Γεωπολιτικό θρίλερ βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ανατολική Μεσόγειο, με επίκεντρο τη Λιβύη και το αμφιλεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος και ισχυρότερος διεκδικητής της πολιτικοστρατιωτικής διαδοχής του Χαλίφα Χαφτάρ, φέρεται να βρίσκεται αντιμέτωπος με αντικρουόμενες πιέσεις από την Τουρκία και το Ισραήλ, σε μια υπόθεση που αγγίζει άμεσα τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, την Κύπρο και τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της περιοχής.
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιοποίησε ο Λίβυος δημοσιογράφος Αχμέντ Χαλίφα, επικαλούμενος πηγές ασφαλείας στη Βεγγάζη, η Άγκυρα επιδιώκει την άμεση κοινοβουλευτική επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ενώ το Ισραήλ φέρεται να ασκεί αντίθετες πιέσεις για την αποτροπή της.
Οι ισχυρισμοί δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως. Ωστόσο, εάν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αποτυπώνουν μια νέα σύγκρουση συμφερόντων με ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα.
Η ανατροπή στη λιβυκή Βουλή που άνοιξε τον ασκό του Αιόλου
Η κρίσιμη εξέλιξη σημειώθηκε στις 6 Οκτωβρίου, όταν η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης αντικατέστησε τον επί δώδεκα χρόνια πρόεδρό της, Αγκίλα Σάλεχ.
Στη θέση του εξελέγη ο Αλ-Σαλεχίν Αμπντούλ-Νάμπι αλ-Ομπέιντι, πολιτικός με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις σχέσεις Λιβύης και Τουρκίας.
Ο νέος πρόεδρος είχε διατελέσει επικεφαλής της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Λιβύης – Τουρκίας, γεγονός που ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η Άγκυρα μπορεί να αποκτήσει ευνοϊκότερο συνομιλητή.
Ο Αγκίλα Σάλεχ είχε αντιταχθεί στην κοινοβουλευτική επικύρωση του μνημονίου, με το Κάιρο και την Αθήνα να επιδιώκουν τη διατήρηση αυτής της στάσης.
Η απομάκρυνσή του αλλάζει τις πολιτικές ισορροπίες. Δεν συνεπάγεται, όμως, ότι η επικύρωση είναι δεδομένη.
Η Άγκυρα πιέζει τον Χαφτάρ – Το σχέδιο για την επικύρωση
Κατά τον Αχμέντ Χαλίφα, η τουρκική πλευρά ζητά από τον Σαντάμ Χαφτάρ να αξιοποιήσει την επιρροή του στη νέα κοινοβουλευτική ηγεσία, ώστε να πραγματοποιηθεί συνεδρίαση για την επικύρωση της συμφωνίας.
Οι ίδιες πληροφορίες κάνουν λόγο ακόμη και για απειλή απόσυρσης της τουρκικής υποστήριξης προς την οικογένεια Χαφτάρ, με πιθανή μεταφορά της προς ανταγωνιστικές πολιτικές και στρατιωτικές δυνάμεις στη δυτική Λιβύη.
Εφόσον επιβεβαιωθούν, οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Άγκυρα θεωρεί το μνημόνιο στρατηγική προτεραιότητα.
Η Τουρκία επιδιώκει να εξασφαλίσει πρόσθετη πολιτική νομιμοποίηση για μια συμφωνία που αποτελεί θεμέλιο της γεωπολιτικής της παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ισραηλινές πιέσεις και ο ρόλος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Στο αντίπαλο στρατόπεδο εμφανίζεται, σύμφωνα με το λιβυκό δημοσίευμα, το Ισραήλ.
Το Τελ Αβίβ φέρεται να επιδιώκει να αποτρέψει την επικύρωση του μνημονίου, με υποστήριξη από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που διατηρούν στενούς δεσμούς με την οικογένεια Χαφτάρ.
Η εξέλιξη παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον, καθώς συνδέει τη λιβυκή πολιτική κρίση με τον ευρύτερο ανταγωνισμό Τουρκίας – Ισραήλ.
Δεν έχει, πάντως, δημοσιοποιηθεί επίσημο ισραηλινό τελεσίγραφο ούτε υπάρχουν ανεξάρτητα επιβεβαιωμένα στοιχεία για συγκεκριμένη επιχείρηση της Μοσάντ ή των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων.
Το γεωπολιτικό διακύβευμα είναι σαφές: Η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου μπορεί να περιπλέξει τους ενεργειακούς και στρατηγικούς σχεδιασμούς των ανταγωνιστών της Άγκυρας.
Γιατί το τουρκολιβυκό μνημόνιο απειλεί τα ελληνικά συμφέροντα
Το μνημόνιο που υπέγραψαν Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της Τρίπολης τον Νοέμβριο του 2019 επιχειρεί να χαράξει θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ δύο κρατών, αγνοώντας τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες που διεκδικεί η Ελλάδα βάσει του διεθνούς δικαίου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, ιδιαίτερα της Κρήτης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκαθαρίσει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.
Μια ενδεχόμενη επικύρωση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν θα ανέτρεπε αυτή τη νομική θέση.
Θα μπορούσε, όμως, να προσφέρει στην Άγκυρα πρόσθετα πολιτικά επιχειρήματα και να εντείνει την αμφισβήτηση ελληνικών δικαιωμάτων.
Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ μπροστά σε νέα στρατηγική δοκιμασία
Η αναζωπύρωση του λιβυκού ζητήματος συμπίπτει με την προσπάθεια επανεκκίνησης των ερευνών για το Great Sea Interconnector (GSI), την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ.
Το έργο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα υποδομής που αποκτά γεωπολιτική σημασία λόγω των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων.
Για την Αθήνα, η αποτροπή της αναβάθμισης του τουρκολιβυκού μνημονίου συνδέεται με την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Για τη Λευκωσία, προτεραιότητα αποτελεί η ενεργειακή ασφάλεια και η διατήρηση ανοικτών θαλάσσιων διαδρόμων.
Για το Ισραήλ, πιθανή διεύρυνση της τουρκικής επιρροής δημιουργεί πρόσθετους στρατηγικούς προβληματισμούς, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί ότι το συγκεκριμένο μνημόνιο αποτελεί άμεση απειλή για τις ισραηλινές εξαγωγές φυσικού αερίου.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ στο κέντρο της γεωπολιτικής σύγκρουσης
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι ποια στρατηγική θα ακολουθήσει ο Σαντάμ Χαφτάρ.
Η προσέγγιση με την Τουρκία μπορεί να ενισχύσει τις διεθνείς επιλογές του, αλλά κινδυνεύει να προκαλέσει αντιδράσεις από την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς εταίρους.
Αντίθετα, η άρνηση επικύρωσης θα μπορούσε να διατηρήσει τις υπάρχουσες ισορροπίες, αλλά ενδέχεται να προκαλέσει νέα τριβή με την Άγκυρα.
Η Λιβύη μετατρέπεται ξανά σε πεδίο ανταγωνισμού περιφερειακών δυνάμεων, με την Ελλάδα να έχει άμεσο συμφέρον από την έκβαση αυτής της αναμέτρησης.
Η επόμενη κίνηση της νέας κοινοβουλευτικής ηγεσίας στη Βεγγάζη θα δείξει εάν η τουρκική διπλωματική πίεση μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό αποτέλεσμα.
Το κρίσιμο διακύβευμα δεν είναι μόνο το μέλλον ενός μνημονίου. Είναι ποιος θα αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας στην Ανατολική Μεσόγειο.