Ένα ακόμη κομβικό βήμα προς τη μετάβαση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στην εποχή του αυτόνομου πολέμου πραγματοποιείται με τη σφραγίδα του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας – ΕΛΚΑΚ, καθώς εγκρίθηκαν οι εθνικές συμβάσεις που συνδέονται με το ευρωπαϊκό πρόγραμμα COMMANDS και ανοίγουν τον δρόμο για την ανάπτυξη αυτόνομων στρατιωτικών φαλάγγων, επίγειων ρομποτικών οχημάτων και νέων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς δεν αφορά απλώς ένα ακόμη ερευνητικό πρόγραμμα.
Αφορά την εισαγωγή μιας εντελώς διαφορετικής επιχειρησιακής φιλοσοφίας:
λιγότεροι στρατιώτες εκτεθειμένοι στην πρώτη γραμμή, περισσότερα μη επανδρωμένα μέσα, αυτόνομη μεταφορά εφοδίων, δικτυωμένες φάλαγγες και ρομποτικά οχήματα που θα μπορούν να αναλαμβάνουν τις πιο επικίνδυνες αποστολές.
Σε ένα περιβάλλον όπως ο Έβρος και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, όπου η γεωγραφία, η ταχύτητα αντίδρασης και η προστασία του προσωπικού μπορούν να αποδειχθούν κρίσιμες, η συγκεκριμένη τεχνολογία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία.
Το ΕΛΚΑΚ βάζει την Ελλάδα στο πρόγραμμα COMMANDS
Με δύο διαδοχικές αποφάσεις του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας εγκρίθηκε η κατακύρωση των σχετικών εθνικών συμβάσεων που αφορούν το ελληνικό σκέλος του προγράμματος.
Οι αποφάσεις φέρουν την υπογραφή του διευθύνοντος συμβούλου του ΕΛΚΑΚ, Παντελή Τζωρτζάκη, και ολοκληρώνουν μία πολύμηνη διαδικασία αξιολόγησης και διαπραγματεύσεων.
Το συνολικό ύψος χρηματοδότησης για το εγχώριο τμήμα του έργου ανέρχεται σε περίπου:
237.000 ευρώ.
Το ποσό αφορά κυρίως υπηρεσίες υψηλής έρευνας και ανάπτυξης, με έμφαση σε:
λογισμικό, αρχιτεκτονική συστημάτων, τεχνητή νοημοσύνη, διασύνδεση πλατφορμών και σύνθετες δοκιμές προσομοίωσης.
Ουσιαστικά, η Ελλάδα δεν εισέρχεται στο πρόγραμμα ως απλός τελικός χρήστης.
Εισέρχεται ως χώρα που καλείται να αναπτύξει κρίσιμο κομμάτι της τεχνολογίας.
Τι είναι το COMMANDS
Το COMMANDS συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και εντάσσεται στη νέα ευρωπαϊκή προσπάθεια για ανάπτυξη στρατιωτικών τεχνολογιών επόμενης γενιάς.
Κεντρικός στόχος είναι η δημιουργία συστημάτων που θα επιτρέπουν σε επανδρωμένα και μη επανδρωμένα οχήματα να επιχειρούν μαζί.
Το βασικό επιχειρησιακό μοντέλο είναι απλό ως ιδέα, αλλά εξαιρετικά σύνθετο τεχνολογικά:
ένα επανδρωμένο όχημα μπορεί να καθοδηγεί μια ολόκληρη σειρά μη επανδρωμένων οχημάτων, τα οποία θα ακολουθούν αυτόνομα την πορεία του.
Η τεχνολογία αυτή μπορεί να εφαρμοστεί σε:
μεταφορές πυρομαχικών,
καύσιμα,
ανεφοδιασμό,
μεταφορά εξοπλισμού,
αναγνώριση,
εκκαθάριση επικίνδυνων περιοχών,
διακομιδή τραυματιών.
Η επανάσταση του «Leader-Follower»
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του προγράμματος είναι το μοντέλο Leader-Follower.
Σε μία συμβατική στρατιωτική φάλαγγα απαιτείται οδηγός σχεδόν σε κάθε όχημα.
Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση ενέδρας, πυρών πυροβολικού, επίθεσης drone ή προσβολής με αντιαρματικά όπλα, μεγάλος αριθμός στρατιωτών βρίσκεται εκτεθειμένος.
Με το νέο μοντέλο αυτό μπορεί να αλλάξει ριζικά.
Ένα μόνο επανδρωμένο όχημα μπορεί να βρίσκεται στην κεφαλή της φάλαγγας και τα υπόλοιπα να ακολουθούν αυτόνομα.
