Μια νέα και ιδιαίτερα σημαντική παράμετρος εισέρχεται στην υπόθεση του Great Sea Interconnector (GSI), της ηλεκτρικής διασύνδεσης που σχεδιάζεται να ενώσει την Ελλάδα με την Κύπρο και σε επόμενη φάση με το Ισραήλ.
Η Γαλλία εμφανίζεται πλέον να αποκτά πολύ μεγαλύτερο επιχειρηματικό και πολιτικό συμφέρον στην υλοποίηση του έργου, γεγονός που δημιουργεί στην Αθήνα την προσδοκία ότι το Παρίσι δεν θα περιοριστεί μόνο στον ρόλο του επενδυτή.
Αντίθετα, η ελληνική πλευρά φαίνεται να υπολογίζει ότι η Γαλλία θα διαδραματίσει ενεργότερο ρόλο απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις, ακόμη και εάν αυτό σημαίνει ότι το Παρίσι θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει ευθέως τις ενστάσεις της Άγκυρας για τις θαλάσσιες έρευνες και την πόντιση του καλωδίου.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τη συνάντηση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Παρίσι, στο περιθώριο του International Space Summit.
Γαλλική σημαία στο ερευνητικό πλοίο
Σύμφωνα με τα στοιχεία του κειμένου, ο Εμανουέλ Μακρόν δεσμεύθηκε ότι το ερευνητικό πλοίο που θα πραγματοποιήσει τις επόμενες βυθομετρικές και τεχνικές έρευνες στο νοτιοανατολικό Αιγαίο για λογαριασμό της γαλλικής Nexans θα φέρει γαλλική σημαία.
Και αυτό μόνο λεπτομέρεια δεν είναι.
Η παρουσία γαλλικής σημαίας αλλάζει τη γεωπολιτική βαρύτητα της αποστολής.
Δεν θα πρόκειται απλώς για ένα εμπορικό πλοίο που εργάζεται για λογαριασμό μιας ιδιωτικής εταιρείας, αλλά για ένα σκάφος που θα επιχειρεί υπό τη σημαία μιας από τις ισχυρότερες στρατιωτικά και πολιτικά χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Παρίσι, σύμφωνα με την ίδια πληροφόρηση, θα αναλάβει και την ενημέρωση της Τουρκίας σχετικά με τη διαδικασία των ερευνών και της πόντισης του καλωδίου.
Άλλο, όμως, ενημέρωση και άλλο άδεια.
Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να ζητήσει την έγκριση της Άγκυρας για την πραγματοποίηση των εργασιών.
Η Τουρκία επιμένει στη δική της θεωρία για τα νησιά
Το μεγαλύτερο γεωπολιτικό εμπόδιο για τον GSI εξακολουθεί να προέρχεται από την Τουρκία.
Η Άγκυρα αμφισβητεί την ελληνική δικαιοδοσία σε τμήματα της θαλάσσιας περιοχής μεταξύ των ελληνικών νησιών και της Κύπρου, στηριζόμενη στη γνωστή τουρκική θέση περί περιορισμένης ή ανύπαρκτης επήρειας των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Με βάση αυτή τη λογική, η Τουρκία διεκδικεί εκτεταμένες θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ίδια προσέγγιση βρίσκεται πίσω και από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με το οποίο η Άγκυρα επιχειρεί να χαράξει κοινό θαλάσσιο σύνορο με τη Λιβύη, παρά την ύπαρξη της Ελλάδας και της Αιγύπτου ανάμεσα στις δύο χώρες.
Το συγκεκριμένο νομικό και γεωπολιτικό χάσμα αποτελεί τον πυρήνα της αντιπαράθεσης γύρω από τις έρευνες του GSI.
Το προηγούμενο της Κάσου και της Καρπάθου
Η Αθήνα έχει έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο να αντιμετωπίζει τις νέες έρευνες ως κρίσιμο τεστ.
Το 2024, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων είχε οδηγήσει στη διακοπή βυθομετρικών ερευνών ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου.
Τότε, το πλοίο που εργαζόταν για λογαριασμό της Nexans έφερε ιταλική σημαία.
Η παρουσία των τουρκικών πολεμικών μονάδων δημιούργησε συνθήκες έντασης και τελικά οι έρευνες δεν συνεχίστηκαν όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί.
Αυτό το προηγούμενο αποτελεί σήμερα το μεγάλο «φάντασμα» του έργου.
Η επόμενη έξοδος ερευνητικού πλοίου θα δείξει εάν η Άγκυρα μπορεί να επαναλάβει την ίδια τακτική ή εάν η ενεργότερη παρουσία της Γαλλίας αλλάζει τον συσχετισμό.
Η είσοδος της Meridiam αλλάζει το παιχνίδι
Το βασικό νέο στοιχείο είναι η είσοδος της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam στο έργο.
Η Meridiam έχει αποκτήσει ποσοστό 66% στον Great Sea Interconnector, αποκτώντας έτσι τον έλεγχο της πλειοψηφίας του project.
