβρίου.
Την ίδια ώρα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης έχει προγραμματισμένη νέα συνάντηση στις 9 Σεπτεμβρίου με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν.
Μέσα σε λίγες ημέρες, Αθήνα και Λευκωσία ανοίγουν ταυτόχρονα πολλαπλά διπλωματικά μέτωπα. Και στο κέντρο όλων βρίσκεται η προσπάθεια διατήρησης της ισορροπίας ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο απέναντι στις νέες κινήσεις της Άγκυρας.