Ο οδηγός του πρώτου οχήματος καθορίζει την πορεία.
Τα επόμενα οχήματα χρησιμοποιούν αισθητήρες, δορυφορικά δεδομένα, αλγορίθμους πλοήγησης και τεχνητή νοημοσύνη για να ακολουθούν.
Γιατί οι εφοδιοπομπές είναι κρίσιμος στόχος
Η εφοδιαστική αλυσίδα αποτελεί έναν από τους πιο ευάλωτους κρίκους οποιασδήποτε στρατιωτικής δύναμης.
Ένας στρατός δεν μπορεί να πολεμήσει χωρίς:
πυρομαχικά, καύσιμα, τρόφιμα, ανταλλακτικά και ιατρικό υλικό.
Οι στρατιωτικές φάλαγγες αποτελούν όμως εύκολους στόχους.
Η εμπειρία των σύγχρονων συγκρούσεων έχει δείξει ότι drones αναγνώρισης μπορούν να εντοπίσουν μία εφοδιοπομπή, να μεταδώσουν συντεταγμένες και μέσα σε ελάχιστο χρόνο να ακολουθήσει πλήγμα.
Η αυτοματοποίηση επομένως δεν προσφέρει μόνο ευκολία.
Περιορίζει δραστικά την έκθεση ανθρώπινου προσωπικού.
Ακόμη και αν ένα όχημα χαθεί, το ανθρώπινο κόστος μπορεί να είναι πολύ μικρότερο.
Επίγεια drones στον Έβρο
Η δεύτερη μεγάλη εφαρμογή αφορά τα Unmanned Ground Vehicles – UGVs, δηλαδή τα επίγεια μη επανδρωμένα οχήματα.
Στον Έβρο, τέτοια μέσα θα μπορούσαν στο μέλλον να αναλάβουν αποστολές αυξημένου κινδύνου πριν κινηθούν επανδρωμένες μονάδες.
Θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται για:
αναγνώριση διαδρομών, επιτήρηση περιοχών, εντοπισμό εμποδίων, έρευνα για νάρκες, μεταφορά υλικού και διακομιδή τραυματιών.
Η σημασία τους είναι προφανής.
Αντί ένας στρατιώτης να χρειάζεται να προσεγγίσει πρώτος μία ύποπτη περιοχή, μπορεί να προηγηθεί ένα ρομποτικό όχημα.
Και στα νησιά του Αιγαίου
Η τεχνολογία έχει εξίσου σημαντικές εφαρμογές στα νησιά.
Το νησιωτικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από:
περιορισμένο χώρο, στενούς οδικούς άξονες, δύσβατο έδαφος και ανάγκη ταχείας μεταφοράς πυρομαχικών και ενισχύσεων.
Ένα δίκτυο αυτόνομων οχημάτων θα μπορούσε να μεταφέρει εφόδια από αποθήκες σε θέσεις μάχης χωρίς να απαιτείται μεγάλος αριθμός οδηγών.
Θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά τραυματιών ή για την υποστήριξη απομονωμένων μονάδων.
Σε ένα νησί, όπου κάθε διαθέσιμος στρατιώτης έχει μεγάλη αξία, η δυνατότητα αντικατάστασης ανθρώπινων πληρωμάτων από ρομποτικά μέσα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Ρομπότ αντί στρατιωτών στις πιο επικίνδυνες αποστολές
Αυτή είναι ουσιαστικά η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνει η νέα τεχνολογία.
Η λογική δεν είναι να αντικατασταθεί ο στρατιώτης.
Η λογική είναι να μην χρησιμοποιείται άνθρωπος εκεί όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί μηχανή.
Σε μια ναρκοθετημένη περιοχή.
Σε έναν δρόμο που βρίσκεται υπό παρατήρηση.
Σε μια περιοχή όπου υπάρχουν ελεύθεροι σκοπευτές.
Σε μια φάλαγγα που κινείται υπό απειλή drones.
Σε μία αποστολή περισυλλογής τραυματία κάτω από εχθρικά πυρά.
Εκεί ακριβώς μπορεί να προηγηθεί το ρομπότ.
Η διακομιδή τραυματιών χωρίς έκθεση προσωπικού
Μία από τις σημαντικότερες πιθανές εφαρμογές αφορά τη μεταφορά τραυματιών.
Στις σημερινές συνθήκες, η περισυλλογή ενός τραυματία από εκτεθειμένη περιοχή μπορεί να οδηγήσει σε νέες απώλειες.
