Έντονο προβληματισμό προκαλούν στην Τουρκία τα αποτελέσματα της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, καθώς οι εξελίξεις γύρω από τα F-35, τα Eurofighter και το Great Sea Interconnector αποκαλύπτουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Άγκυρα.
Παρά τους χαμηλούς τόνους των επίσημων τουρκικών αντιδράσεων, η επίσκεψη παρακολουθήθηκε εξαιρετικά προσεκτικά, με τουρκικούς πολιτικούς και στρατιωτικούς κύκλους να αναλύουν κάθε δήλωση του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.
Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι η προσωπική σχέση Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν αποδεικνύεται αρκετή για να ξεπεραστούν τα αμερικανικά εμπόδια στην τουρκική απόκτηση F-35.
Η Άγκυρα παρακολουθούσε κάθε λέξη του Μάρκο Ρούμπιο
Η τουρκική αντίδραση στην επίσκεψη Ρούμπιο μπορεί να ήταν συγκρατημένη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Άγκυρα υποτίμησε τη σημασία της.
Αντιθέτως, οι αναφορές του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Ελλάδα, στην Τουρκία και στις ενεργειακές διασυνδέσεις εξετάστηκαν προσεκτικά.
Η Ουάσιγκτον επανεπιβεβαίωσε τη σημασία της στρατηγικής συνεργασίας με την Αθήνα, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησαν οι τοποθετήσεις για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το γεγονός ότι ο Ρούμπιο επέλεξε να επισκεφθεί την Ελλάδα χωρίς να συμπεριλάβει την Τουρκία στο ίδιο ταξίδι προκάλεσε σχόλια στο τουρκικό πολιτικό και δημοσιογραφικό περιβάλλον.
Ορισμένοι σχολιαστές προσκείμενοι στην τουρκική αντιπολίτευση έφτασαν να υποστηρίξουν ότι η επίσκεψη συμβόλιζε μια διαφορετική αντίληψη για τα γεωπολιτικά όρια της Δύσης.
GSI: Η αλλαγή στη γλώσσα της Τουρκίας που προκαλεί ερωτήματα
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αφορά το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, γνωστό ως Great Sea Interconnector.
Οι τουρκικές αρχές εμφανίζονται να χρησιμοποιούν πλέον προσεκτικότερες διατυπώσεις για τις έρευνες στον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, αποφεύγονται εκφράσεις που είχαν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν, όπως «χορήγηση άδειας» ή «μη εξουσιοδοτημένη ενέργεια».
Αντί αυτών, Τούρκοι αξιωματούχοι μιλούν για «συντονισμό με τη χώρα της οποίας τη σημαία φέρει το πλοίο» που πραγματοποιεί τις έρευνες.
Η διαφοροποίηση έχει διπλωματικό ενδιαφέρον, χωρίς να σημαίνει ότι η Τουρκία εγκαταλείπει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της.
Η αμερικανική υποστήριξη στο GSI αποτελεί σημαντικό δεδομένο, καθώς η Ουάσιγκτον έχει δηλώσει ότι επιδιώκει να συμβάλει διπλωματικά στην αντιμετώπιση των εμποδίων του έργου.
F-35: Το μεγάλο αμερικανικό εμπόδιο για τον Ερντογάν
Το ζήτημα των F-35 αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα στην τουρκική αμυντική ατζέντα.
Η Τουρκία είχε αρχικά εξασφαλίσει συμμετοχή στο πρόγραμμα, όχι μόνο ως μελλοντικός χρήστης των μαχητικών πέμπτης γενιάς, αλλά και ως βιομηχανικός εταίρος στην παραγωγή εξαρτημάτων.
Η απόκτηση των ρωσικών S-400 ανέτρεψε αυτή την προοπτική, οδηγώντας στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα.
Ο Ρούμπιο ξεκαθάρισε ότι η επανένταξη της Τουρκίας δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς προηγούμενη επίλυση του ζητήματος των S-400.
Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά πολιτικό. Υπάρχουν συγκεκριμένοι αμερικανικοί νομοθετικοί περιορισμοί.
