Μια ριζική αλλαγή φιλοσοφίας στην ελληνική αεροπορική ισχύ επεξεργάζεται η Πολεμική Αεροπορία, με ορίζοντα που ξεπερνά κατά πολύ την απόκτηση των πρώτων ελληνικών F-35 και φτάνει έως το 2045.
Το σχέδιο δεν αφορά απλώς την ένταξη ενός ακόμη προηγμένου μαχητικού στο ελληνικό οπλοστάσιο. Αντίθετα, στο τραπέζι βρίσκεται η δημιουργία ενός δικτυωμένου οικοσυστήματος επανδρωμένων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στο οποίο τα ελληνικά F-35 θα επιχειρούν μαζί με δεκάδες αεριωθούμενα πολεμικά drones τύπου Collaborative Combat Aircraft – CCA.
Σύμφωνα με το υλικό και το σχετικό ρεπορτάζ της «Καθημερινής», η Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη πραγματοποιήσει επαφές για δύο διαφορετικές πλατφόρμες: το MQ-28 Ghost Bat της Boeing και το υπό ανάπτυξη X-BAT της Shield AI.
Η μεγάλη εικόνα είναι σαφής: η Ελλάδα εξετάζει τη μετάβαση από το κλασικό μοντέλο της πολεμικής μοίρας σε ένα κατανεμημένο δίκτυο αεροπορικής μάχης, όπου ο άνθρωπος, η τεχνητή νοημοσύνη, οι αισθητήρες και τα μη επανδρωμένα συστήματα θα λειτουργούν ως μία ενιαία δύναμη.
Έως έξι «Loyal Wingmen» δίπλα σε κάθε ελληνικό F-35
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο αφορά την αναλογία των CCA προς τα ελληνικά F-35
Ο σχεδιασμός εξετάζει τη δυνατότητα κάθε F-35 να συνεργάζεται με πέντε ή ακόμη και έξι μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Με δεδομένο ότι η Ελλάδα προγραμματίζει την απόκτηση 20 F-35, το θεωρητικό ανώτατο όριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν στόλο 100 έως 120 αεριωθούμενων πολεμικών drones.
Πρόκειται ουσιαστικά για τους λεγόμενους «Loyal Wingmen», τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη που θα συνοδεύουν τα επανδρωμένα μαχητικά και θα μπορούν να αναλαμβάνουν μέρος των πιο επικίνδυνων αποστολών.
Τα CCA θα μπορούσαν να προηγούνται του σχηματισμού, να εντοπίζουν απειλές, να ενεργοποιούν εχθρικά ραντάρ, να συλλέγουν πληροφορίες, να πραγματοποιούν ηλεκτρονικό πόλεμο και, ανάλογα με τη διαμόρφωσή τους, να μεταφέρουν όπλα αέρος-αέρος ή αέρος-εδάφους.
Το κρίσιμο πλεονέκτημα είναι η μείωση του ρίσκου για τον Έλληνα χειριστή και το πανάκριβο F-35.
Σε ένα περιβάλλον κορεσμένο από αντιαεροπορικά συστήματα, ηλεκτρονικό πόλεμο και μαχητικά, ένα μη επανδρωμένο CCA μπορεί να αναλάβει αποστολές που σήμερα θα απαιτούσαν την έκθεση ενός επανδρωμένου αεροσκάφους.
MQ-28 Ghost Bat ή X-BAT – Οι δύο επιλογές
Η πρώτη επιλογή που βρίσκεται στο μικροσκόπιο είναι το MQ-28 Ghost Bat της Boeing, το οποίο αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τη Βασιλική Αεροπορία της Αυστραλίας.
Πρόκειται για την πιο ώριμη από τις δύο λύσεις, σχεδιασμένη εξαρχής για συνεργασία με επανδρωμένες πλατφόρμες και για αποστολές μεγάλης ακτίνας.
Η δεύτερη επιλογή είναι το X-BAT της Shield AI, μιας αμερικανικής εταιρείας με ιδιαίτερα ισχυρή παρουσία στον τομέα των αυτόνομων στρατιωτικών συστημάτων και της τεχνητής νοημοσύνης.
Το X-BAT παραμένει υπό ανάπτυξη, με τον χρονικό ορίζοντα διαθεσιμότητάς του να τοποθετείται περίπου στο 2028-2029. Το δυνητικό του πλεονέκτημα βρίσκεται στην προηγμένη αυτονομία, όμως ακριβώς επειδή βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη συνοδεύεται από μεγαλύτερο τεχνολογικό και επιχειρησιακό ρίσκο.
Η Τουρκία και το Kızılelma αλλάζουν την εξίσωση
Ο ελληνικός σχεδιασμός δεν εξελίσσεται σε γεωπολιτικό κενό.
Η Τουρκία επενδύει εδώ και χρόνια μαζικά στα μη επανδρωμένα συστήματα, ενώ το αεριωθούμενο Kızılelma της Baykar εντάσσεται ακριβώς στη νέα λογική της μη επανδρωμένης αεροπορικής μάχης.
Για την Αθήνα, επομένως, το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με την αγορά ενός περιορισμένου αριθμού πανάκριβων μαχητικών πέμπτης γενιάς.