Ένα UGV θα μπορούσε να κινηθεί προς το σημείο, να παραλάβει τον τραυματία και να τον μεταφέρει πίσω σε ασφαλή περιοχή.
Έτσι, για τη διάσωση ενός στρατιώτη δεν θα χρειάζεται να εκτεθούν άλλοι δύο ή τρεις.
Η συγκεκριμένη φιλοσοφία έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι χερσαίες επιχειρήσεις διεθνώς.
«Δεύτερη ζωή» σε παλαιότερα στρατιωτικά οχήματα
Ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρουσα για τον Ελληνικό Στρατό είναι η δυνατότητα εφαρμογής της τεχνολογίας σε ήδη υπάρχοντα οχήματα.
Το λογισμικό, οι αισθητήρες και τα συστήματα αυτόνομης πλοήγησης μπορούν θεωρητικά να εξελιχθούν σε κιτ αναβάθμισης.
Έτσι, αντί ένα παλαιότερο όχημα να αποσυρθεί, θα μπορούσε να μετατραπεί σε:
τηλεχειριζόμενο ή ημιαυτόνομο στρατιωτικό όχημα.
Η προσέγγιση αυτή μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική για την Ελλάδα.
Ο Ελληνικός Στρατός διαθέτει μεγάλο αριθμό παλαιότερων οχημάτων.
Εάν ακόμη και ένα μέρος αυτών μπορεί να μετατραπεί σε μη επανδρωμένες πλατφόρμες, τότε προκύπτει ένα εντελώς νέο επιχειρησιακό απόθεμα.
Από παλιό φορτηγό σε στρατιωτικό drone εδάφους
Η ιδέα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.
Ένα όχημα που σήμερα θεωρείται τεχνολογικά παλαιό μπορεί να αποκτήσει:
αισθητήρες,
κάμερες,
GPS,
συστήματα αποφυγής εμποδίων,
ασύρματες επικοινωνίες,
υπολογιστή αποστολής,
λογισμικό αυτόνομης κίνησης.
Και ξαφνικά το όχημα παύει να είναι απλώς ένα παλιό στρατιωτικό φορτηγό.
Μετατρέπεται σε μη επανδρωμένη πλατφόρμα.
Το κόστος μπορεί να είναι πολύ χαμηλότερο από την αγορά ενός ολοκαίνουργιου εξειδικευμένου UGV.
Η τεχνητή νοημοσύνη περνά στον Στρατό Ξηράς
Στην καρδιά όλων αυτών βρίσκεται η τεχνητή νοημοσύνη.
Ένα αυτόνομο όχημα πρέπει να μπορεί να «αντιλαμβάνεται» το περιβάλλον.
Να αναγνωρίζει:
δρόμους, εμπόδια, άλλα οχήματα, ανθρώπους, επικίνδυνες περιοχές και αλλαγές στη διαδρομή.
Πρέπει επίσης να αποφασίζει πώς θα κινηθεί όταν χαθεί η σύνδεση με το όχημα-ηγέτη ή όταν εμφανιστεί ξαφνικά ένα εμπόδιο.
Αυτό απαιτεί προηγμένους αλγορίθμους.
Και ακριβώς σε αυτόν τον τομέα θέλει να αποκτήσει τεχνογνωσία η Ελλάδα.
Το μεγάλο κέρδος: Ο πηγαίος κώδικας
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συμφωνίας αφορά τα δικαιώματα χρήσης της τεχνολογίας.
Σύμφωνα με το πλαίσιο του έργου, το ελληνικό κράτος αποκτά δικαιώματα αξιοποίησης των αποτελεσμάτων για σκοπούς εθνικής ασφάλειας και άμυνας χωρίς πρόσθετο κόστος χρήσης.
Αυτό είναι τεράστιας σημασίας.
Στον σύγχρονο πόλεμο, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το όχημα.
Είναι το software.
Αν η χώρα διαθέτει πρόσβαση στη γνώση, στο λογισμικό και στις σχετικές τεχνολογίες, τότε μπορεί να εξελίσσει τις δυνατότητές της χωρίς να εξαρτάται πλήρως από έναν ξένο κατασκευαστή.
Επιχειρησιακή αυτονομία σε περίοδο κρίσης
Η εξάρτηση από ξένα συστήματα δημιουργεί ένα μόνιμο στρατηγικό πρόβλημα.
Τι συμβαίνει εάν σε μία περίοδο κρίσης απαιτείται:
επείγουσα αναβάθμιση,
αλλαγή λογισμικού,
νέος αισθητήρας,
νέο σύστημα επικοινωνίας,
αντιμετώπιση ηλεκτρονικών παρεμβολών;
Εάν όλη η τεχνογνωσία βρίσκεται στο εξωτερικό, η χώρα εξαρτάται από τον κατασκευαστή.