Παρά τις καλές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν και την υποστήριξη του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, οι περιορισμοί παραμένουν.
Η Ελλάδα, αντίθετα, προχωρά με το δικό της πρόγραμμα απόκτησης 20 F-35, αποκτώντας προοπτικά δυνατότητες που η Τουρκία εξακολουθεί να διεκδικεί.
Το αμερικανικό πακέτο των 23 δισ. δολαρίων προκαλεί αντιδράσεις
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα αντιμετωπίζει δύσκολες αποφάσεις για την ανανέωση της Πολεμικής της Αεροπορίας.
Η αμερικανική πρόταση περιλαμβάνει 40 νέα F-16 και εξοπλισμό αναβάθμισης για 80 υφιστάμενα αεροσκάφη, με δυνητικό συνολικό κόστος περίπου 23 δισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένου οπλισμού.
Ωστόσο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ορισμένοι Τούρκοι αξιωματούχοι και στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας αμφισβητούν τη σκοπιμότητα μιας τόσο μεγάλης επένδυσης.
Εκτιμούν ότι η διάθεση τεράστιων κονδυλίων σε μαχητικά προηγούμενης γενιάς ενδεχομένως να μην αποτελεί την αποτελεσματικότερη επιλογή.
Για τον λόγο αυτό, προτιμούν μεγαλύτερη έμφαση στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Eurofighter.
Νέα ανατροπή με τα Eurofighter – Το Κατάρ αλλάζει σχεδιασμό
Το τουρκικό σχέδιο για τα Eurofighter αντιμετωπίζει επίσης δυσκολίες.
Η Τουρκία έχει συμφωνήσει να αποκτήσει 20 νέα Eurofighter από τη Βρετανία, αλλά οι παραδόσεις αναμένονται από το 2030.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες ότι το Κατάρ υπαναχώρησε από σχεδιαζόμενη παραχώρηση 12 μεταχειρισμένων Eurofighter στην Τουρκία.
Σύμφωνα με όσα ανέδειξαν Τούρκοι βουλευτές της αντιπολίτευσης, η Ντόχα αποφάσισε να δώσει προτεραιότητα στις δικές της στρατιωτικές ανάγκες, εξαιτίας των αυξημένων εντάσεων στον Περσικό Κόλπο.
Εφόσον η πληροφορία επιβεβαιωθεί οριστικά, η εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει τον σχεδιασμό της Άγκυρας για την ταχύτερη ενίσχυση της αεροπορικής της ισχύος.
Το γεωπολιτικό μήνυμα: Η Αθήνα αναβαθμίζεται, η Άγκυρα αναζητά λύσεις
Η επίσκεψη Ρούμπιο αναδεικνύει δύο διαφορετικές πραγματικότητες.
Η Ελλάδα εμβαθύνει την αμυντική και ενεργειακή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η Τουρκία επιδιώκει να επιλύσει εκκρεμότητες που περιορίζουν την πρόσβασή της σε συγκεκριμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα.
Η διαφορά δεν σημαίνει ότι η Τουρκία στερείται στρατιωτικής ισχύος ή αμυντικών δυνατοτήτων. Διαθέτει σημαντική αμυντική βιομηχανία και συνεχίζει να επενδύει σε νέα συστήματα.
Ωστόσο, η υπόθεση των F-35, οι προβληματισμοί για το κόστος των F-16 και οι δυσκολίες στις προμήθειες Eurofighter δείχνουν ότι η τουρκική αεροπορική στρατηγική βρίσκεται μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις.
Παράλληλα, η αλλαγή διατύπωσης για το GSI αποτελεί εξέλιξη που αξίζει να παρακολουθηθεί.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: Η Άγκυρα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική διπλωματία Ερντογάν–Τραμπ για να εξασφαλίσει τα αποτελέσματα που επιθυμεί.
Και για την Αθήνα, η πρόκληση είναι να μετατρέψει τη θετική πολιτική συγκυρία σε σταθερά, μετρήσιμα αποτελέσματα στην άμυνα, στην ενέργεια και στην Ανατολική Μεσόγειο.