Η ελληνική απάντηση απαιτεί ποιότητα, αριθμούς, προηγμένους αισθητήρες, σύγχρονα όπλα, ασφαλείς επικοινωνίες και μη επανδρωμένες πλατφόρμες.
Ένας σχηματισμός F-35 με πολλαπλά CCA θα μπορούσε να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερο αριθμό στόχων και απειλών για τον αντίπαλο, περιπλέκοντας δραματικά τον σχεδιασμό αεράμυνας και αναχαίτισης σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ανδραβίδα μετατρέπεται σε βάση της νέας εποχής
Το επόμενο μεγάλο μέτωπο είναι οι υποδομές.
Η Ανδραβίδα προορίζεται να αποτελέσει τη βασική έδρα των ελληνικών F-35, με το πρώτο μαχητικό να αναμένεται, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιγράφεται στο υλικό, το φθινόπωρο του 2029.
Μέχρι τότε απαιτείται η κατασκευή ειδικών εγκαταστάσεων ασφαλείας, συντήρησης, επιχειρησιακής υποστήριξης και διαχείρισης διαβαθμισμένων δεδομένων.
Ο προϋπολογισμός των έργων τοποθετείται στα 290 εκατ. ευρώ, ποσό που δημιουργεί ερωτήματα, καθώς αντίστοιχες εγκαταστάσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν σημαντικά υψηλότερο κόστος.
Το «αλλά»: Πριν από το 2045 υπάρχει το 2026
Εδώ βρίσκεται και η άλλη, λιγότερο εντυπωσιακή αλλά ίσως σημαντικότερη πλευρά της υπόθεσης.
Ειδικοί που μίλησαν στο Geopolitico θέτουν ένα απολύτως πρακτικό ερώτημα: με ποια πραγματική επιχειρησιακή δύναμη θα φτάσει η Πολεμική Αεροπορία στο 2030;
Πριν συζητηθούν 100 ή 120 CCA, πρέπει να εξασφαλιστούν επαρκή αποθέματα σύγχρονων όπλων για τα F-16, ατρακτίδια στοχοποίησης και ηλεκτρονικού πολέμου, ανταλλακτικά και μακροχρόνια υποστήριξη.
Παράλληλα παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα όπως η αναβάθμιση των F-16 Block 50, το μέλλον των Block 30 και η τύχη των Mirage 2000-5.
Γιατί η αεροπορική ισχύς δεν μετριέται μόνο σε αριθμούς αεροσκαφών.
Μετριέται σε διαθεσιμότητες.
Δεν αρκεί να υπάρχουν στα χαρτιά F-35, Rafale και F-16 Viper. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσα μπορούν να απογειωθούν άμεσα, με πιστοποιημένους χειριστές, πλήρη φόρτο όπλων και επαρκή τεχνική υποστήριξη.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: Να έχουμε αεροσκάφη αλλά όχι ανθρώπους
Υπάρχει όμως και ένας παράγοντας που καμία τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει εύκολα: το ανθρώπινο δυναμικό.
Οι παραιτήσεις έμπειρων αξιωματικών, χειριστών και τεχνικών δημιουργούν ένα πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται με μία νέα εξοπλιστική σύμβαση.
Ένας έμπειρος μηχανικός ή χειριστής απαιτεί χρόνια εκπαίδευσης.
Εάν αυτή η «αιμορραγία» συνεχιστεί, η Ελλάδα κινδυνεύει να φτάσει στην επόμενη δεκαετία με τεχνολογικά κορυφαία συστήματα, αλλά με ανεπαρκές προσωπικό για να τα αξιοποιήσει στο μέγιστο.
Το πραγματικό στοίχημα της Ελλάδας
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εξαιρετικά φιλόδοξη.
F-35, CCA, τεχνητή νοημοσύνη, ηλεκτρονικός πόλεμος, δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις και δεκάδες μη επανδρωμένες πλατφόρμες μπορούν πράγματι να αλλάξουν την ισορροπία αεροπορικής ισχύος στην περιοχή.
Όμως η τεχνολογία δεν αποτελεί από μόνη της αποτροπή.
Η Ελλάδα πρέπει ταυτόχρονα να εξασφαλίσει όπλα, πυρομαχικά, διαθεσιμότητες, ανταλλακτικά, τεχνική υποστήριξη, προσωπικό και ασφαλείς επικοινωνίες.
Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να συμβεί αυτό που επισημαίνουν και οι ειδικοί στο υλικό: να σχεδιάζουμε την Πολεμική Αεροπορία του 2045 χωρίς προηγουμένως να έχουμε λύσει τα προβλήματα της Πολεμικής Αεροπορίας του 2026.
Το μέλλον αναμφίβολα ανήκει στον συνδυασμό επανδρωμένων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Το μεγάλο ελληνικό στοίχημα είναι να μετατραπεί αυτό το εντυπωσιακό σχέδιο από PowerPoint σε πραγματική πολεμική ισχύ.
Γιατί στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, η αποτροπή δεν κρίνεται από το τι σχεδιάζει μια χώρα να διαθέτει σε είκοσι χρόνια.
Κρίνεται από το τι μπορεί να απογειώσει και να χρησιμοποιήσει σήμερα.