Εάν η τεχνολογία αναπτύσσεται εγχώρια, οι Ένοπλες Δυνάμεις αποκτούν πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.
Αυτό ονομάζεται επιχειρησιακή και τεχνολογική αυτονομία.
Και αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της νέας ελληνικής αμυντικής πολιτικής.
Το ΕΛΚΑΚ ως γέφυρα μεταξύ Στρατού και ελληνικής τεχνολογίας
Η εξέλιξη αναδεικνύει παράλληλα τον ρόλο του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας.
Το ΕΛΚΑΚ επιχειρεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ:
Ενόπλων Δυνάμεων, ελληνικών εταιρειών, ερευνητικών κέντρων, πανεπιστημίων και ευρωπαϊκών αμυντικών προγραμμάτων.
Το ζητούμενο είναι να πάψει η Ελλάδα να περιορίζεται στην αγορά έτοιμων συστημάτων.
Να συμμετέχει στη σχεδίασή τους.
Να αναπτύσσει υποσυστήματα.
Να δημιουργεί software.
Να αποκτά πνευματικά δικαιώματα και τεχνογνωσία.
Και τελικά να μπορεί να παράγει λύσεις προσαρμοσμένες ακριβώς στις ανάγκες του ελληνικού επιχειρησιακού περιβάλλοντος.
Έβρος και Αιγαίο απαιτούν ελληνικές λύσεις
Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία, επειδή η Ελλάδα διαθέτει ένα εξαιρετικά ιδιαίτερο γεωγραφικό περιβάλλον.
Οι απαιτήσεις στον Έβρο δεν είναι ίδιες με τις απαιτήσεις ενός στρατού στην Κεντρική Ευρώπη.
Οι απαιτήσεις ενός μικρού νησιού στο Ανατολικό Αιγαίο δεν είναι ίδιες με τις απαιτήσεις μιας μεγάλης πεδιάδας.
Η Ελλάδα χρειάζεται συστήματα που να μπορούν να λειτουργούν:
σε στενούς δρόμους, δύσβατα εδάφη, νησιωτικό ανάγλυφο, υψηλές θερμοκρασίες και περιοχές όπου η ηλεκτρονική παρεμβολή μπορεί να είναι έντονη.
Η εγχώρια συμμετοχή επιτρέπει ακριβώς αυτή την προσαρμογή.
Το μεγάλο ζήτημα: Τι γίνεται όταν χαθεί το GPS
Ένα αυτόνομο στρατιωτικό όχημα δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από δορυφορική πλοήγηση.
Σε πραγματική πολεμική σύγκρουση, το GPS μπορεί να δεχθεί:
jamming, spoofing ή πλήρη διακοπή.
Για αυτό τα στρατιωτικά UGVs χρειάζονται πολλαπλά μέσα πλοήγησης.
Κάμερες.
Αδρανειακούς αισθητήρες.
LiDAR.
Χαρτογράφηση.
Αναγνώριση εδάφους.
Τεχνητή νοημοσύνη.
Η πραγματική τεχνολογική μάχη δεν είναι να κινείται ένα όχημα μόνο του σε έναν άδειο δρόμο. Είναι να συνεχίζει να κινείται όταν ο αντίπαλος προσπαθεί ενεργά να το τυφλώσει.
Η κυβερνοασφάλεια γίνεται μέρος του οχήματος
Υπάρχει και μία ακόμη κρίσιμη διάσταση.
Όσο περισσότερα στρατιωτικά οχήματα συνδέονται μεταξύ τους, τόσο περισσότερο εκτίθενται σε κυβερνοεπιθέσεις.
Ένας αντίπαλος δεν θα χρειάζεται απαραίτητα να καταστρέψει ένα μη επανδρωμένο όχημα.
Θα μπορούσε να επιχειρήσει:
να διακόψει την επικοινωνία,
να αλλοιώσει δεδομένα,
να εισάγει ψευδή δεδομένα πλοήγησης,
να αποκτήσει πρόσβαση στο δίκτυο.
Για αυτό η κυβερνοασφάλεια και η κρυπτογράφηση αποτελούν εξίσου σημαντικό μέρος του COMMANDS με το ίδιο το ρομποτικό όχημα.
Δρακόντεια μέτρα ασφαλείας
Η ευαισθησία του προγράμματος αποτυπώνεται και στις διαδικασίες προστασίας του.