Αυτό σημαίνει ότι ο GSI δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα ελληνικό ή κυπριακό ενεργειακό έργο.
Υπάρχει πλέον άμεσο και σοβαρό γαλλικό οικονομικό συμφέρον.
Ο αρχικός προϋπολογισμός του έργου είχε τοποθετηθεί περίπου στα 1,9 δισ. ευρώ, ωστόσο σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που αναφέρονται στο κείμενο, το τελικό κόστος μπορεί να πλησιάσει τα 3 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει 657 εκατ. ευρώ για τον GSI, χαρακτηρίζοντάς τον Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος.
Το γεγονός αυτό προσδίδει στο έργο και σαφή ευρωπαϊκή διάσταση.
Εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες, δεν θα βρίσκεται πλέον απέναντι μόνο στην Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά σε ένα project με γαλλικά κεφάλαια και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Οι έρευνες έρχονται – Το παράθυρο Σεπτεμβρίου–Νοεμβρίου
Οι καθυστερήσεις του έργου δεν αφήνουν πλέον μεγάλα περιθώρια.
Σύμφωνα με τις επίσημες πηγές που επικαλείται το αρχικό κείμενο, οι επόμενες βυθομετρικές έρευνες αναμένεται να ξεκινήσουν μεταξύ τέλους Σεπτεμβρίου και αρχών Νοεμβρίου.
Η Γαλλία σχεδιάζει να εκδώσει ανακοίνωση με την οποία θα ενημερώσει τα παράκτια κράτη της περιοχής για την έναρξη των εργασιών.
Παράλληλα, η Ελλάδα αναμένεται να εκδώσει τη σχετική NAVTEX, ώστε να δεσμευθεί και να γνωστοποιηθεί η περιοχή στην οποία θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες.
Και εδώ ακριβώς αναμένεται η επόμενη τουρκική αντίδραση.
Η Τουρκία συνηθίζει να αμφισβητεί ελληνικές NAVTEX που θεωρεί ότι αφορούν περιοχές στις οποίες η ίδια προβάλλει διεκδικήσεις.
Η Αθήνα όμως φέρεται να έχει διαμηνύσει ότι η ενημέρωση της Άγκυρας δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας.
Παρίσι και Αθήνα απέναντι στο επόμενο τεστ
Η ουσία της υπόθεσης βρίσκεται πλέον στο τι θα συμβεί όταν το γαλλικής σημαίας πλοίο φτάσει στην περιοχή.
Εάν η Τουρκία επιχειρήσει και πάλι να αποστείλει πολεμικά πλοία ή να αμφισβητήσει τη νομιμότητα των ερευνών, το Παρίσι θα βρεθεί μπροστά σε ένα πολύ πιο άμεσο δίλημμα από ό,τι στο παρελθόν.
Θα επιτρέψει η Γαλλία να παρεμποδιστεί ένα έργο στο οποίο γαλλική εταιρεία κατέχει το 66% και για το οποίο επιχειρεί πλοίο υπό γαλλική σημαία;
Αυτό είναι το ερώτημα που αποκτά πλέον στρατηγική σημασία.
Για την Αθήνα, η μεγαλύτερη γαλλική εμπλοκή μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος.
Για την Τουρκία, αντίθετα, σημαίνει ότι η επόμενη κρίση γύρω από τον GSI δεν θα είναι απαραίτητα μια ακόμη ελληνοτουρκική αντιπαράθεση.
Μπορεί να μετατραπεί σε ελληνογαλλοτουρκικό γεωπολιτικό τεστ στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο GSI γίνεται κάτι περισσότερο από ένα ενεργειακό καλώδιο
Ο Great Sea Interconnector ξεκίνησε ως ένα τεράστιο ενεργειακό και τεχνολογικό project.
Σήμερα όμως εξελίσσεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Μετατρέπεται σε τεστ κυριαρχικών δικαιωμάτων, ευρωπαϊκής αξιοπιστίας και γεωπολιτικής ισχύος.
Η Ελλάδα δηλώνει ότι δεν χρειάζεται τουρκική άδεια.
Η Γαλλία αποκτά πλειοψηφικό οικονομικό συμφέρον και βάζει τη σημαία της πάνω στο ερευνητικό πλοίο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη επενδύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Και η Τουρκία επιμένει ότι σημαντικό τμήμα της περιοχής εμπίπτει στις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Το επόμενο ερευνητικό πλοίο, επομένως, δεν θα μεταφέρει μόνο επιστήμονες και εξοπλισμό.
Θα μεταφέρει μαζί του όλο το βάρος της ελληνογαλλικής σχέσης, των ευρωπαϊκών συμφερόντων και της αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και αυτή τη φορά το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα εκδοθεί τουρκική αντίδραση.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα κάνει το Παρίσι εάν η Άγκυρα επιχειρήσει ξανά να σταματήσει το έργο.