Οι πληροφορίες που ανταλλάσσονται μπορούν να φέρουν διαβάθμιση «Εμπιστευτικό» ή «Απόρρητο», ενώ προβλέπονται αυστηρές διαδικασίες ασφαλείας και έλεγχοι στις εγκαταστάσεις όπου υλοποιούνται οι εργασίες.
Και αυτό είναι απολύτως λογικό.
Η τεχνολογία αυτόνομων στρατιωτικών οχημάτων συνδέεται άμεσα με:
αλγορίθμους πλοήγησης, επιχειρησιακές διαδικασίες, αρχιτεκτονική δικτύων και συστήματα διοίκησης.
Δηλαδή πληροφορίες που δεν μπορούν να βρίσκονται εκτεθειμένες.
Από τα drones αέρος στα drones εδάφους
Η Ελλάδα έχει ήδη μπει δυναμικά στη συζήτηση για τα μη επανδρωμένα αεροχήματα.
Το επόμενο βήμα είναι τα μη επανδρωμένα μέσα ξηράς.
Ο πόλεμος του μέλλοντος δεν θα διεξάγεται μόνο με UAV πάνω από το πεδίο.
Θα υπάρχουν:
drones στον αέρα,
UGVs στο έδαφος,
μη επανδρωμένα σκάφη στη θάλασσα,
αυτόνομοι αισθητήρες,
AI συστήματα διοίκησης.
Όλα θα ανταλλάσσουν πληροφορίες μεταξύ τους.
Και όποιος μπορέσει να τα συνδέσει σε ένα ενιαίο δίκτυο θα αποκτήσει σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Το COMMANDS μπορεί να αλλάξει τη λογική του Στρατού Ξηράς
Το πιο σημαντικό στοιχείο του προγράμματος ίσως δεν είναι κάποια συγκεκριμένη πλατφόρμα.
Είναι η αλλαγή φιλοσοφίας.
Για δεκαετίες, κάθε στρατιωτικό όχημα χρειαζόταν ανθρώπινο πλήρωμα.
Στο μέλλον αυτό δεν θα είναι δεδομένο.
Μία διμοιρία θα μπορεί να διαθέτει περισσότερες πλατφόρμες από ανθρώπους.
Ένας στρατιώτης θα μπορεί να ελέγχει πολλά μη επανδρωμένα μέσα.
Ένα επανδρωμένο όχημα θα μπορεί να διοικεί μία ολόκληρη αυτόνομη φάλαγγα.
Μία μονάδα θα μπορεί να στέλνει πρώτα τα ρομπότ και μετά τους στρατιώτες.
Αυτό είναι το πραγματικό άλμα.
Η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο της ρομποτικής
Το COMMANDS μπορεί να είναι σήμερα ένα ερευνητικό πρόγραμμα περιορισμένου σχετικά οικονομικού μεγέθους.
Η στρατηγική του αξία όμως είναι πολύ μεγαλύτερη από τις 237.000 ευρώ της ελληνικής χρηματοδότησης.
Γιατί το πραγματικό κέρδος δεν είναι ένα συγκεκριμένο όχημα.
Είναι:
η τεχνογνωσία, το software, οι αλγόριθμοι, τα δικαιώματα χρήσης και η δυνατότητα μελλοντικής εφαρμογής της τεχνολογίας στο ελληνικό οπλοστάσιο.
Σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις επενδύουν μαζικά σε autonomous warfare, η Ελλάδα επιχειρεί να μη μείνει θεατής.
Η επόμενη ημέρα
Η έγκριση των εθνικών συμβάσεων από το ΕΛΚΑΚ δεν σημαίνει ότι αύριο το πρωί ο Ελληνικός Στρατός θα διαθέτει εκατοντάδες αυτόνομα οχήματα.
Σημαίνει όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό:
ότι δημιουργείται σήμερα η τεχνολογική βάση πάνω στην οποία μπορούν να χτιστούν αυτά τα συστήματα αύριο.
Και αυτή είναι η πραγματική στρατηγική αξία της κίνησης.
Η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από την εποχή του απλού χρήστη στην εποχή του συνδημιουργού αμυντικής τεχνολογίας.
Με ελληνικό λογισμικό.
Με εγχώρια τεχνογνωσία.
Με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Και με άμεση δυνατότητα εφαρμογής σε ένα από τα πιο απαιτητικά επιχειρησιακά περιβάλλοντα της Ευρώπης:
τον Έβρο και το Αιγαίο.
Η νέα εποχή του Ελληνικού Στρατού δεν θα έχει μόνο άρματα, πυροβόλα και ελικόπτερα.
Θα έχει και ρομπότ.